[សប្តាហ៍ទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦]
អត្ថបទខាងក្រោម ជាសំណេររបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជា បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងនោះបានជួបសម្ភាស និងសំណេះសំណាលជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិឃុំរបស់ខ្លួនរួច ហើយត្រូវបានកែសម្រួលអក្ខរាវិរុទ្ធ និងឃ្លោងឃ្លាដោយ ដារ៉ារដ្ឋ មេត្តា, ថុន ស្រីពេជ្រ, ជីម សុខគា និង ធឹប ស្រីនិច្ច។ ស្នាដៃទាំងនេះ គឺជាលទ្ធផលសកម្មភាពមួយនៃគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម»។
អត្ថបទខ្លីៗទាំំងនេះ ពុំមែនជាអត្ថបទដែលរៀបរាប់គ្រប់ជ្រុងជ្រោយពីជីវប្រវត្តិ និងបទពិសោធន៍ពេញលេញរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមឡើយ ប៉ុន្តែវាគ្រាន់តែជាអត្ថបទរៀបរាប់ដោយសង្ខេបពី «រឿងរ៉ាវជីវិតរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម ដែលចងចាំជាងគេ និងមិនអាចបំភ្លេចបានក្នុងឆាកជីវិតរបស់គាត់»។
អត្ថបទទាំងនេះ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមហ្វេសប៊ុករបស់មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា មានឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេស Genocide Education in cambodia ជារៀងរាល់ថ្ងៃនៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុក គេហទំព័រ និងបណ្តាញព័ត៌មានរបស់មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ដូចជាទស្សនាវដ្តីស្វែងរកការពិត និងសារព័ត៌មាន ឌីញូ។
WEEK 7 – MARCH 2026
The following texts were written by Cambodian youth volunteers after they interviewed and interacted with Khmer Rouge survivors living in their local villages and communes. The writings were edited for spelling and phrasing by Dararath Metta, Thon Sreypich, Jim Sokchea, and Thib Sreynich. These works are the result of an activity under the project on “Promoting Democracy and Good Governance through Youth Volunteer Leadership in Social Activities”.
These short pieces of writing do not provide a comprehensive biography or a full account of the survivors’ experiences under the Khmer Rouge regime. Instead, they are brief narratives of the “stories from the lives of Khmer Rouge survivors that they remember most vividly and can never forget.”
These articles are published daily via the Documentation Center of Cambodia’s (DC-Cam) Facebook page, titled “Genocide Education in Cambodia,” as well as on its website and other media outlets, including Searching for the Truth magazine and The D-news.
[English below]
គីម យឺន ជាអ្នកដាំបាយក្នុងសហករណ៍តាកោ ជំនាន់ខ្មែរក្រហម
ខ្ញុំឈ្មោះ គីម យឺន បច្ចុប្បន្នអាយុ ៧៣ ឆ្នាំ រស់នៅភូមិតាកោ សង្កាត់តាកោ ក្រុងព្រៃវែង ខេត្តព្រៃវែង។ កាលពីដើមឡើយ តាំងពីមុនរបបខ្មែរក្រហមមកម្ល៉េះ មុខរបរចម្បងរបស់ខ្ញុំគឺធ្វើស្រែចម្ការ។ ខ្ញុំមានកូនសរុបចំនួន ៨ នាក់ (ប្រុស ៤ នាក់ និងស្រី ៤ នាក់) ប៉ុន្តែជាអកុសល កូនម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតដោយសារជំងឺដង្កាត់។
នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំមិនត្រូវបានគេជម្លៀសទៅតំបន់ឆ្ងាយៗដូចអ្នកដទៃឡើយ គឺរស់នៅបម្រើការងារក្នុងភូមិកំណើតប៉ុណ្ណោះ។ នាពេលនោះ អង្គការបានចាត់តាំងឱ្យខ្ញុំធ្វើជាអ្នកដាំបាយនៅក្នុងសហករណ៍តាកោ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់អាហារដល់កងចល័ត។
ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ខ្លោចផ្សាដែលខ្ញុំមិនអាចបំភ្លេចបាន មានពីររឿងសំខាន់ៗ។ រឿងទីមួយ គឺមរណភាពរបស់ប្អូនប្រុសខ្ញុំ។ ប្អូនប្រុសរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ ឈឿន (រស់នៅភូមិស្វាយ) បានស្លាប់យ៉ាងអាណោចអាធម្ម ដោយសារផ្ទុះគ្រាប់ត្រូវចំ ក្នុងខណៈពេលដែលវាកំពុងកាប់ឆ្ការដើមកក់ ដើម្បីសម្អាតដីត្រៀមធ្វើស្រែប្រាំង។ រឿងទីពីរ គឺការនាំយកប្រជាជនទៅសម្លាប់ចោលដោយបោកបញ្ឆោតអ្នកទាំងនោះថាឱ្យទៅកាន់ខេត្តផ្សេង។ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ ខ្មែរក្រហមបានបង្ខំប្រជាជនឱ្យចាកចេញពីស្រុកកំណើត ឆ្ពោះទៅកាន់ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ពួកគេបានប្រើល្បិចឃោសនាបោកបញ្ឆោតអ្នកភូមិដែលកំពុងស្រេកឃ្លានថា «ឱ្យទៅជួយដកមើមដំឡូងដែលធំៗប៉ុនភ្លៅ» ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ គឺជាការនាំយកទៅសម្លាប់ចោលតែប៉ុណ្ណោះ។
រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ នៅពេលនឹកឃើញដល់រឿងរ៉ាវទាំងនោះ ខ្ញុំនៅតែមានអារម្មណ៍ខឹងសម្បារ ចំពោះរបបខ្មែរក្រហមខ្លាំងណាស់។ ខ្ញុំតែងតែគិតថា ប្រសិនបើគ្មានរបបនេះទេ ប្អូនប្រុសខ្ញុំក៏ប្រហែលជាមិនត្រូវស្លាប់ដោយសារគ្រាប់រំសេវបែបនេះដែរ។ ទោះបីជាខ្ញុំមិនសូវដែលយល់សប្តិអាក្រក់ពីរបបនេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្ញុំចង់ឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយចងចាំទុកនូវភាពឃោរឃៅដែលបានកើតឡើង ដើម្បីកុំឱ្យប្រវត្តិសាស្ត្របែបនេះកើតមានឡើងជាថ្មី។
បច្ចុប្បន្ននេះ ក្នុងវ័យ ៧៣ ឆ្នាំ ខ្ញុំមានសុខភាពល្អ និងពុំមានពិការភាពអ្វីឡើយ។ ខ្ញុំរស់នៅយ៉ាងមានសុភមង្គលជាមួយស្វាមីរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ គិត បាន អាយុ ៧៨ ឆ្នាំ។ យើងទាំងពីរនៅតែបន្តប្រកបរបរកសិកម្មតាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើទៅបាន។
————————-
Kim Yuen: A Cook in the Takao Cooperative During the Khmer Rouge Era
My name is Kim Yuen. I am currently 73 years old and live in Takao Village, Takao Commune, Prey Veng District, Prey Veng Province. Since long before the Khmer Rouge regime, my primary occupation has been farming. I had a total of eight children (four sons and four daughters), but unfortunately, one of them passed away due to illness.
During the Khmer Rouge regime, I was not evacuated to other locations like many others; I remained and worked in my home village. At that time, the Angkar assigned me to work as a cook in the Takao Cooperative to provide food for the mobile units.
There are two major tragic events that I can never forget. The first was the death of my younger brother. My brother, named Chhoeun (who lived in Svay Village), died a heart-wrenching death after being struck by an exploding shell while he was clearing reeds to prepare the land for dry-season rice planting. The second was the deceptive mass killing of people who were tricked into moving to another province. In 1977, the Khmer Rouge forced people to leave their home villages and head toward Pursat Province. They used propaganda to deceive the starving villagers, telling them that they were “going to help harvest potatoes as large as a person’s thigh.” In reality, they were simply being taken away to be executed.
