[សប្តាហ៍ទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦]
អត្ថបទខាងក្រោម គឺជាការដកស្រង់យ៉ាងសង្ខេបចេញពីកិច្ចសម្ភាសរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» របស់មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ គួររំឮកថា ក្នុងរយៈពេល ៦ ខែចាប់តាំងពីពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០២៥ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាចំនួន ៨៥ នាក់ ដែលបានស្ម័គ្រចិត្តនៅក្នុងគម្រោងខាងលើ បានជួបសម្ភាស និងសំណេះសំណាលជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមស្ថិតនៅក្នុងភូមិឃុំរបស់ខ្លួនចំនួនជាង ៥០០ នាក់។ គោលបំណងនៃការងារនេះ គឺដើម្បីចងក្រងបទពិសោធន៍ជូរចត់ដែលមិនអាចបំភ្លេចបានរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម។ គម្រោងនេះ ក៏ផ្តល់ឱកាសដល់យុវជនវ័យក្មេងនូវការសិក្សាពីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ អភិបាលកិច្ចល្អ ភាពជាអ្នកដឹកនាំ ការធ្វើទំនាក់ទំនង និងការអភិវឌ្ឍសហគមន៍។
សូមអានព័ត៌មាននានាអំពីគម្រោង តាមគេហទំព័រនេះ៖ https://www.dccam.org/homepage/education/promoting-democracy-and-good-governance-through-youth-leadership-in-volunteer-civil-action/
[WEEK1- SEPTEMBER 2026]
The text below is a brief excerpt from interviews conducted by Cambodian youth volunteers under the project “Promoting Democracy and Good Governance through Youth Volunteers Leadership in Social Action” of the Documentation Center of Cambodia. It is worth recalling that over a 6-month period since mid-2025, 85 Cambodian youth volunteers who volunteered in the above project met, interviewed, and conversed with more than 500 survivors of the Khmer Rouge regime residing within their own villages and communes. The purpose of this work is to document the bitter and unforgettable experiences of Khmer Rouge survivors. This project also provides young people with opportunities to study democracy, good governance, leadership, communication, and community development.
Please read more information about the project on this website: https://www.dccam.org/homepage/education/promoting-democracy-and-good-governance-through-youth-leadership-in-volunteer-civil-action/
[English below]
មាស ងន៖ ខ្មែរក្រហមបង្ខំខ្ញុំឱ្យធ្វើការងាររហូតដល់ខ្ញុំរលូតកូន
ខ្ញុំឈ្មោះ មាស ងន អាយុ៨០ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិសែនបន ឃុំលាយបូរ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ។ ប្តីរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ ចាន់ តង បានទទួលមរណភាពដោយសារជំងឺក្នុងវ័យ ៧៤ឆ្នាំ។ យើងមានកូនចំនួន ៧នាក់ (ស្រី ៤នាក់ និងប្រុស ៣នាក់) ប៉ុន្តែកូនម្នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។ សព្វថ្ងៃ កូនៗទាំង ៦នាក់ដែលនៅរស់រានមានជីវិត សុទ្ធតែប្រកបរបរធ្វើស្រែចម្ការ។ ចំណែករូបខ្ញុំវិញមានជំងឺលើសឈាមប្រចាំកាយ ហើយកំពុងព្យាបាលដោយប្រើប្រាស់ថ្នាំពេទ្យជាប្រចាំ។
នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំត្រូវគេចាត់តាំងឱ្យធ្វើការក្នុងកងសេដ្ឋកិច្ច។ ដំបូង គេបានបង្ខំឱ្យខ្ញុំទៅស្ទូងស្រែនៅខាងជើងវត្តលាយបូរ ខណៈពេលដែលខ្ញុំកំពុងមានផ្ទៃពោះប្រហែល ៣ ទៅ ៤ខែ។ ពេលនោះ គេបានកំណត់ផែនការឱ្យមនុស្ស ៤នាក់ ស្ទូងស្រែប្រណាំងគ្នាឱ្យរួចរាល់លើផ្ទៃដី ១ហិកតា ក្នុង រយៈពេលតែមួយថ្ងៃ។ ដោយសារកំពុងចាញ់កូន និងល្វើយក្នុងខ្លួនខ្លាំង ខ្ញុំបានប្រកែកតវ៉ាជាមួយប្រធានកងថា ខ្ញុំកំពុងមានផ្ទៃពោះ និងចាញ់កូន មិនអាចធ្វើលឿនបានទេ។ ប៉ុន្តែប្រធានកងបានបដិសេធ និងចោទប្រកាន់ខ្ញុំវិញថា «អត់ទេ! យាយឯងកុហកខ្ញុំ ជើងដៃវែងៗបែបនេះធ្វើលឿនណាស់»។
ប្រហែល ២ ទៅ ៣ថ្ងៃក្រោយមក ដោយសារតែការប្រឹងប្រែងធ្វើការហួសកម្លាំង ខ្ញុំក៏មានអាការចុកពោះយ៉ាងខ្លាំងរហូតសង្ស័យថារលូតកូន។ ខ្ញុំបានសុំប្រធានកងត្រឡប់ទៅផ្ទះ ប៉ុន្តែគេមិនព្រមឱ្យទៅឡើយ ដោយចោទថាខ្ញុំមានជំងឺសតិអារម្មណ៍។ រំលងបានមួយថ្ងៃមួយយប់ អាការចុកពោះកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ រហូតខ្ញុំទ្រាំមិនបានក៏ស្រែកថ្ងូរដោយភាពឈឺចាប់ ទើបគេព្រមបញ្ជូនខ្ញុំទៅមន្ទីរពេទ្យ។ បន្ទាប់ពីទៅដល់មន្ទីរពេទ្យបានមួយយប់ ខ្ញុំក៏រលូតកូននៅវេលាថ្ងៃត្រង់។ ខ្ញុំបានស្រែកហៅគ្រូពេទ្យឱ្យជួយ ព្រោះស្រពន់ និងមិនស្រួលក្នុងខ្លួនយ៉ាងខ្លាំង។ ពេលនោះ គ្រូពេទ្យបានចាក់ថ្នាំឱ្យខ្ញុំមួយម្ជុល ហើយនៅពេលខ្ញុំសុំត្រឡប់ទៅផ្ទះ ពេទ្យបែរជាប្រាប់ខ្ញុំឱ្យត្រឡប់ទៅកន្លែងធ្វើការវិញ។
ពេលត្រឡប់ទៅដល់កន្លែងធ្វើការ គេបានប្តូរខ្ញុំឱ្យទៅធ្វើការស្រាលៗ និងមិនសូវលំបាកប៉ុន្មានឡើយ។ លុះជិតមួយខែក្រោយមក គេក៏ចាត់តាំងខ្ញុំឱ្យទៅធ្វើការខាងក្រុមសែងបង្គីជាមួយយាយៗ និងស្ត្រីឯទៀត ហើយបន្ទាប់មកទៀតក៏ប្តូរឱ្យទៅរកបន្លែវិញ។ ចំណែកឯប្តីរបស់ខ្ញុំវិញ គេបានចាត់តាំងគាត់ឱ្យធ្វើការក្នុងកងសេដ្ឋកិច្ចដូចគ្នា ដោយត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការនេសាទត្រី និងឡើងត្នោត។ មួយរយៈក្រោយមក ខ្ញុំក៏មានផ្ទៃពោះកូនទី២ ហើយបានសម្រាលកូននោះដោយគ្មានឆ្មបជំនាញជួយឡើយ គឺមានត្រឹមតែស្ត្រីចំណាស់ម្នាក់នៅក្នុងភូមិមកជួយបង្កើតឱ្យប៉ុណ្ណោះ។
លុះដល់ពេលកងទ័ពវៀតណាមវាយចូលមក គេបានកែនរូបខ្ញុំ និងប្តីឱ្យជម្លៀសខ្លួនទៅដល់ភ្នំមួយ (ខ្ញុំមិនចាំឈ្មោះឡើយ)។ ដោយសារតែពេលនោះខ្ញុំកំពុងមានផ្ទៃពោះកូនទីបីផង ខ្ញុំក៏បានពិភាក្សាជាមួយប្តីនៅតាមផ្លូវថា យើងគួរតែលួចគេចខ្លួនត្រឡប់ទៅក្រោយវិញ។ ប្តីខ្ញុំបានយល់ព្រម ហើយពួកយើងក៏បានលួចធ្វើដំណើរត្រឡប់មកវិញដោយស្ងាត់ៗ។ ពួកយើងបានដើរផង និងរែកសម្ភារអីវ៉ាន់ផ្សេងៗផង រហូតមកដល់វត្តអង្គរុន ដោយបានបណ្តើរគោចំនួន ៥ ក្បាលមកជាមួយផងដែរ។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់មកទៀត ដោយសារតែអស់កម្លាំងខ្លាំងពេក ប្តីខ្ញុំក៏បានព្រលែងគោទាំងនោះចោលបន្តិច ម្តងៗរហូតដល់អស់។ នៅតាមផ្លូវធ្វើដំណើរ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាចជាខ្លាំង ព្រោះតែត្រូវដើររំលងសាកសពមនុស្សជាច្រើនដែលដេកស្លាប់រាយប៉ាយ។ ក្រោយពេលរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំភ្លាមៗ ខ្ញុំនិងគ្រួសារបានទៅស្នាក់នៅខាងលិចខេត្តកំពតមួយរយៈពេលខ្លី ហើយលុះដល់សភាពការណ៍ស្ងប់ស្ងាត់ល្អ ទើបនាំគ្នាវិលត្រឡប់មកជួបជុំរស់នៅស្រុកកំណើតវិញ។
រាល់ពេលនឹកឃើញដល់រឿងរ៉ាវក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំនៅតែមានអារម្មណ៍តក់ស្លុត និងភ័យខ្លាចជានិច្ច ព្រោះកាលណោះខ្ញុំត្រូវបីបាច់ថែរក្សាកូនតូចផង និងមានផ្ទៃពោះផ្ទួនៗគ្នាផង។ ខ្ញុំពិតជាចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយចងចាំ និងយល់ដឹងពីទុក្ខលំបាកក្នុងរបបនោះណាស់។ កាលពីថ្ងៃមុន មានក្មេងម្នាក់មកនិយាយត្អូញត្អែរប្រាប់ខ្ញុំថា គេដើរហត់ណាស់។ ខ្ញុំក៏បានរៀបរាប់ប្រាប់ក្មេងនោះវិញពីការដែលប្រជាជនសម័យនោះត្រូវធ្វើការហួសកម្លាំង ខ្វះខាតអាហារហូបចុក និងត្រូវធ្វើដំណើរដោយដើរជើងទទេររាល់ថ្ងៃពីវាលស្រែទៅផ្ទះ និងពីផ្ទះទៅវាលស្រែ។ ជាក់ស្តែង ខ្ញុំនិងប្តីត្រូវដើរផ្លូវឆ្ងាយខ្លាំងណាស់ គឺដើរតាំងពីភូមិនេះ រហូតទៅដល់ផ្សារត្រាំកក់ឯណោះ។
Meas Ngon: The Khmer Rouge Forced Me to Work Until I Suffered a Miscarriage
My name is Meas Ngon, 80 years old, currently living in Saen Bon village, Leay Bour commune, Tram Kak district, Takeo province. My husband, Chan Tong, passed away from an illness at the age of 74. We had seven children (four daughters and three sons), but one child died during the Khmer Rouge regime. Today, the six surviving children all work as farmers. As for me, I suffer from chronic hypertension and am receiving regular medical treatment.