To this day, whenever I recall those stories, I still feel a deep sense of anger toward the Khmer Rouge regime. I often think that if it weren’t for that regime, my brother might not have died from such munitions. Although I rarely have nightmares about that period, I want the younger generation to remember the atrocities that occurred so that such history never repeats itself.
Currently, at the age of 73, I am in good health and have no disabilities. I live happily with my husband, Kith Ban, who is 78 years old. Both of us continue to engage in farming to the best of our physical abilities.
[English below]
ឈន់ សារឿន ៖ ជីវិតប្តីប្រពន្ធរស់នៅក្រោមការឃ្លាំមើល និងភាពអត់ឃ្លាន
ខ្ញុំឈ្មោះ ឈន់ សារឿន អាយុ ៧០ ឆ្នាំ រស់នៅភូមិស្វាយឧត្តម ឃុំស្វាយជ្រុំ ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង។ ស្វាមីរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ ស្វាយ គន់ អាយុ ៧៣ ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នគាត់នៅមានសុខភាពល្អ និងប្រកបរបរជាកសិករ។ ពួកយើងធ្វើស្រែតាំងពីមុនរបបខ្មែរក្រហមកាន់កាប់ម៉្លេះ។ ខ្ញុំមានកូនចំនួន ៩ នាក់ (ប្រុស ៦ នាក់ និងស្រី ៣ នាក់) ប៉ុន្តែជាអកុសល កូនម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតទៅហើយ។
ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម រឿងដែលខ្ញុំខ្លោចចិត្តបំផុតគឺភាពអត់ឃ្លាន។ មិនត្រឹមតែមនុស្សធំទេ សូម្បីតែកូនតូចៗក៏ហូបមិនឆ្អែតដែរ។ ខ្ញុំនៅចាំច្បាស់ថា មានយប់មួយ កូនរបស់ខ្ញុំឃ្លានខ្លាំងពេកក៏ស្រែកយំរំអុកសុំបាយហូបទាំងកណ្ដាលអាធ្រាត្រ។ គ្រានោះ ខ្ញុំអាណិតកូនស្ទើរស្រក់ទឹកភ្នែក ប៉ុន្តែមិនហ៊ានចេញទៅរកអ្វីឱ្យកូនហូបឡើយ ព្រោះដឹងថាមានឈ្លបកំពុងលបស្ដាប់នៅក្រោមផ្ទះ។ ខ្ញុំបានត្រឹមតែលួងលោមកូនទាំងភ័យខ្លាច រហូតដល់វាដេកលក់ទៅវិញទាំងពោះទទេ។
អង្គការបានបំបែកខ្ញុំ និងប្ដីមិនឱ្យរស់នៅជាមួយគ្នាទេ។ ជួនកាលយើងបានជួបគ្នានៅកន្លែងធ្វើការដែរ ប៉ុន្តែមិនដែលហ៊ាននិយាយរកគ្នា ឬសូម្បីតែមើលមុខគ្នាឡើយ។ យូរៗម្ដង ប្ដីខ្ញុំបានផ្ញើខោអាវរហែកមកឱ្យខ្ញុំដេរតាមរយៈពូរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ អ៊ុត ដែលមានផ្ទះជាប់របងគ្នា។ ដើម្បីសុវត្ថិភាព ពូអ៊ុតមិនដែលហ៊ានដើរមកប្រាប់ខ្ញុំដល់ផ្ទះទេ គឺគាត់តែងតែយកខោអាវនោះមកដាក់ផ្ញើលើរបងផ្ទះ។ សម័យនោះគ្មានអំបោះទេ ខ្ញុំត្រូវទាញយកសរសៃស្វិតៗពីធាងម្នាស់មកធ្វើជាអំបោះដើម្បីដេរខោអាវឱ្យប្ដី។ បន្ទាប់ពីដេរ និងបោកទឹកស្អាតហើយ ខ្ញុំយកទៅដាក់លើរបងវិញ ដើម្បីជាសញ្ញាឱ្យពូ អ៊ុត យកទៅប្រគល់ឱ្យប្ដីខ្ញុំវិញ។
មានយប់ខ្លះ អង្គការបានបង្ខំឱ្យក្រុមស្ទូងរបស់ខ្ញុំប្រហែល ២០ នាក់ ធ្វើការទាំងយប់តាមផែនការបន្ទាន់របស់អង្គការ។ នៅពេលនោះឯង ដែលខ្ញុំអាចបានឃើញមុខប្ដីពីចម្ងាយ ខណៈពេលដែលក្រុមភ្ជួររាស់របស់គាត់ ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យមកជួយភ្ជួរដីនៅកន្លែងដែលខ្ញុំកំពុងស្ទូង។ ទោះបីជាបានឃើញគ្នា ក៏យើងត្រូវធ្វើហាក់ដូចជាមនុស្សមិនស្គាល់គ្នាដែរ។ ក្នុងកំឡុងពេលធ្វើការយប់អាធ្រាត្រ ខ្ញុំតែងតែឃើញកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមបណ្ដើរមនុស្សយកទៅសម្លាប់ចោល។ យប់មួយ ខ្ញុំឃើញគេចាប់ខ្លួន តាប្លុង ដែលជាប្រធានភូមិ យកទៅបាត់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ។ អ្វីដែលរន្ធត់បំផុតនោះគឺ ឪពុកក្មេករបស់ខ្ញុំឈ្មោះ ស្វាយ ក៏ត្រូវអង្គការចាប់យកទៅសម្លាប់នៅទួលជើងចាបដែរ។ គ្រានោះ គ្មានសាច់ញាតិណាម្នាក់បានដឹងឡើយ គឺគេវាយគាត់ទម្លាក់ចូលក្នុងអណ្តូងទឹកយ៉ាងសាហាវ។ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ក្រោយរបប ប៉ុល ពត ដួលរលំ ទើបខ្ញុំឮអ្នកភូមិនិយាយប្រាប់ថា គាត់បានបាត់បង់ជីវិតនៅទីនោះបាត់ទៅហើយ។
រឿងរ៉ាវទាំងនេះគឺជាមេរៀនដ៏ជូរចត់។ ខ្ញុំចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយបានដឹង និងចងចាំពីភាពឃោរឃៅនៃរបបខ្មែរក្រហម ព្រោះវាជាប្រវត្តិសាស្ត្រពិតដែលមិនត្រូវបំភ្លេចចោលឡើយ។
———————————-
Chhun Saroeun: A Married Life Under Surveillance and Starvation
My name is Chhun Saroeun. I am 70 years old and live in Svay Udom Village, Svay Chrum Commune, Mesang District, Prey Veng Province. My husband, Svay Kun, is 73 years old; he is currently in good health and works as a farmer. We have been farmers for a long time before the Khmer Rouge took power. I have nine children (six sons and three daughters), but unfortunately, one of them has passed away.
During the Khmer Rouge regime, the thing that broke my heart the most was starvation. It wasn’t just the adults who didn’t have enough to eat; even the small children were never full. I remember clearly one night when my child was so hungry that he cried and begged for rice in the middle of the night. At that moment, I was moved to tears of pity, but I didn’t dare go out to find anything for my child to eat because I knew the militias were lurking under the house, eavesdropping. I could only terrify and comfort my child until he fell back asleep on an empty stomach.
The Angkar separated my husband and me, forbidding us from living together. Sometimes we met at the worksites, but we never dared to speak to one another or even look each other in the face. Occasionally, my husband would send his torn clothes for me to sew through my uncle, Ut, whose house shared a fence with mine. For safety, Uncle Ut never dared to walk over and tell me at my house; instead, he would always leave the clothes hanging on the fence. In those days, there was no thread, so I had to pull the tough fibers from pineapple stalks to use as thread to sew my husband’s clothes. After sewing and washing them clean, I would hang them back on the fence as a signal for Uncle Ut to take them back to my husband.