During the Khmer Rouge regime, I was assigned to work in the economic unit. Initially, they forced me to transplant rice north of Leay Bour Pagoda while I was about three to four months pregnant. At that time, they set a quota for four people to race to transplant one hectare of rice fields in a single day. Because I was suffering from morning sickness and severe exhaustion, I protested to the unit leader that I was pregnant, had morning sickness, and could not work fast. However, the unit leader refused my plea and accused me, saying, “No! Old woman, you are lying to me. With long arms and legs like yours, you can work very fast.”
About two to three days later, due to overexertion from hard labor, I suffered severe abdominal pain to the point of suspecting a miscarriage. I asked the unit leader to return home, but he refused, accusing me of having a mental illness. After a day and a night, the pain grew increasingly severe until I could no longer bear it and groaned in agony, prompting them to send me to the hospital. After one night at the hospital, I suffered a miscarriage around noon. I screamed for the medic to help because I felt completely numb and deeply unwell. The medic gave me an injection, and when I asked to return home, the medic instead told me to go straight back to the workplace.
Upon returning to work, they reassigned me to lighter, less grueling tasks. Nearly a month later, they assigned me to a dirt-carrying basket team alongside elderly women and other women, and later shifted me to gathering vegetables. As for my husband, he was also assigned to the economic unit, responsible for fishing and climbing palm trees to harvest sugar. A while later, I became pregnant with my second child and gave birth without a professional midwife, assisted only by an elderly woman in the village.
When the Vietnamese forces attacked, they drafted my husband and me to evacuate to a mountain (I cannot recall its name). Since I was pregnant with my third child at the time, I discussed with my husband along the way that we should secretly escape back. My husband agreed, and we quietly made our way back. We walked, carrying various belongings on shoulder poles, until we reached Angkorun Pagoda, bringing five cows with us. However, out of extreme exhaustion, my husband gradually released the cows one by one until none were left. Along the way, I felt terrified because I had to step over numerous dead bodies scattered around. Immediately after the fall of the Khmer Rouge regime, my family and I stayed west of Kampot province for a short period. Once the situation calmed down, we returned to reunite and live in our hometown.
Whenever I recall those memories from the Khmer Rouge regime, I still feel shocked and terrified because back then, I had to care for a small child while suffering back-to-back pregnancies. I truly want the younger generation to remember and understand the suffering of that era. The other day, a youth complained to me about being tired from walking. I recounted to that youth how people in that era were forced to work beyond their strength, lacked food, and had to walk barefoot every day from the fields to home and from home to the fields. In fact, my husband and I had to walk very long distances—walking all the way from this village to Tram Kak Market.
ជីម សុខគា សង្ខេបបទសម្ភាសរបស់ ភី ចាន់ធូ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តនៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបឈ្មោះ មាស ងន អាយុ៨០ រស់នៅភូមិសែនបន ឃុំលាយបូរ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ កាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។ ដារ៉ារដ្ឋ មេត្តា និង ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី បានផ្ទៀងផ្ទាត់សំណេរនេះជាមួយនឹងកិច្ចសម្ភាសជាសម្លេង និងបានត្រួតពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធជាភាសាខ្មែរ សម្រួលឃ្លោងឃ្លា និងវេយ្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវតាមវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ព្រមទាំងបានបកប្រែក្រៅផ្លូវការអត្ថបទនេះជាភាសាអង់គ្លេស។
Summarized by Chhim Sokhea from an interview conducted by Phy Chanthou, a DC-Cam youth volunteer from Takeo province, under the Documentation Center of Cambodia’s project “Promoting Democracy and Good Governance Through Youth Volunteer Leadership in Social Work,” with survivor Meas Ngon, 80 years old, residing in Saen Bon village, Leay Bour commune, Tram Kak district, Takeo province, on October 13, 2025. Dararoth Meta and Pheng Pong-Rasy verified this transcript against the audio recording, checked the Khmer spelling, refined the phrasing and grammar according to Samdech Chuon Nath’s Dictionary, and produced an unofficial English translation of this text.
[English below]
សាន់ សារី៖ ឪពុកខ្ញុំបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺរហូតដល់ស្លាប់ ដោយសារតែគាត់ឈឺចាប់នឹងខ្មែរក្រហមយកបងៗរបស់គាត់ទៅសម្លាប់
ខ្ញុំឈ្មោះ សាន់ សារី អាយុ ៦៤ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិស្បែកគឺ ឃុំកណ្តោលជ្រុំ ស្រុកពញ្ញាក្រែក ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ ប្តីរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ សាំង ជេស អាយុ ៦៩ឆ្នាំ។ ពួកយើងមានកូនចំនួន ៥នាក់ (ស្រី ២នាក់)។
រឿងរ៉ាវក្នុងរបបខ្មែរក្រហមដែលខ្ញុំចងចាំមិនដែលភ្លេច គឺការត្រូវគេបង្ខំឱ្យធ្វើការធ្ងន់ៗដូចជាលើកដី និងជីកព្រែកជាច្រើនកន្លែង ដោយស្ទើរតែមិនដែលបានហូបចុកឆ្អែតម្តងណាឡើយ។ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ខ្ញុំបានត្រឹមតែហូបបបររាវៗ ហើយក៏មិនដឹងថាគេយកស្រូវទាំងអស់ទៅណាដែរ។ កាលណោះ ទោះបីជាគ្មាននរណាមកធ្វើបាបរាងកាយខ្ញុំដោយផ្ទាល់ ប៉ុន្តែអង្គការបានបង្ខំឱ្យខ្ញុំធ្វើការទាំងយប់ទាំងថ្ងៃដោយគ្មានពេលសម្រាកឡើយ។
នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ឪពុករបស់ខ្ញុំបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺរហូតដល់ស្លាប់ ដោយសារតែសេចក្តីឈឺចាប់ខ្លាំងពេក នៅពេលឃើញខ្មែរក្រហមចាប់បងប្អូនរបស់គាត់ដែលជាទាហាន លន់ នល់ យកទៅសម្លាប់ចោល។ ក្នុងនោះ បងប្រុសរបស់គាត់ម្នាក់ដែលជាទាហានដៃស្តាំរបស់សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ក៏ត្រូវខ្មែរក្រហមសម្លាប់ដែរ។ ដើមឡើយ បងរបស់គាត់បានរត់តាមដង្ហែសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ នៅឯទីក្រុងភ្នំពេញ ប៉ុន្តែត្រូវខ្មែរក្រហមតាមសម្លាប់នៅទីនោះតែម្តង។ ចំណែកឯបងៗរបស់គាត់ផ្សេងទៀតដែលជាទាហាន លន់ នល់ ត្រូវបានរំសាយពីជួរកងទ័ព ហើយបានរត់ត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ប៉ុន្តែត្រូវបាន កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមហៅឱ្យទៅ «រៀនសូត្រ»។ កាលណោះ ឪពុកខ្ញុំ និងបងៗរបស់គាត់បានជួបមុខគ្នាត្រឹមតែមួយល្ងាចប៉ុណ្ណោះ ក៏ត្រូវខ្មែរក្រហមនាំខ្លួនយកទៅសម្លាប់ទាំងអស់។ ក្រៅពីនេះ បងប្អូនជីដូនមួយរបស់ឪពុកខ្ញុំជាច្រើននាក់ទៀតដែលជាទាហានសម័យ លន់ នល់ ក៏ត្រូវខ្មែរក្រហមសម្លាប់បាត់បង់ជីវិតគ្មានសល់ដែរ។
វាសនារបស់បងៗខ្ញុំក៏មិនខុសពីពួកអ៊ំៗប៉ុន្មានដែរ។ ខ្មែរក្រហមបានចាប់បងប្រុសរបស់ខ្ញុំចំនួន ២នាក់យកទៅសម្លាប់ចោល ដោយម្នាក់ជាទាហាន លន់ នល់ និងម្នាក់ទៀតជាទាហានខ្មែរក្រហម។ ទោះបីជាខ្ញុំមិនបានឃើញសកម្មភាពសម្លាប់ដោយផ្ទាល់ភ្នែក ប៉ុន្តែខ្ញុំបានឃើញបងៗ និងទាហាន លន់ នល់ ជាច្រើនរូបទៀត ត្រូវគេប្រមូលផ្តុំគ្នាយ៉ាងច្រើននៅឃុំកណ្តោលជ្រុំ រួចដឹកជញ្ជូនយកទៅសម្លាប់ចោល។
ក្នុងរយៈពេលជាង ៣ឆ្នាំក្រោមការត្រួតត្រារបស់អង្គការ ខ្ញុំត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យស្ថិតនៅក្នុងកងចល័ត។ គេបានប្រើខ្ញុំឱ្យធ្វើការងារធ្ងន់ៗមិនខុសពីមនុស្សប្រុសឡើយ សូម្បីតែបាវស្រូវក៏ត្រូវលីដែរ។ នៅពេលដែលមានសភាពការណ៍ប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងក្តៅគគុកជាមួយកងទ័ពវៀតណាម អង្គការបានជ្រើសរើសស្ត្រីដែលមានមាឌធំៗឱ្យឡើងជិះឡានចេញទៅ ដោយពេលនោះខ្ញុំឆ្ងល់យ៉ាងខ្លាំងថាគេនាំពួកខ្ញុំទៅណា។ លុះទៅដល់ក្នុងព្រៃ ទើបខ្ញុំដឹងថាគេយកពួកខ្ញុំទៅជីករណ្តៅកប់សពយោធាខ្មែរក្រហមនៃកងពលលេខ៤ និងកងពលលេខ៥ ដែលបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតក្នុងការប្រយុទ្ធគ្នា។
មិនយូរប៉ុន្មាន សំឡេងផ្ទុះ និងការប្រយុទ្ធបានខិតជិតមកដល់ភូមិ ទើបខ្ញុំលួចរត់ត្រឡប់មកផ្ទះវិញ។ អំឡុងពេលនោះ ខ្មែរក្រហមបានប៉ុនប៉ងកែនខ្ញុំឱ្យទៅធ្វើជាទាហាន ប៉ុន្តែខ្ញុំបានប្រកែកដាច់ខាត ព្រោះត្រូវទទួលខុសត្រូវមើលថែប្អូនៗ និងម្តាយមេម៉ាយ ដើម្បីរត់ភៀសខ្លួនចេញពីតំបន់វឹកវរ។ លុះកងទ័ពវៀតណាមចូលមកដល់ ខ្ញុំនិងគ្រួសារបានរត់ទៅពួននៅភូមិទួលពោធិ ឃុំកណ្តោលជ្រុំ ស្រុកពញាក្រែក ខេត្តត្បូងឃ្មុំ រហូតដល់សភាពការណ៍ស្ងប់ស្ងាត់ ទើបនាំគ្នាវិលត្រឡប់មកលំនៅភូមិឋានកំណើតវិញ។
រាល់ពេលនឹកឃើញដល់អតីតកាលទាំងនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ និងខឹងសម្បានឹងពួកខ្មែរក្រហមយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះសូម្បីតែពេលបាត់បង់បងប្អូន ក៏ពួកវាមិនអនុញ្ញាតឱ្យយើងយំសោកដែរ។ មានពេលមួយ ខណៈពេលកំពុងកប់សពយោធា ខ្ញុំបានយំអាណិតពួកគេ និងនឹកឃើញដល់វាសនាបងប្អូនខ្លួនឯងដែលបានស្លាប់ ក៏ត្រូវប្រធានកងស្តីបន្ទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងបម្រុងនឹងនាំយកខ្ញុំទៅសម្លាប់ចោលទៀតផង។ ខ្ញុំមិនចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយត្រូវជួបប្រទះ ឬចងចាំនូវរឿងរ៉ាវដ៏សោកសៅបែបនេះឡើយ ព្រោះសម័យនោះវេទនាខ្លាំងណាស់ មួយឆ្នាំៗស្ទើរតែមិនបានហូបបាយមួយពេលផង គឺហូបតែបបររាវៗជាមួយសម្លដើមចេកពណ៌ទឹកឡើងខ្មៅ។ ខ្ញុំជឿជាក់ថា ប្រសិនបើកងទ័ពខ្មែរក្រហមនៅបន្តគ្រប់គ្រងតែមួយឆ្នាំទៀតប៉ុណ្ណោះ ខ្ញុំប្រាកដជាគ្មានជីវិតរស់នៅដល់សព្វថ្ងៃឡើយ ព្រោះការរឹតបន្តឹង និងការធ្វើបាបកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរទៅៗពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។
San Sary: My Father Fell Ill and Died from the Grief of the Khmer Rouge Executing His Brothers
My name is San Sary, 64 years old, currently residing in Sbaek Keu village, Kandaol Chrum commune, Ponhea Krek district, Tboung Khmum province. My husband’s name is Sang Ches, 69 years old. We have five children (two daughters).
The story from the Khmer Rouge regime that I will never forget is being forced to perform heavy labor, such as carrying earth and digging numerous canals, and rarely eating my fill even once. Every day, I received only thin rice gruel, and I never knew where they took all the harvested rice. Back then, although no one physically harmed me directly, the Angkar forced me to work days and nights without any rest.
In 1975, my father fell ill and died from overwhelming grief after seeing the Khmer Rouge capture his brothers—who were Lon Nol soldiers—and take them away to be executed. Among them, one of his elder brothers, who was a right-hand soldier to Norodom Sihanouk, was also killed by the Khmer Rouge. Initially, that uncle fled following Norodom Sihanouk in Phnom Penh, but the Khmer Rouge pursued and executed him there. Meanwhile, my father’s other brothers, who were Lon Nol soldiers, were discharged from military ranks and fled back home, but Khmer Rouge cadres summoned them for “re-education.” At that time, my father and his brothers saw each other’s faces for only a single evening before the Khmer Rouge took them all away to be executed. Beyond this, many of my father’s cousins who were Lon Nol era soldiers were killed by the Khmer Rouge without exception.
My brothers’ fate was no different from my uncles’. The Khmer Rouge captured two of my elder brothers and executed them—one was a Lon Nol soldier, and the other was a Khmer Rouge soldier who had fought against the Vietnamese forces. Although I did not witness the executions with my own eyes, I saw my brothers and many other Lon Nol soldiers rounded up in large numbers in Kandaol Chrum commune before being transported away to be killed.
During more than three years under the rule of the Angkar, I was assigned to a mobile unit. They used me to carry out heavy tasks no different from men, even carrying heavy sacks of rice. When the fighting with the Vietnamese troops intensified, the Angkar selected large-built women to board trucks. At the time, I wondered where they were taking us. Only upon arriving in the forest did I realize they took us to dig graves to bury dead Khmer Rouge soldiers from Division 4 and Division 5 who had perished in battle.
Before long, the sounds of explosions and fighting drew closer to the village, so I secretly ran back home. During that time, the Khmer Rouge attempted to draft me into military service, but I adamantly refused because I had to take responsibility for caring for my younger siblings and my widowed mother to flee the chaotic region. When the Vietnamese troops arrived, my family and I hid in Tuol Pou village, Kandaol Chrum commune, Ponhea Krek district, Tboung Khmum province, remaining there until the situation calmed down and we could return to our native home village.
Whenever I recall this past, I feel deep pain and intense anger toward the Khmer Rouge because even when we lost our relatives, they did not allow us to weep or mourn. At one point, while burying dead soldiers, I cried out of pity for them and thought of the fate of my own deceased siblings, only to be harshly reprimanded by the unit leader, who nearly took me away to be executed as well. I do not want the younger generation to experience or have to hold memories of such tragic events, as that era was filled with extreme suffering—throughout an entire year, we hardly had a single meal of cooked rice, consuming only watery gruel with black banana-stem soup. I firmly believe that if the Khmer Rouge army had continued to rule for just one more year, I certainly would not be alive today, as the restrictions and mistreatment grew harsher day by day.
ថុន ស្រីពេជ្រ សង្ខេបបទសម្ភាសរបស់ សិលា បញ្ញាវុធ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តនៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាមកពីខេត្តត្បូងឃ្មុំ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម ឈ្មោះ សាន់ សារី ភេទស្រី អាយុ ៦៤ ឆ្នាំ រស់នៅ ភូមិស្បែកគឺ ឃុំកណ្តោលជ្រុំ ស្រុកពញ្ញាក្រែក ខេត្តត្បូងឃ្មុំ កាលពីថ្ងៃទី ៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥។ ដារ៉ារដ្ឋ មេត្តា និង ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី បានផ្ទៀងផ្ទាត់សំណេរនេះជាមួយនឹងកិច្ចសម្ភាសជាសម្លេង និងបានត្រួតពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធជាភាសាខ្មែរ សម្រួលឃ្លោងឃ្លា និងវេយ្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវតាមវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ព្រមទាំងបានបកប្រែក្រៅផ្លូវការអត្ថបទនេះជាភាសាអង់គ្លេស។
Summarized by Thon Sreypich from an interview conducted by Sela Panha Vuth, a DC-Cam youth volunteer from Tboung Khmum province, under the Documentation Center of Cambodia’s project “Promoting Democracy and Good Governance Through Youth Volunteer Leadership in Social Action,” with Khmer Rouge survivor San Sary, female, 64 years old, residing in Sbaek Kue village, Kandaol Chrum commune, Ponhea Kraek district, Tboung Khmum province, on November 4, 2025. Dararoth Meta and Pheng Pong-Rasy verified this transcript against the audio recording, checked the Khmer spelling, refined the phrasing and grammar according to Samdech Chuon Nath’s Dictionary, and produced an unofficial English translation of this text.
[English below]
ប៉ាន់ សន៖ កងឈ្លប និងគណៈឃុំ បង្ខំឱ្យខ្ញុំទឹមជំនួសគោដើម្បីភ្ជួរដីស្រែ
ខ្ញុំឈ្មោះ ប៉ាន់ សន អាយុ ៨៦ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិសែនបន ឃុំលាយបូរ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ។ សព្វថ្ងៃ ខ្ញុំបំពេញភារកិច្ចជាគណៈកម្មការវត្ត ប៉ុន្តែនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំត្រូវគេចាត់តាំងឱ្យធ្វើការងារក្នុងកងសេដ្ឋកិច្ច និងកងចល័ត។ ប្រពន្ធរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ សុខ រិន អាយុ ៧៨ឆ្នាំ។ ពួកយើងមានកូនប្រុសចំនួន ៦នាក់ (នៅរស់ ៤នាក់ ប្រកបមុខរបរជាកម្មកររោងចក្រ និង ២នាក់ទៀតបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតដោយជំងឺ)។ ដោយសារតែការប្រឹងប្រែងធ្វើការងារធ្ងន់ធ្ងរហួសកម្លាំងកាលពីជំនាន់ខ្មែរក្រហម រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ខ្ញុំមានជំងឺសួតប្រចាំកាយ ហើយត្រូវព្យាបាលដោយប្រើប្រាស់ថ្នាំពេទ្យតាមវេជ្ជបញ្ជាជាប្រចាំខែ។
កាលរស់នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ដំបូងឡើយអង្គការបានចាត់តាំងខ្ញុំឱ្យធ្វើការងារក្នុងកងសេដ្ឋកិច្ច។ ធ្វើការបានមិនទាន់បានប៉ុន្មានផង គេក៏បានបញ្ឈប់ខ្ញុំក្រោមហេតុផលថា ខ្ញុំធ្វើការងារមិនបានគ្រប់ចំនួនតាមផែនការរបស់អង្គការ។ ក្រោយមក គណៈកងបានហៅខ្ញុំទៅ «កសាង» ដោយចោទប្រកាន់ថាខ្ញុំមាន «សតិអារម្មណ៍» និងមានទំនោរទៅខាងខ្មាំង។ គណៈកងបានបង្ខំឱ្យខ្ញុំផ្តិតមេដៃទទួលស្គាល់កំហុសឆ្គងនោះ ទុកជាភស្តុតាងនៃការកសាងលើកទីមួយ។ បន្ទាប់មក គេបានបញ្ជូនខ្ញុំឱ្យទៅ «លត់ដំ» នៅក្នុងកងភ្ជួរ ដោយមានកងឈ្លបស្រុក និងគណៈឃុំ បង្ខំឱ្យខ្ញុំទឹមជំនួសគោដើម្បីភ្ជួរដីស្រែ។ កាលណោះ គេបានកំណត់ឱ្យមនុស្ស ៣នាក់ភ្ជួរនង្គ័លមួយ (អ្នកកាន់នង្គ័ល ១នាក់ និងអ្នកទឹមអូសជំនួសគោ ២នាក់) ហើយប្រសិនបើពួកយើងអូសទាញនង្គ័លមិនរួចទេ នោះនឹងត្រូវគេវាយធ្វើបាបយ៉ាងព្រៃផ្សៃ។