Some nights, the Angkar forced my transplanting team of about 20 people to work through the night according to their “emergency plan.” It was during those times that I could see my husband’s face from a distance, as his plowing team was assigned to help plow the land where I was transplanting. Even though we saw each other, we had to act as if we were strangers.
During those midnight work shifts, I often saw Khmer Rouge cadres leading people away to be killed. One night, I saw them arrest Ta Plong, the village chief, and take him away for unknown reasons. Most horrifyingly, my father-in-law, Svay, was also arrested by the Angkar and taken to be killed at Tuol Chheung Chap. At that time, no relatives knew; they cruelly beat him and threw him into a well. It wasn’t until 1979, after the Pol Pot regime collapsed, that I heard villagers say he had lost his life there.
These stories are bitter lessons. I want the younger generation to know and remember the cruelty of the Khmer Rouge regime, because this is true history that must never be forgotten.
——————————-
ជា ចាន់ថា យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តព្រៃវែង ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា បានធ្វើសម្ភាសជាមួយ ឈន់ សារឿន អាយុ៧០ឆ្នាំ រស់នៅភូមិស្វាយឧត្តម ឃុំស្វាយជ្រុំ ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង នាថ្ងៃទី១៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥។
Chea Chantha, a Cambodian Youth Volunteer from Prey Veng Province, under the project “Promoting Democracy and Good Governance through Youth Leadership in Volunteers Civil Action” of the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam), conducted this interview with Chhun Saroeun, 70, in Svay Odom Village, Svay Chrum Commune, Mesang District, Prey Veng Province, on November 19, 2025.
[English below]
ជន់ នន់ បាត់បង់ប្តីទាំងវ័យក្មេង ដោយសារខ្មែរក្រហមសម្លាប់
ខ្ញុំឈ្មោះ ជន់ នន់ អាយុ ៧៣ ឆ្នាំ ជាស្ត្រីមេម៉ាយ រស់នៅភូមិស្វាយជ្រុំ ឃុំស្វាយជ្រុំ ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង។ បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំមានសុខភាពល្អ ពុំមានពិការភាពអ្វីឡើយ ហើយប្រកបរបរធ្វើស្រែ និងដាំដំណាំដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។ ខ្ញុំមានកូនប្រុសចំនួន ៣ នាក់ ដែលពួកគេសុទ្ធតែបានរស់រានមានជីវិតពីរបបដ៏ខ្មៅងងឹតនោះ។