ក្រោយមកទៀត គេបានបញ្ជូនខ្ញុំឱ្យទៅរស់នៅ និងធ្វើការងារនៅខេត្តបាត់ដំបង។ គោលបំណងពិតប្រាកដរបស់គេ គឺចង់បញ្ជូនខ្ញុំឱ្យទៅស្លាប់នៅទីនោះ ប៉ុន្តែសំណាងល្អដែលខ្ញុំអាចរស់រានមានជីវិត។ អ្នកដែលត្រូវខ្មែរក្រហមបញ្ជូនទៅខេត្តបាត់ដំបងដូចរូបខ្ញុំ ត្រូវគេសម្លាប់ និងស្លាប់អស់ជាច្រើននាក់ណាស់។ ពេលទៅដល់ខេត្តបាត់ដំបង គេបានចាត់តាំងខ្ញុំឱ្យចូលក្នុងកងចល័ត ដោយប្រើឱ្យកាប់ដី រែកដី ដាំសណ្តែកដី និងជ្រោយដីគល់ក្រូច។ ចំពោះការរែកដីដំបូក គេបានកំណត់ផែនការឱ្យរែករហូតដល់ ៣០០អំរែកក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយប្រសិនបើនរណាម្នាក់ធ្វើមិនបានគ្រប់តាមកំណត់ នឹងត្រូវទទួលរងទារុណកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ជារៀងរាល់យប់ កងឈ្លបតែងតែដើរស៊ើបការណ៍ និងលួចស្តាប់នៅក្រោមផ្ទះដែលពួកយើងស្នាក់នៅ ដូច្នេះហើយគ្មាននរណាម្នាក់ហ៊ាននិយាយស្តីអ្វីផ្តេសផ្តាសឡើយ។
មុនពេលកងទ័ពវៀតណាមវាយចូលមកដល់ គេបានប្រើខ្ញុំ និងប្រជាជនឯទៀតឱ្យទៅកាប់ រណ្តៅធំៗដោយភូតភរថាសម្រាប់ដាក់ជី។ ប៉ុន្តែលុះពេលកងទ័ពវៀតណាមវាយខិតជិតមកដល់ខេត្តបាត់ដំបង គេក៏បានចាប់សមាជិកកងចល័តមួយចំនួន យកទៅវាយសម្លាប់ចោលទម្លាក់ចូលក្នុងរណ្តៅទាំងនោះ រួចកប់ចោលតែម្តង។ ខ្ញុំបានរស់នៅខេត្តបាត់ដំបងប្រហែលមួយឆ្នាំជាង ទើបកងទ័ពវៀតណាមវាយចូលមកដល់ រួចខ្ញុំក៏បានឱកាសវិលត្រឡប់មកស្រុកកំណើតវិញ។ សម័យនោះ ការហូបចុកមានភាពខ្វះខាតជាខ្លាំង ដោយបបរមួយខ្ទះធំ មានអង្ករត្រឹមតែ ៣កំប៉ុងប៉ុណ្ណោះ។
ខ្ញុំធ្លាប់បានឃើញផ្ទាល់ភ្នែក នូវសកម្មភាពដែលគេចាប់ខ្លួនមន្ត្រីរាជការកាលពីសម័យមុនៗ យកទៅសួរចម្លើយ និងធ្វើទារុណកម្មដោយចងជើងព្យួរឡើងលើ ក្បាលចុះក្រោម រួចជ្រមុជក្បាលចូលទៅក្នុងទឹក។ រហូតដល់គេឃើញអ្នកទោសនោះឈ្លក់ទឹកជិតដាច់ខ្យល់ ទើបគេទាញខ្សែសម្រួលឡើងមកលើវិញ។ សំណួរដែលគេសួរដេញដោលនោះ គឺចង់ដឹងថា តើអ្នកទាំងនោះធ្លាប់ធ្វើការងារអ្វីខ្លះកាលពីរបប លន់ នល់ ហើយគេបានធ្វើទារុណកម្មបែបនេះរហូតទាល់តែទទួលបានចម្លើយ។
នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម បងប្អូនខាងប្រពន្ធរបស់ខ្ញុំចំនួន ៤នាក់ ត្រូវគេបញ្ជូនឱ្យទៅធ្វើជាកងទ័ព ហើយក៏បានបាត់ខ្លួនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ បន្ទាប់ពីបានឆ្លងកាត់របបដ៏ឃោរឃៅនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ស្អប់ខ្ពើមពួកខ្មែរក្រហមជាខ្លាំង ហើយក៏មិនចង់ឱ្យរបបបែបនេះវិលត្រឡប់មកវិញឡើយ។ ខ្ញុំចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយបានចងចាំ ហើយខ្ញុំតែងតែរៀបរាប់ប្រាប់កូនចៅជាញឹកញាប់ អំពីទុក្ខវេទនា និងការធ្វើបាបដែលខ្ញុំបានជួបប្រទះ ព្រោះពួកគេគ្មានឱកាសបានកើតទាន់ និងដឹងឮដូចរូបខ្ញុំឡើយ។
Pan Son: Local Militia and Commune Committee Forced Me to Be Yoked Like an Ox to Plow Rice Fields
My name is Pan Son, 86 years old, currently living in Saen Bon village, Leay Bo commune, Tram Kak district, Takeo province. Today, I serve as a pagoda committee member, but during the Khmer Rouge regime, I was assigned to work in economic and mobile units. My wife’s name is Sok Rin, 78 years old. We had six sons (four are living, working as factory workers, and two died of illnesses). Due to extreme, hard labor during the Khmer Rouge era, I suffer from chronic lung disease to this day and require monthly prescribed medical treatment.
During the Khmer Rouge regime, the Angkar initially assigned me to work in the economic unit. Shortly after starting, they dismissed me because I failed to meet the Angkar’s work quotas. Later, the unit committee summoned me for “re-education,” accusing me of having bad “tendencies” (sati-aram) and leaning toward the enemy. The unit committee forced me to place my thumbprint acknowledging the fault as evidence for my first re-education. Subsequently, they sent me to be “tempered” (lot-dom) in the plowing unit, where district militia and commune committee members forced me to be yoked in place of an ox to plow the rice fields. At that time, they designated three people per plow (one person holding the plow handles and two yoked to pull in place of an ox); if we could not pull the plow, we were brutally beaten.
Later on, they sent me to live and work in Battambang province. Their true intention was to send me there to die, but fortunately, I survived. Many people sent to Battambang like me were executed or died. Upon arriving in Battambang, they placed me in a mobile unit, forcing me to dig earth, carry dirt, plant peanuts, and loosen soil around orange trees. For carrying earth from anthills, they set a quota of up to 300 loads per day; if anyone failed to meet the quota, they suffered severe torture. Every night, militia members eavesdropped under the stilt houses where we stayed, so no one dared to speak carelessly.
Before the Vietnamese troops arrived, they used me and other people to dig large pits, falsely claiming they were for fertilizer storage. However, as the Vietnamese troops drew closer to Battambang province, they captured several members of the mobile unit, beat them to death, threw them into those pits, and buried them. I lived in Battambang province for over a year before the Vietnamese troops arrived, allowing me to return to my hometown. During that era, food was extremely scarce, a large cauldron of gruel contained only three tin cans of rice.
I witnessed with my own eyes the capture of former government officials, who were interrogated and tortured by being tied by their feet, suspended upside down, and dunked headfirst into water. Only when the prisoner was on the verge of drowning from choking on water would they loosen the rope to pull them back up. Their questioning sought to find out what work those individuals had done during the Lon Nol regime, inflicting this torture until they got an answer.
During the Khmer Rouge regime, four of my wife’s siblings were sent to serve in the military and have remained missing to this day. Having survived this cruel regime, I feel immense hatred toward the Khmer Rouge and never want such a regime to return. I want the younger generation to remember, and I often tell my children and grandchildren about the suffering and abuse I experienced, because they did not have the chance to be born in time to witness and know it like I did.
ជីម សុខគា សង្ខេបបទសម្ភាសរបស់ ភី ចាន់ធូ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តនៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបឈ្មោះ ប៉ាន់ សន រស់នៅភូមិសែន ឃុំលាយបូរ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ។ កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។ ដារ៉ារដ្ឋ មេត្តា និង ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី បានផ្ទៀងផ្ទាត់សំណេរនេះជាមួយនឹងកិច្ចសម្ភាសជាសម្លេង និងបានត្រួតពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធជាភាសាខ្មែរ សម្រួលឃ្លោងឃ្លា និងវេយ្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវតាមវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ព្រមទាំងបានបកប្រែក្រៅផ្លូវការអត្ថបទនេះជាភាសាអង់គ្លេស។
Summarized by Chhim Sokhea from an interview conducted by Phi Chanthou, a DC-Cam youth volunteer from Takeo province, under the Documentation Center of Cambodia’s project “Promoting Democracy and Good Governance Through Youth Volunteer Leadership in Social Work,” with survivor Pan Son, residing in Saen Bon village, Leay Bo commune, Tram Kak district, Takeo province, on October 14, 2025. Dararoth Meta and Pheng Pong-Rasy verified this transcript against the audio recording, checked the Khmer spelling, refined the phrasing and grammar according to Samdech Chuon Nath’s Dictionary, and produced an unofficial English translation of this text.