កាលពីមុនរបបខ្មែរក្រហមឡើងកាន់កាប់អំណាច ខ្ញុំ និងប្តីឈ្មោះ ស សេង គឺជាកសិករស្លូតត្រង់នៅក្នុងភូមិស្រុក។ ដើម្បីរកប្រាក់កម្រៃមកទ្រទ្រង់គ្រួសារ ប្តីខ្ញុំបានប្រកបរបរជួញដូរជ្រូកជាមួយជនជាតិវៀតណាម។ ប៉ុន្តែ មុខរបរនេះបានក្លាយជាចំណុចដៅដែលកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមលួចកត់ចំណាំទុកតាំងពីភូមិស្រុកមិនទាន់ធ្លាក់ក្នុងកណ្តាប់ដៃពួកគេម៉្លេះ។ ពួកគេបានចោទប្រកាន់ប្តីខ្ញុំទាំងគ្មានភស្តុតាងថា មានទំនាក់ទំនងជាមួយកងទ័ពវៀតណាម និងចោទថាគាត់គឺជាទាហានពាក់ស័ក្តិផ្កាយ ទើបអាចរកស៊ីជាមួយវៀតណាមបាន។
នៅមុនឆ្នាំ ១៩៧៥ បន្តិច ពេលដែលខ្មែរក្រហមចាប់ផ្តើមគ្រប់គ្រងតំបន់ដែលខ្ញុំរស់នៅ ពួកគេបានមកនាំខ្លួនប្តីខ្ញុំទៅសម្លាប់ចោលនៅម្ដុំពោធិ៍កន្លែង ក្នុងវ័យទើបតែ ២៨ ឆ្នាំ។ គ្រានោះ ខ្ញុំកំពុងជាប់រវល់បុកស្រូវឱ្យសហករណ៍ ក៏ពុំបានដឹងថាគេមកហៅគាត់ទៅដែរ។ លុះត្រឡប់មកដល់ផ្ទះវិញ ទើបម្ដាយខ្ញុំប្រាប់ទាំងក្ដុកក្ដួលថា «ប្ដីង៉ែងគេហៅទៅប្រជុំបាត់ហើយ វាទុកកូនៗឱ្យអញជួយមើល»។ ចាប់ពីពេលនោះមក ខ្ញុំលែងបានឃើញមុខប្តីជាដរាប។ រាល់ពេលកូនៗសួររកឪពុក ខ្ញុំអាណិតពួកគេខ្លាំងណាស់ ប៉ុន្តែមិនហ៊ានប្រាប់ការពិតថាឪពុកពួកគេស្លាប់ឡើយ។
ចូលដល់របបខ្មែរក្រហម មុនដំបូង ខ្ញុំបានហូបគ្រាន់បើ។ អង្គការបានវាល់ស្រូវចែកឱ្យហូបតាមគ្រួសារ។ ប៉ុន្តែក្រោយមក ក៏ចាប់ផ្ដើមរឹតត្បិត ដោយតម្រូវឱ្យហូបរួមក្នុងសហករណ៍នូវបបរត្រឹមតែមួយចានប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយពេល។ ខ្ញុំត្រូវធ្វើការជាទម្ងន់ទាំងកម្លាំងស្រី។ ជារៀងរាល់ព្រឹក ខ្ញុំត្រូវក្រោកតាំងពីម៉ោង ៥ ទៀបភ្លឺ ដើម្បីទៅដកសំណាប និងស្ទូងស្រូវ រហូតដល់ម៉ោង ១២ ថ្ងៃត្រង់ ទើបបានហូបបបរ។ អង្គការបានដាក់កម្រិតឱ្យខ្ញុំដកសំណាបឱ្យបាន ១ ផ្លូន (៤០ កណ្តាប់) ទោះបីជាខ្ញុំអស់កម្លាំង និងឃ្លានយ៉ាងណាក៏ដោយ។ ជួនកាល ត្រូវធ្វើការបន្តតាំងពីម៉ោង ៥ ល្ងាច រហូតដល់ម៉ោង ១២ យប់។ ដោយសារភាពនឿយហត់ និងអត់ងងុយខ្លាំង ខ្ញុំធ្លាប់ត្រូវអង្គការស្ដីបន្ទោសយ៉ាងធ្ងន់ៗថា «មិនចេះស្ទូង» ព្រោះតែខ្ញុំធ្វើឱ្យសំណាបអណ្ដែតលើទឹក។
រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន រាល់ពេលនឹកឃើញដល់បទពិសោធន៍ដ៏ជូរចត់ទាំងនេះ ខ្ញុំនៅតែមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាច និងនឿយណាយជាទីបំផុត។ ខ្ញុំមិនចង់ឃើញរបបបែបនេះកើតមានឡើងម្ដងទៀតឡើយ។ ខ្ញុំចង់ផ្ដាំផ្ញើដល់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ សូមឱ្យចងចាំនូវរឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះ ព្រោះវាជាមេរៀននៃភាពលំបាកតោកយ៉ាកដែលខ្ញុំមិនចង់ឱ្យពួកគេជួបប្រទះដូចរូបខ្ញុំឡើយ។
———————————-
Chun Nun: Losing a Husband at a Young Age to Khmer Rouge Execution
My name is Chun Nun. I am 73 years old, a widow living in Svay Chrum Village, Svay Chrum Commune, Mesang District, Prey Veng Province. Currently, I am in good health with no disabilities, and I earn a living through rice farming and growing crops. I have three sons, all of whom survived that dark regime.
Before the Khmer Rouge rose to power, my husband, Sor Seng, and I were simple local farmers. To earn an income to support our family, my husband traded pigs with the Vietnamese. However, this occupation became a target; Khmer Rouge cadres had been secretly monitoring him even before our village fell under their control. Without any evidence, they accused my husband of having ties to the Vietnamese military, claiming he was a “starred officer” to justify how he was able to do business with them.
Shortly before 1975, as the Khmer Rouge began taking over the area where I lived, they came and took my husband away to be executed near Po Kanleng area of Mesang District. He was only 28 years old. At that time, I was busy pounding rice for the cooperative and was unaware they had summoned him. When I returned home, my mother told me tearfully, “Your husband was called to a meeting; he left the children for me to take care.” From that moment on, I never saw his face again. Every time my children asked for their father, I felt deep pity for them, but I never dared to tell them the truth—that their father was dead.
During the Khmer Rouge regime, life initially seemed manageable. The Angkar measured out rice rations for each family. Later, however, restrictions tightened, and we were forced to eat collectively in the cooperative, receiving only one bowl of watery porridge per meal. I was forced to perform heavy labor despite my strength as a woman. Every morning, I had to wake up at 5:00 AM to pull rice seedlings and transplant rice until 12:00 PM before I could eat. The Angkar set a quota for me to pull 40 bundles of seedlings, no matter how exhausted or hungry I was. Sometimes, I had to continue working from 5:00 PM until midnight. Due to extreme fatigue and lack of sleep, I was once harshly reprimanded by the Angkar for “not knowing how to transplant” because the seedlings I planted floated on the water.
To this day, whenever I recall these bitter experiences, I am filled with fear and a profound sense of weariness. I never want to see such a regime happen again. I want to tell the younger generation to remember these historical accounts, for they are lessons of hardship and misery that I do not want them to experience as I did.
———————————
ជា ចាន់ថា យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តព្រៃវែង ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិប តេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា បានធ្វើសម្ភាសជាមួយ ជន់ នន់ អាយុ៧៣ឆ្នាំ រស់នៅភូមិស្វាយជ្រុំ ឃុំស្វាយជ្រុំ ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង កាលពីថ្ងៃទី១O ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥។
Chea Chantha, a Cambodian Youth Volunteer from Prey Veng Province, under the project “Promoting Democracy and Good Governance through the Leadership of Youth Volunteers in Social Activities” of the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam), conducted this interview with Chon Non, 73, on November 10, 2025.
ជា នឿន ៖ បាត់បង់ស្វាមីដែលជាកងឈ្លប ក្រោមស្នាដៃខ្មែរក្រហមដូចគ្នា