[English below]
ឌះ ហាត់ ៖ ខ្ញុំបង្ខំចិត្តហូបសាច់ជ្រូក ដោយសារតែការអត់ឃ្លានខ្លាំងពេក
ខ្ញុំឈ្មោះ ឌះ ហាត់ អាយុ ៦៥ ឆ្នាំ ជាជនជាតិខ្មែរ-ឥស្លាម រស់នៅភូមិកំពង់អំពិល ឃុំបូរីជលសារ ស្រុកបូរីជលសារ ខេត្តតាកែវ។ ប្រពន្ធរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ ឌីន រុំ អាយុ ៦៥ ឆ្នាំ ហើយពួកយើងមានកូនចំនួន ៩ នាក់ (ស្រី ៤ នាក់) ដែលបច្ចុប្បន្នសុទ្ធសឹងតែប្រកបរបរនេសាទត្រី។
ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម រឿងរ៉ាវដែលធ្វើឱ្យខ្ញុំចងចាំមិនអាចបំបភ្លេចបាន គឺការបង្ខំចិត្តហូបសាច់ជ្រូក ដោយសារតែការអត់ឃ្លានខ្លាំងពេក។ កាលនោះ ខ្ញុំទទួលបានអាហារតិចតួចបំផុត ប៉ុន្តែត្រូវធ្វើការធ្ងន់ធ្ងរ ដូច្នេះខ្ញុំត្រូវតែហូបគ្រប់យ៉ាងដើម្បីមានកម្លាំងធ្វើការឱ្យអង្គការ។ ខ្ញុំត្រូវបានគេដាក់ឱ្យនៅកងកុមារ ដោយត្រូវធ្វើការងារធ្ងន់ៗដូចជា កាប់ដី រែកដីដំបូក និងរែកជីដាក់ស្រែ នៅឯការដ្ឋាន «ក្តីដើម» ស្ថិតក្នុងស្រុកកោះអណ្តែត ខេត្តតាកែវ។
ក្រោយមក អង្គការបានចាប់ផ្តើមបំបែកជនជាតិឥស្លាមឱ្យទៅរស់នៅលាយឡំជាមួយប្រជាជនខ្មែរ ដោយដាក់ពង្រាយពី ៣ ទៅ ៤ គ្រួសារក្នុងមួយភូមិ។ ពេលនោះ ខ្ញុំត្រូវបានបញ្ជូនឱ្យទៅនៅភូមិតាបួ និងភូមិព្រៃធំ ឃុំពេជសារ ស្រុកកោះអណ្តែត។ ទៅដល់ទីនោះ កុមារធំៗដូចជាពួកខ្ញុំ ត្រូវបានកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមប្រើឱ្យសែង និងដឹកបាវស្រូវ ហើយបន្តមកទៀតក៏ឱ្យត្រឡប់ទៅរែក និងកាប់ដីដំបូក វិញ។ ការងារកាប់ដីដំបូក គឺគ្មានការកំណត់បរិមាណនោះទេ ដឹងតែត្រូវធ្វើតាំងពីព្រឹករហូតដល់ល្ងាច ដោយមានពេលសម្រាកបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ នៅម៉ោង ៦ ព្រឹក កងកុមារត្រូវទៅតម្រង់ជួរឱ្យប្រធានក្រុមរាប់ចំនួន ព្រោះខ្លាចពួកយើងរត់ចោលការងារ ឬមិនព្រមទៅធ្វើការ។
សម័យនោះ ខ្ញុំមិនដែលបានរស់នៅជួបជុំឪពុកម្តាយឡើយ ព្រោះកុមារត្រូវរស់នៅ និងធ្វើការតាមកងរៀងៗខ្លួន ប៉ុន្តែមិនទាន់ធ្ងន់ធ្ងរដូចកងចល័តនៅឡើយទេ។ ក្នុងមួយថ្ងៃ អង្គការឱ្យខ្ញុំ និងកងកុមារទាំងអស់ហូបបបរត្រឹមតែ ២ ពេលប៉ុណ្ណោះ។ ដើមឡើយ ខ្ញុំហូបតែទឹកសម្ល និងបន្លែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែយូរៗទៅ ខ្ញុំក៏ហូបទាំងសាច់ជ្រូកទៀត ព្រោះអាហារដែលទទួលបានជាបបររាវៗសុទ្ធតែទឹក ហូបមិនឆ្អែតឡើយ។ បើពួកយើងមិនហូបទេ គឺមុខជាដាច់ពោះស្លាប់មិនខាន ព្រោះកាលនោះ មានមនុស្សជាច្រើនបានស្លាប់ ដោយសារតែការខ្វះខាតអាហារនេះ។
នៅពេលនឹកឃើញដល់បទពិសោធន៍ជូរចត់ទាំងនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ក្តុកក្តួលណាស់។ ខ្ញុំពិតជាមិនចង់នឹកនាដល់សម័យនោះទៀតទេ ព្រោះវាធ្វើឱ្យខ្ញុំខ្លាចរអា និងឆ្អែតចិត្តខ្លាំងណាស់។ ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយដែលមិនបានឆ្លងកាត់ សុទ្ធតែមិនបានដឹងថាជីវិតកាលណោះលំបាកយ៉ាងណានោះទេ ហើយខ្ញុំក៏មិនប្រាថ្នាឱ្យពួកគេត្រូវមកជួបប្រទះរឿងរ៉ាវបែបនេះដែរ ព្រោះសម័យនោះ ឱ្យតែធ្វើខុសតែបន្តិចបន្តួច ក៏អាចត្រូវអង្គការយកទៅវាយចោល (សម្លាប់) បានដែរ។
Deah Hat: I Was Forced to Eat Pork Due to Severe Starvation
My name is Deah Hat, 65 years old, a Khmer-Muslim living in Kampong Ampil village, Borei Cholsar commune, Borei Cholsar district, Takeo province. My wife’s name is Din Rom, 65 years old, and we have nine children (four daughters), all of whom currently work as fishers.
During the Khmer Rouge regime, the story that I can never forget is being forced to eat pork due to extreme starvation. At that time, I received very little food but had to perform heavy labor, so I had to eat whatever was available to have enough strength to work for the Angkar. I was placed in a children’s unit, tasked with doing heavy work such as digging soil, carrying earth from anthills on shoulder poles, and carrying fertilizer to the rice fields at the “Kdei Daem” worksite located in Koh Andet district, Takeo province.
Later, the Angkar began dispersing Muslims to live interspersed with the Khmer population, scattering 3 to 4 families per village. At that point, I was sent to live in Ta Bu village and Prey Thom village, Pech Sar commune, Koh Andet district. Upon arriving there, older children like me were used by Khmer Rouge cadres to carry and transport sacks of rice on stretchers and subsequently sent back to dig earth from anthills and carry it on shoulder poles. The task of digging anthill earth had no fixed quota; we simply had to work from morning until evening with only very brief rest periods. Every morning at 6:00 AM, the children’s unit had to line up for the group leader to conduct a head count, fearing we might flee work or refuse to labor.
During that era, I never lived with my parents because children were required to live and work according to their respective units, though it was not yet as severe as the mobile units. Each day, the Angkar provided me and all the children in the unit with watery rice gruel only twice a day. Initially, I ate only the broth and vegetables, but over time, I ate pork as well because the watery gruel provided was mostly water and never filled our stomachs. If we did not eat it, we would have certainly starved to death, as many people died back then due to food shortages.
Whenever I recall these bitter experiences, I feel deeply emotional. I truly do not wish to think back to that era because it fills me with fear and dread. The younger generation who did not live through it cannot understand how difficult life was back then, and I do not wish for them to ever encounter such hardship, because in that era, making even a minor mistake could result in being taken away by the Angkar to be beaten to death.
ថុន ស្រីពេជ្រ សង្ខេបបទសម្ភាសរបស់ រី សលីហាស់ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តនៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម ឈ្មោះ ឌះ ហាត់ ភេទប្រុស អាយុ ៦៥ ឆ្នាំ រស់នៅ ភូមិកំពង់អំពិល ឃុំបូរីជលសារ ស្រុកបូរីជលសារ ខេត្តតាកែវ កាលពីថ្ងៃទី ៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥។ ដារ៉ារដ្ឋ មេត្តា និង ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី បានផ្ទៀងផ្ទាត់សំណេរនេះជាមួយនឹងកិច្ចសម្ភាសជាសម្លេង និងបានត្រួតពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធជាភាសាខ្មែរ សម្រួលឃ្លោងឃ្លា និងវេយ្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវតាមវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ព្រមទាំងបានបកប្រែក្រៅផ្លូវការអត្ថបទនេះជាភាសាអង់គ្លេស។
Summarized by Thon Sreypich from an interview conducted by Ry Salihas, a DC-Cam youth volunteer from Takeo province, under the Documentation Center of Cambodia’s project “Promoting Democracy and Good Governance Through Youth Volunteer Leadership in Social Work,” with Khmer Rouge survivor Doh Hat, male, 65 years old, residing in Kampong Ampil village, Borei Cholsar commune, Borei Cholsar district, Takeo province, on November 7, 2025. Dararoth Meta and Pheng Pong-Rasy verified this transcript against the audio recording, checked the Khmer spelling, refined the phrasing and grammar according to Samdech Chuon Nath’s Dictionary, and produced an unofficial English translation of this text.
[English below]
បឺ ណុប ៖ ថ្វីត្បិតតែគេមិនបង្ខំខ្ញុំឱ្យហូបសម្លសាច់ជ្រូកក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែខ្ញុំក៏មិនអាចស្នើសុំប្រហុក ឬសុំអំបិលពីអង្គការបានដែរ
ខ្ញុំឈ្មោះ បឺ ណុប អាយុ ៨៨ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមកំពង់អំពិល ឃុំបូរីជលសារ ស្រុកបូរីជលសារ ខេត្តតាកែវ។ ប្តីរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ កុប បួ អាយុ ៩០ឆ្នាំ។ ពួកយើងមានកូនចំនួន ៨នាក់ (ស្រី ២នាក់) ប៉ុន្តែកូនម្នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតទៅហើយ។
រឿងរ៉ាវនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមដែលខ្ញុំចងចាំមិនដែលភ្លេច គឺប្រសិនបើថ្ងៃណាខ្ញុំមិនបានទៅធ្វើការទេ នោះអង្គការនឹងបង្អត់អាហារខ្ញុំជាមិនខាន។ ពេលខ្លះ ទោះបីជាខ្ញុំប្រាប់គេថាខ្ញុំឈឺ ក៏គេមិនជឿដែរ ហើយថែមទាំងចោទប្រកាន់ថាខ្ញុំធ្វើពុតទៀតផង។ កាលណោះ អង្គការបានឱ្យខ្ញុំចូលក្នុងកងចល័ត ដើម្បីធ្វើការងារធ្ងន់ៗដូចជា រែកដីដំបូក រំលាយដីដំបូក ធាក់រហាត់ទឹក និងមើលថែទាំស្រែ នៅភូមិត្រពាំងតាអ៊ុយ ឃុំក្រពុំឈូក ស្រុកកោះអណ្តែត។
បន្តមកទៀត អង្គការបានបញ្ជូនខ្ញុំឱ្យទៅរស់នៅ និងធ្វើស្រែនៅភូមិព្រៃម្លូ ឃុំក្រពុំឈូក ស្រុកកោះអណ្តែត វិញ ពីព្រោះនៅពេលនោះ អង្គការបានបំបែកបងប្អូនជនជាតិខ្មែរ-ឥស្លាមទាំងអស់ឱ្យទៅរស់នៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ខ្ញុំនិងម្តាយពុំសូវបានជួបមុខគ្នាទៀតឡើយ រហូតដល់គាត់ទទួលអនិច្ចកម្មទៅ ក៏ខ្ញុំមិនបានដឹងដំណឹងដែរ។
នៅភូមិព្រៃម្លូនោះ អង្គការបានកំណត់ផែនការឱ្យខ្ញុំស្ទូងស្រូវចំនួន ២ផ្លូន ក្នុងរយៈពេលតែមួយព្រឹក ហើយខ្ញុំត្រូវតែស្ទូងឱ្យរួចរាល់តាមការកំណត់ជាដាច់ខាត។ ក្រៅពីនេះ ខ្ញុំត្រូវធ្វើការងារបន្តបន្ទាប់ទៀតយ៉ាងញាប់ដៃ ដោយគ្មានពេលឈប់សម្រាកឡើយ រួមមាន ធាក់រហាត់ទឹក ដកសំណាប ចងកណ្តាប់ ច្រូតស្រូវ បោកស្រូវ និងប្រមូលស្រូវយកទៅដាក់ក្នុងជង្រុក គឺធ្វើវិលជុំពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែនៅចុងបញ្ចប់ ខ្ញុំមិនដែលដឹងថាស្រូវទាំងអស់នោះត្រូវអង្គការដឹកយកទៅណាឡើយ។ ប្រជាជនជាច្រើនមានសេចក្តីខឹងសម្បារនឹងអង្គការយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះខំធ្វើការស្ទើរតែស្លាប់ ប៉ុន្តែអង្គការឱ្យហូបតែបបរជារៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយកន្លែងខ្លះទៀត អង្គការឱ្យហូបតែដំឡូង ២ដុំប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះរូបខ្ញុំ ក្នុងមួយថ្ងៃអង្គការឱ្យហូបបាយ ២ពេល គឺព្រឹកមួយវែក និងល្ងាចមួយវែក ប៉ុន្តែជាបាយជ្រាយប៉ិៗប៉ុណ្ណោះ។ ថ្វីត្បិតតែគេមិនបានបង្ខំឱ្យពួកយើងហូបសម្លសាច់ជ្រូក (ដែលខុសនឹងជំនឿសាសនា) ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែនៅពេលពួកយើងសុំប្រហុក ឬសុំអំបិលយកមកហូបជាមួយបាយ គេបែរជាមិនឱ្យទៅវិញ ដូច្នេះយើងត្រូវបង្ខំចិត្តហូបបាយសាបដោយគ្មានទឹកសម្លឡើយ។ នៅពេលចុងភៅដឹកបាយយកមកឱ្យកងចល័តហូបនៅឯវាលស្រែ ខ្ញុំបានត្រឹមលួចអំបិលបន្តិចបន្តួចពីគេយកមកហូបជាមួយបាយ ព្រោះសម្លដែលគេយកមកនោះមានខ្លាញ់រងើ និងក្លិនសាច់ជ្រូក ដែលខ្ញុំមិនអាចហូបបានឡើយ។ ដូច្នេះនៅក្នុងសម័យនោះ គេហូបសាច់ ចំណែកឯខ្ញុំបានត្រឹមតែហូបអំបិលប៉ុណ្ណោះ។ ពេលទំនេរ ខ្ញុំតែងតែលួចបេះនេះបេះនោះយកមកលាក់ទុកក្នុងស្មុគសម្រាប់ហូប ប៉ុន្តែប្រសិនបើអង្គការប្រទះឃើញ នោះខ្ញុំប្រាកដជាត្រូវគេសម្លាប់ចោលជាមិនខាន។ ជារៀងរាល់យប់ អង្គការតែងតែដើរតាមដាន និងលួចស្តាប់នៅក្រោមផ្ទះ ក្រែងលោខ្ញុំលួចលាក់អង្ករទុកហូប ព្រោះពេលនោះអង្គការក៏បានប្រើខ្ញុំឱ្យទៅបុកអង្ករដែរ។ ប៉ុន្តែទោះបីជាខ្ញុំអាចលួចអង្ករបានបន្តិចបន្តួចយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំមិនហ៊ានយកមកដាំហូបដែរ ព្រោះខ្លាចអង្គការដឹង ហើយយកទៅវាយសម្លាប់ចោល។
នៅពេលនឹកឃើញដល់បទពិសោធន៍ដ៏ជូរចត់ទាំងនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ខឹងសម្បារខ្លាំងណាស់ ប៉ុន្តែបានត្រឹមតែកៀបសង្កត់ទុកនៅក្នុងចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ ខ្ញុំមិនចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយត្រូវជួបប្រទះនូវរឿងរ៉ាវដ៏សោកសៅដូចរូបខ្ញុំឡើយ ព្រោះវាជាជីវិតដែលវេទនា និងលំបាកលំបិនខ្លាំងណាស់។
Be Nop: Although They Did Not Force Me to Eat Pork Soup, I Could Not Request Fermented Fish Paste or Salt from the Angkar Either
My name is Be Nop, 88 years old, currently residing in Kampong Ampil village, Borei Cholsar commune, Borei Cholsar district, Takeo province. My husband’s name is Kop Bua, 90 years old. We had eight children (two daughters), but one child has passed away.
The story from the Khmer Rouge regime that I will never forget is that if there was any day I failed to go to work, the Angkar would starve me without fail. Sometimes, even when I told them I was sick, they did not believe me and accused me of feigning illness. At that time, the Angkar placed me in a mobile unit to perform heavy labor, such as carrying earth from anthills on shoulder poles, breaking down anthill soil, pedaling waterwheels, and tending rice fields in Trapeang Ta Ouy village, Krapum Chhook commune, Koh Andet district.
Later, the Angkar transferred me to live and farm in Prey Mlou village, Krapum Chhook commune, Koh Andet district, because at that time the Angkar separated Khmer-Muslim brothers and sisters, forcing them to live apart. From then on, my mother and I rarely saw each other, to the point that when she passed away, I did not even receive the news.
In Prey Mlou village, the Angkar set a work quota for me to transplant two plon (80 bundles) of rice seedlings in a single morning, and I had to complete it strictly according to the quota. Beyond this, I had to work continuously without rest, pedaling waterwheels, pulling seedlings, tying sheaves, harvesting rice, threshing rice, and gathering rice into granaries, repeating this cycle year after year. Yet in the end, I never knew where the Angkar transported all that rice. Many people were deeply enraged by the Angkar because they labored nearly to death, but the Angkar provided only daily gruel, and in some places, only two pieces of cassava. As for me, the Angkar gave me two meals of rice per day—one ladle in the morning and one in the evening—but it was only mushy, watery rice.
Although they did not force us to eat pork soup (which violated our religious beliefs), when we requested prahok (fermented fish paste) or salt to eat with our rice, they refused to give it to us. Thus, we were forced to eat plain, unseasoned rice without soup. When cooks brought rice to the mobile unit in the rice fields, I could only secretly steal a little salt from them to eat with my rice, because the soup they brought was greasy and smelled of pork, which I could not eat. Therefore, during that era, others ate meat, while I could only eat salt. In spare moments, I secretly picked wild plants to hide in a small woven basket (smok) to eat, but if the Angkar discovered it, I would have certainly been executed. Every night, the Angkar walked around monitoring and eavesdropping under the house in case I secretly hid milled rice to eat, as the Angkar also assigned me to pound rice. However, even if I could steal a tiny bit of rice, I did not dare cook it to eat for fear that the Angkar would find out and beat me to death.
Whenever I recall these bitter experiences, I feel intense anger, but I could only suppress it within my heart. I do not want the younger generation to encounter such sad stories like I did, because it was a life of extreme suffering and immense hardship.
ថុន ស្រីពេជ្រ សង្ខេបបទសម្ភាសរបស់ រី សលីហាស់ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តនៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម ឈ្មោះ បឺ ណុប ភេទស្រី អាយុ ៨៨ ឆ្នាំ រស់នៅ ភូមិកំពង់អំពិល ឃុំបូរីជលសារ ស្រុកបូរីជលសារ ខេត្តតាកែវ កាលពីថ្ងៃទី ៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥។ ដារ៉ារដ្ឋ មេត្តា និង ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី បានផ្ទៀងផ្ទាត់សំណេរនេះជាមួយនឹងកិច្ចសម្ភាសជាសម្លេង និងបានត្រួតពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធជាភាសាខ្មែរ សម្រួលឃ្លោងឃ្លា និងវេយ្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវតាមវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ព្រមទាំងបានបកប្រែក្រៅផ្លូវការអត្ថបទនេះជាភាសាអង់គ្លេស។
Summarized by Thon Sreypich from an interview conducted by Ry Salihas, a DC-Cam youth volunteer from Takeo province, under the Documentation Center of Cambodia’s project “Promoting Democracy and Good Governance Through Youth Volunteer Leadership in Social Work,” with Khmer Rouge survivor Be Nop, female, 88 years old, residing in Kampong Ampil village, Borei Cholsar commune, Borei Chulsar district, Takeo province, on November 6, 2025. Dararoth Meta and Pheng Pong-Rasy verified this transcript against the audio recording, checked the Khmer spelling, refined the phrasing and grammar according to Samdech Chuon Nath’s Dictionary, and produced an unofficial English translation of this text.
[English below]
ម៉ម ម៉ារ៉ា ៖ អង្គការបានសម្លាប់ប្រធានភូមិ និងប្រជាជនត្រូវបានគេជម្លៀសទាំងយប់ចេញពីភូមិ
ខ្ញុំឈ្មោះ ម៉ម ម៉ារ៉ា អាយុ ៥៨ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិស្ពានជ្រៃ ឃុំដូនតី ស្រុកពញាក្រែក ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ ប្តីរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ ទុយ វ៉ាន់ បានទទួលមរណភាពក្នុងវ័យ ៥៤ឆ្នាំ ដោយសារជំងឺ (ហើម-ក)។ ពួកយើងមានកូនចំនួន ៤នាក់ (ស្រី ១នាក់)។ កាលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ដោយសារអាយុនៅក្មេង ខ្ញុំមិនបានធ្វើការងារធ្ងន់ធ្ងរអ្វីក្រៅពីបានរៀនសូត្របន្តិចបន្តួចជាមួយអង្គការ ហើយនៅពេលទំនេរ ខ្ញុំតែងតែទៅជួយធ្វើការងារម្តាយ នៅពេលអង្គការប្រើឱ្យគាត់ធ្វើការងារផ្សេងៗ។
មុនពេលខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ប្រទេសទាំងស្រុងបន្តិច ខ្ញុំបានបាត់បង់បងប្រុសម្នាក់។ ដើមឡើយ បងប្រុសរបស់ខ្ញុំធ្លាប់បួសជាព្រះសង្ឃ ប៉ុន្តែក្រោយមកក៏បានសឹកវិញដោយសារធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។ បន្ទាប់ពីជាសះស្បើយពីជំងឺ ក្រុមខ្មែររំដោះបានមកហៅគាត់ឱ្យទៅស្ម័គ្រចិត្តធ្វើជាយោធា។ កាលណោះ ម្តាយខ្ញុំបានឃាត់ឃាំងកូនមិនឱ្យទៅទេ ព្រោះប្រទេសជាតិជិតបានរំដោះទៅហើយ ប៉ុន្តែនៅតែមិនអាចឃាត់គាត់បាន។ បងប្រុសខ្ញុំបានឡើងជិះឡានជាមួយក្រុមខ្មែររំដោះ រួចចាកចេញទៅបាត់សូន្យឈឹងរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ មកទល់ពេលនេះ ខ្ញុំគិតថាគាត់ប្រហែលជាបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតទៅហើយ។
លុះចូលមកដល់សម័យខ្មែរក្រហម អំឡុងពេលដែលអង្គការប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិ និងរបស់របរប្រជាជនទាំងអស់យកទៅដាក់រួម ឪពុកម្តាយរបស់ខ្ញុំដែលជាមនុស្សស្លូតត្រង់ បានប្រគល់ចានឆ្នាំងទាំងអស់នៅក្នុងផ្ទះទៅឱ្យអង្គការ ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាសម្បត្តិរួមដោយគ្មានការរឹងរូសឡើយ។ ក្រោយមក ឪពុករបស់ខ្ញុំត្រូវអង្គការប៉ុនប៉ងសម្លាប់គាត់ដោយគ្មានមូលហេតុជាច្រើនលើកច្រើនសារណាស់។ កងឈ្លបបានមកតាមរកគាត់ពីរបីថ្ងៃជាប់ៗគ្នា ប៉ុន្តែពុំដែលជួបឪពុកខ្ញុំនៅផ្ទះឡើយ ព្រោះគាត់តែងតែលួចរត់គេចខ្លួនទាន់ពេលវេលា។ គាត់បានផ្តាំខ្ញុំថា បើមាននរណាមកសួររកគាត់ ឱ្យប្រាប់គេថាមិនដឹងៗ។ តាំងពីដើមមក ឪពុកខ្ញុំជាមនុស្សមានចំណេះដឹង និងឆ្លាតវៃ ទើបគាត់អាចគេចផុតពីការតាមសម្លាប់របស់ពួកនោះបាន។
ក្រោយមកទៀត អង្គការបានសម្លាប់ប្រធានភូមិអស់មួយចំនួន ហើយប្រជាជនភាគច្រើនត្រូវបានគេជម្លៀសទាំងយប់ចេញពីភូមិ ដោយខ្ញុំមិនដឹងពីមូលហេតុពិតប្រាកដនៃហេតុការណ៍នេះឡើយ។ កាលណោះ អ្នកដែលដេញជម្លៀសប្រជាជន គឺជាកម្មាភិបាលក្មេងៗមានអាយុខ្ទង់ ១០ឆ្នាំជាង និងមានស្ពាយកាំភ្លើងវែងអូសដីផង។ ពួកគេបានស្រែកសម្លុតប្រជាជនឱ្យខំធ្វើដំណើរស្រូតទៅមុខឱ្យ លឿន។ លុះធ្វើដំណើរមកដល់កណ្តាលវាលស្រែដែលមានដើមពោធិ៍មួយដើម ស្ថិតក្នុងភូមិជើងខាល ឃុំម៉ង់រៀវ ស្រុកត្បូងឃ្មុំ ទើបកម្មាភិបាលក្មេងៗទាំងនោះអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនឈប់សម្រាកបន្តិច រួចទើបបន្តដំណើរទៅមុខទៀត។ ពួកយើងបានធ្វើដំណើរអស់រយៈពេលកន្លះខែ ទើបមកដល់ទីកន្លែងមួយដែលត្រូវឆ្លងទឹក ប៉ុន្តែដោយសារជម្រៅទឹកជ្រៅពេក ហើយក្មេងតូចៗមិនអាចឆ្លងបាន កម្មាភិបាលបានបង្ខំឱ្យពួកយើងកាប់ឫស្សីធ្វើស្ពានសម្រាប់ឆ្លង។ ក្នុងពេលដែលពួកយើងកំពុងធ្វើស្ពាន កងទ័ពវៀតណាមក៏បានវាយចូលមកដល់ល្មម ហើយបានប្រាប់ឱ្យប្រជាជនវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។ ពេលនោះ អ្នកដែលមានរទេះគោ គេបានបររទេះត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញភ្លាមៗ ចំណែកគ្រួសារខ្ញុំមានតែអម្រែករែកអីវ៉ាន់ និងត្រូវធ្វើដំណើរដោយថ្មើរជើង។ ដូច្នេះបន្ទាប់ពីត្រូវបានរំដោះ ពួកយើងបានស្នាក់នៅភូមិដំរិល ឃុំដំរិល ស្រុកអូររាំងឪ រយៈពេលមួយយប់សិន ទើបបន្តធ្វើដំណើរត្រឡប់មកដល់ផ្ទះវិញ។
រាល់ពេលនឹកឃើញដល់បទពិសោធន៍ទាំងនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ស្អប់ខ្ពើមរបបខ្មែរក្រហមខ្លាំងណាស់ ព្រោះរបបនេះឃោរឃៅព្រៃផ្សៃ និងសម្លាប់មនុស្សដោយគ្មានត្រាប្រណីឡើយ។ ខ្ញុំពិតជាចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយបានចងចាំរឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកើតឡើងក្នុងរបបនោះ។ បើសិនជាមានអ្នកចេះដឹង ឬអ្នកស្រាវជ្រាវចុះមកសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យខ្មែរក្រហមគឺពិតជាល្អណាស់ ដើម្បីឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយបានយល់ដឹង ព្រោះក្មេងៗមួយចំនួនពុំបានដឹងពីទុក្ខលំបាកដែលធ្លាប់កើតមានឡើងនោះទេ។ ខ្ញុំចង់ឱ្យពួកគេបានដឹងថា ជីដូនជីតារបស់ពួកគេបានឆ្លងកាត់ទុក្ខវេទនាយ៉ាងណា ទម្រាំតែអាចរក្សាជីវិតរស់រាន និងខិតខំពូនជ្រំឱ្យកូនចៅមានឱកាសបានរៀនសូត្រ ព្រមទាំងមានជីវភាពធូរធារ និងប្រសើរឡើងដូចសព្វថ្ងៃនេះ។
Mam Mara: The Angkar Executed Village Chiefs and Evacuated Villagers Overnight
My name is Mam Mara, 58 years old, currently residing in Spean Chrey village, Doun Tei commune, Ponhea Kraek district, Tboung Khmum province. My husband, Tuy Van, passed away at the age of 54 due to illness (goiter). We had four children (one daughter). During the Khmer Rouge regime, because of my young age, I did not perform heavy labor other than studying a little bit with the Angkar, and in my spare time, I often helped my mother with various tasks when the Angkar assigned her work.
Shortly before the Khmer Rouge gained full control of the country, I lost an elder brother. Originally, he had ordained as a Buddhist monk, but later disrobed after falling ill. Upon recovering, the Khmer Rumdo (liberation forces) came to ask him to volunteer as a soldier. At that time, my mother tried to stop him from going, arguing that the country was close to being liberated, but she could not prevent him. My brother boarded a truck with the Khmer Rumdo forces and disappeared completely to this day. By now, I believe he has likely passed away.
When the Khmer Rouge era arrived, during the period when the Angkar collected all personal property and belongings to place into collective ownership, my honest parents surrendered all household dishes and pots without resistance for communal use. Later, the Angkar attempted to kill my father without reason on multiple occasions. Local militia searched for him several days in a row but never caught him at home because he always managed to flee in time. He instructed me that if anyone came asking for him, I should say I did not know. My father had always been an educated and intelligent man, which allowed him to evade their pursuit and survive.
Later on, the Angkar executed several village chiefs, and most villagers were evacuated from the village overnight, though I never learned the true reason behind this event. At that time, the cadres driving the evacuation were young children around 10 years old carrying long rifles that dragged on the ground. They shouted and intimidated the people to march faster. Upon arriving in the middle of a rice field with a Bodhi tree in Cheung Khal village, Mong Riev commune, Tboung Khmum district, those young cadres permitted the people to rest briefly before continuing forward. We traveled for half a month until reaching a location where we had to cross a body of water. However, because the water was too deep and young children could not cross, the cadres forced us to cut bamboo to construct a bridge. While we were building the bridge, Vietnamese troops arrived in battle and told the people to turn back and return home. At that moment, those with oxcarts immediately drove them home, while my family had only shoulder poles for our belongings and had to travel on foot. Thus, after being liberated, we stayed overnight in Damril village, Damril commune, Ou Reang Ou district, before continuing our journey back home.
Whenever I recall these memories, I feel intense hatred toward the Khmer Rouge regime because it was brutal, barbaric, and killed people mercilessly. I truly want the younger generation to remember the historical events that occurred during that period. It would be wonderful if educated people or researchers visited to study Khmer Rouge history so youth could understand, as some young people remain unaware of the hardships that took place. I want them to know how much suffering their grandparents endured just to preserve their lives and build a foundation so their descendants could have opportunities to study and achieve prosperous, improved lives today.
ថុន ស្រីពេជ្រ សង្ខេបបទសម្ភាសរបស់ សិលា បញ្ញាវុធ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តនៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាមកពីខេត្តត្បូងឃ្មុំ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម ឈ្មោះ ម៉ម ម៉ារ៉ា ភេទស្រី អាយុ ៥៨ ឆ្នាំ រស់នៅ ភូមិស្ពានជ្រៃ ឃុំដូនតី ស្រុកពញាក្រែក ខេត្តត្បូងឃ្មុំ កាលពីថ្ងៃទី ៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥។ ដារ៉ារដ្ឋ មេត្តា និង ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី បានផ្ទៀងផ្ទាត់សំណេរនេះជាមួយនឹងកិច្ចសម្ភាសជាសម្លេង និងបានត្រួតពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធជាភាសាខ្មែរ សម្រួលឃ្លោងឃ្លា និងវេយ្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវតាមវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ព្រមទាំងបានបកប្រែក្រៅផ្លូវការអត្ថបទនេះជាភាសាអង់គ្លេស។
Summarized by Thon Sreypich from an interview conducted by Sela Pannha-vuth, a DC-Cam youth volunteer from Tboung Khmum province, under the Documentation Center of Cambodia’s project “Promoting Democracy and Good Governance Through Youth Volunteer Leadership in Social Work,” with Khmer Rouge survivor Mom Mara, female, 58 years old, residing in Spean Chrey village, Doun Tei commune, Ponhea Kraek district, Tboung Khmum province, on November 7, 2025. Dararoth Meta and Pheng Pong-Rasy verified this transcript against the audio recording, checked the Khmer spelling, refined the phrasing and grammar according to Samdech Chuon Nath’s Dictionary, and produced an unofficial English translation of this text.
[English below]
ម៉ី ម៉ុយ៖ ខ្ញុំបានឃើញគេចាប់កុមារដែលជាកូន «អ្នក១៧មេសា» យកទៅដាក់ច្រវាក់ និងបង្អត់អាហារ
ខ្ញុំឈ្មោះ ម៉ី ម៉ុយ អាយុ ៥៨ឆ្នាំ សព្វថ្ងៃរស់នៅក្នុងភូមិគ្រាំងគរ ឃុំត្រាំកក់ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ។ មុខរបររបស់ខ្ញុំបច្ចុប្បន្ន គឺធ្វើស្រែ។ ប្តីខ្ញុំឈ្មោះ សុខ ប្រុយ អាយុ ៦២ឆ្នាំ មានមុខរបរធ្វើស្រែដូចគ្នា។ ពួកយើងមានកូនចំនួន ៤នាក់ (ស្រី ៣នាក់ និងប្រុស ១នាក់) ហើយសុទ្ធតែប្រកបមុខរបរធ្វើស្រែ។ បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំមានជំងឺក្រពះ និងតម្រងនោមប្រចាំកាយ ដោយខ្ញុំព្យាបាលតាមក្បួនបុរាណខ្មែរ តាមរយៈការដាំទឹកឬសឈើ និងសំបកឈើហូបជាប្រចាំថ្ងៃ។
នៅថ្ងៃដែលខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ប្រទេសទាំងមូល ខ្ញុំត្រូវអង្គការជម្លៀសឱ្យទៅរស់នៅ និងធ្វើការនៅភូមិក្រពុំឈូក ឃុំក្រពុំឈូក ស្រុកកោះអណ្តែត ខេត្តតាកែវ។ កាលណោះ ខ្ញុំមានអាយុប្រហែល ១១ឆ្នាំ។ អង្គការបានតម្រូវឱ្យខ្ញុំរស់នៅបែកចេញពីម្តាយ ដោយខ្ញុំត្រូវទៅនៅក្នុងកងកុមារ ចំណែកឯម្តាយខ្ញុំត្រូវគេបញ្ជូនឱ្យទៅធ្វើការងារខាងកសិកម្ម។ នៅក្នុងកងកុមារ គេបានប្រើខ្ញុំឱ្យធ្វើការងារជាច្រើនមុខដូចជា ដើររើសអាចម៍គោ កាត់ជញ្ជ្រាំងស្រូវ បកសំបករពាក់ កើបសំរាម និងបោចស្មៅក្នុងទឹក។ ការងារដែលលំបាកវេទនាជាងគេ គឺការចុះបោចស្មៅក្នុងទឹក ព្រោះនៅក្នុងទឹកសំបូរទៅដោយឈ្លើង និងពស់ ដែលជាសត្វដែលគួរឱ្យភ័យខ្លាចបំផុត ហើយនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ម្តងៗ ផ្លេកបន្ទោរ និងផ្គររន្ទះបានបន្លឺឡើងគួរឱ្យតក់ស្លុតជាខ្លាំង ខណៈដែលខ្ញុំត្រូវធ្វើការកណ្តាលបឹងធំល្វឹងល្វើយដោយគ្មានម្លប់ជ្រកឡើយ។ ថ្វីត្បិតតែប្រធានកងមិនដែលវាយធ្វើបាបខ្ញុំ ឬកុមារឯទៀត ប៉ុន្តែគាត់តែងតែគំរាមថា បើនរណាម្នាក់ធ្វើការមិនទាន់គ្រប់តាមផែនការរបស់អង្គការទេ នឹងត្រូវទទួលរងការបង្អត់បាយ។
ថ្ងៃមួយ ខ្ញុំបានឃើញគេចាប់កុមារនៅក្នុងកងយកទៅដាក់ច្រវាក់ និងបង្អត់អាហារ ព្រោះតែកុមារទាំងនោះជាកូន «អ្នក១៧មេសា» ដែលជម្លៀសមកពីភ្នំពេញ និងមានឪពុកម្តាយធ្លាប់ធ្វើការងារក្នុងសម័យមុន។ ក្រោយមក ខ្ញុំក៏បានឃើញកុមារម្នាក់ទៀតត្រូវគេបង្អត់បាយដូចគ្នា ប៉ុន្តែពុំបានដាក់ច្រវាក់ឡើយ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យមានការចាប់ចង និងបង្អត់បាយទាំងនោះ គឺដោយសារតែភាពអត់ឃ្លានខ្លាំងពេក ទើបកុមារទាំងនោះដាច់ចិត្តដើរសុំបាយគេហូប។
ក្រៅពីម៉ោងធ្វើការងារ ក្មេងៗត្រូវរៀនសូត្រនៅក្រោមម្លប់ឈើ។ កាលណោះ ខ្ញុំរៀនបានបន្តិចបន្តួចត្រឹមចេះស្គាល់អក្សរ «ក» និង «ខ» ប៉ុណ្ណោះ ដោយសារគ្មានដីស ឬប៊ិចសម្រាប់សរសេរឡើយ។ ខ្ញុំ និងកុមារឯទៀតគ្មានសម្លៀកបំពាក់សម្រាប់ផ្លាស់ប្តូរទេ គឺមានខោអាវតែមួយកំប្លេជាប់ខ្លួន ហើយត្រូវស្លៀកពាក់ទាំងសើមស្ទើររាល់ថ្ងៃ រហូតដល់កើតមានចៃតាមចង្កេះខោទៀតផង។ ចំណែកការហូបចុកវិញ គឺមានភាពខ្វះខាតយ៉ាងខ្លាំង ពួកយើងធ្វើការហួសកម្លាំង ប៉ុន្តែមិនដែលបានហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។ លើសពីនេះ ពួកយើងលំបាករហូតដល់គ្មានទឹកស្អាតផឹក ព្រោះស្រះទឹកនៅក្នុងភូមិក្រពុំឈូកពោរពេញទៅដោយសាកសពមនុស្សដែលខ្មែរក្រហមបានសម្លាប់។ ដំបូងឡើយ ខ្ញុំមិនបានដឹងថាមានសាកសពនៅក្នុងស្រះនោះទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំតែងតែឆ្ងល់ថា រាល់ពេលទៅដងទឹកយកមកហូប ឬប្រើប្រាស់ ទឹកនោះមានសភាពអន្លាយៗ និងមានពណ៌ខៀវចម្លែកខុសពីធម្មតា។ លុះយូរៗទៅ ពេលដែលទឹកស្រះនោះរីងស្ងួត ទើបខ្ញុំ និងប្រជាជនឯទៀតភ្ញាក់ផ្អើល ដោយឃើញសុទ្ធតែលលាដ៍ក្បាល និងឆ្អឹងមនុស្សនៅក្នុងនោះ។ ក្រោយពេលរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្បែរនោះបាននាំគ្នាប្រមូលលលាដ៍ក្បាល និងឆ្អឹងសពបានជាច្រើន។
បន្ទាប់ពីបានឆ្លងកាត់រឿងរ៉ាវដ៏ជូរចត់ទាំងនេះ ខ្ញុំពិតជាស្អប់ខ្ពើមរបបខ្មែរក្រហមខ្លាំងណាស់ ព្រោះគេឱ្យហូបតែបបររាវៗ ហើយខ្ញុំមិនចង់ឱ្យប្រទេសជាតិជួបប្រទះ ឬមានរបបបែបនេះសារជាថ្មីឡើយ។ ខ្ញុំចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយបានចងចាំ និងរួមគ្ន ការពារយ៉ាងណា កុំឱ្យរបបដ៏ខ្មៅងងឹតមួយនេះកើតមានឡើងវិញជាដាច់ខាត។
Mey Muy: I Saw Children of “April 17 People” Shackled and Starved
My name is Mey Muy, 58 years old, currently living in Kreang Kor village, Tram Kak commune, Tram Kak district, Takeo province. My current occupation is farming. My husband’s name is Sok Proy, 62 years old, who is also a farmer. We have four children (three daughters and one son), and all of them work as farmers. Currently, I suffer from chronic stomach and kidney ailments, which I treat through traditional Khmer methods by boiling tree roots and bark to drink daily.
On the day the Khmer Rouge took over the entire country, the Angkar evacuated me to live and work in Krapum Chhouk village, Krapum Chhouk commune, Koh Andet district, Takeo province. At that time, I was about 11 years old. The Angkar required me to live separated from my mother, placing me in a children’s unit while my mother was sent to perform agricultural work. In the children’s unit, they used me for various tasks such as collecting cow dung, cutting rice stubble, peeling rattan bark, shoveling trash, and weeding in the water. The most grueling work was weeding in the water because it was filled with leeches and snakes—creatures I feared most—and whenever it rained, frightening lightning and thunder roared while I had to labor in the middle of a vast, open lake without any shelter. Although the unit leader never physically abused the other children or me, he constantly threatened that anyone who failed to meet the Angkar’s work plan would face starvation.
One day, I saw children in the unit being put in chains and starved because they were the children of “April 17 People” who had been evacuated from Phnom Penh, whose parents had worked in the previous regime. Later, I saw another child being starved as well, though not put in chains. The reason behind these detentions and starvation was that, driven by extreme hunger, those children had resorted to begging others for rice to eat.
Outside of work hours, children had to study under the shade of trees. Back then, I learned only a little—just enough to recognize the letters “Ka” and “Kha”—because there was no chalk or pen for writing. I and the other children had no clothes to change into; we had only one set of clothes on our backs, which we had to wear wet almost every day until lice infested the waistline of our trousers. As for food, there was extreme scarcity; we worked beyond our strength but were never given enough to eat. Furthermore, our hardship extended to having no clean water to drink, because the water pond in Krapum Chhouk village was filled with dead bodies executed by the Khmer Rouge. Initially, I did not know there were corpses in that pond, but I always wondered why every time I fetched water to drink or use, the water was slimy and had an unusually strange blue color. Over time, when the pond dried up, I and the other villagers were shocked to see human skulls and bones inside. After the collapse of the Khmer Rouge regime, residents living nearby collected numerous skulls and human bones from it.
Having endured these bitter experiences, I deeply detest the Khmer Rouge regime because they provided only thin gruel, and I never want our nation to encounter or experience such a regime ever again. I want the younger generation to remember and unite to ensure that this dark regime never recurs.
ជីម សុខគា សង្ខេបបទសម្ភាសរបស់ ភី ចាន់ធូ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តនៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបឈ្មោះ ម៉ី ម៉ុយ អាយុ ៥៨ឆ្នាំ រស់នៅភូមិគ្រាំងគរ ឃុំត្រាំកក់ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។ ដារ៉ារដ្ឋ មេត្តា និង ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី បានផ្ទៀងផ្ទាត់សំណេរនេះជាមួយនឹងកិច្ចសម្ភាសជាសម្លេង និងបានត្រួតពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធជាភាសាខ្មែរ សម្រួលឃ្លោងឃ្លា និងវេយ្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវតាមវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ព្រមទាំងបានបកប្រែក្រៅផ្លូវការអត្ថបទនេះជាភាសាអង់គ្លេស។
Summarized by Chhim Sokhea from an interview conducted by Phy Chanthou, a DC-Cam youth volunteer from Takeo province, under the Documentation Center of Cambodia’s project “Promoting Democracy and Good Governance Through Youth Volunteer Leadership in Social Work,” with survivor Mey Muy, 58 years old, residing in Kreang Kor village, Tram Kak commune, Tram Kak district, Takeo province, on October 12, 2025. Dararoth Meta and Pheng Pong-Rasy verified this transcript against the audio recording, checked the Khmer spelling, refined the phrasing and grammar according to Samdech Chuon Nath’s Dictionary, and produced an unofficial English translation of this text.
https://photos.app.goo.gl/9Hh92QVmqxHNMN4U7