ខ្ញុំឈ្មោះ ជា នឿន អាយុ ៧៣ ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នជាស្ត្រីមេម៉ាយ រស់នៅភូមិតាកោ សង្កាត់តាកោ ក្រុងព្រៃវែង ខេត្តព្រៃវែង។ មុនរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំប្រកបរបរធ្វើស្រែចម្ការ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នដោយសារវ័យជរា ខ្ញុំសម្រាកនៅផ្ទះ និងមិនមានមុខរបរអ្វីឡើយ។ ខ្ញុំមានកូនចំនួន ៦ នាក់ (ប្រុស ៣ ស្រី ៣)។ ពួកគេទាំងអស់សុទ្ធតែបានរស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម និងកំពុងប្រកបរបរធ្វើស្រែ។
នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ដំបូងឡើយអង្គការបានចាត់តាំងខ្ញុំឱ្យធ្វើជាអ្នកដាំបាយនៅសហករណ៍សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់កងចល័ត។ ប្តីរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ វាំង (ខ្ញុំមិនចាំត្រកូលគាត់) មានតួនាទីជាកងឈ្លបឃុំនៅក្នុងរបបនោះដែរ។ រឿងរ៉ាវដែលខ្ញុំចងចាំបំផុតមិនអាចបំភ្លេចបាន គឺការដែលអង្គការសម្លាប់ប្តីខ្ញុំដែលជាមនុស្សក្នុងជួរជាមួយគ្នា។ ថ្ងៃមួយ ខណៈដែលខ្ញុំកំពុងបំពេញការងារនៅរោងបាយសហករណ៍ ស្រាប់តែមានកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមមកហៅប្តីខ្ញុំឱ្យឡើងឡានចេញទៅ ដោយប្រាប់ថា «ទៅប្រជុំ»។ ឡាននោះបានបើកចេញទៅបាត់មិនទាន់បានប៉ុន្មានផង ខ្ញុំក៏ទទួលបានដំណឹងដ៏រន្ធត់ថា ប្តីខ្ញុំ និងមនុស្សជាច្រើនទៀតដែលជិះឡានជាមួយគ្នា ត្រូវបានគេនាំយកទៅសម្លាប់ចោលទាំងអស់នៅវត្តរោងដំរី ក្នុងស្រុកព្រៃវែង ខេត្តព្រៃវែង។ ពេលនោះគាត់មានអាយុទើបតែ ៣៦ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ក្រោយពេលប្តីស្លាប់ អង្គការបានដកហូតតួនាទីខ្ញុំពីអ្នកដាំបាយ រួចបញ្ជូនខ្ញុំឱ្យទៅធ្វើស្រែវិញ រហូតដល់របបនេះដួលរលំនៅឆ្នាំ ១៩៧៩។
រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំនៅតែមិនអាចដឹងពីមូលហេតុពិតប្រាកដដែលខ្មែរក្រហមសម្លាប់មនុស្សក្នុងជួរឈ្លបដូចគ្នាឡើយ ព្រោះសម័យនោះគ្មាននរណាម្នាក់ហ៊ានសួរនាំ ឬនិយាយអ្វីទាំងអស់។ រាល់ពេលនឹកឃើញដល់រឿងនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ខឹងសម្បារចំពោះរបបខ្មែរក្រហមជាខ្លាំង។ ខ្ញុំចង់ឱ្យក្មេងជំនាន់ក្រោយចងចាំទុកនូវរឿងរ៉ាវទាំងនេះ ដើម្បីឱ្យដឹងថាជីវិតសម័យនោះគឺពោរពេញដោយភាពលំបាកតោកយ៉ាក និងអយុត្តិធម៌បំផុត។
ទន្ទឹមនឹងការឈឺចាប់ក្នុងអតីតកាល ខ្ញុំក៏មានក្តីព្រួយបារម្ភជាខ្លាំងចំពោះស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅតាមព្រំដែន ពិសេសសកម្មភាពយោធាថៃដែលបានបង្កឱ្យមានការប៉ះទង្គិច និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកកន្លងមក។ ខ្ញុំបារម្ភពីវាសនាកូនចៅតូចៗ ដែលអាចនឹងត្រូវរងគ្រោះ ឬជួបការលំបាកដោយសារ ភ្លើងសង្គ្រាមសាជាថ្មី ព្រោះខ្ញុំមិនចង់ឱ្យពួកគេឆ្លងកាត់ភាពរន្ធត់ដូចអ្វីដែលខ្ញុំធ្លាប់ជួបប្រទះឡើយ។
——————————-
Chea Noeun: Losing a Husband to the Khmer Rouge, Executed by His Own Ranks
My name is Chea Noeun. I am 73 years old, a widow currently living in Takao Village, Takao Commune, Prey Veng town, Prey Veng Province. Before the Khmer Rouge regime, I was a farmer, but now, due to my old age, I stay at home. I have six children (three sons and three daughters); they all survived the Khmer Rouge regime and are now working as farmers.
During the Khmer Rouge era, the Angkar initially assigned me to be a cook at the cooperative to supply food for the mobile units. My husband, named Veang (I do not remember his family name), also served as a commune militia under the same regime. The event I remember most vividly and can never forget is the Angkar’s execution of my husband, who was a man within their own ranks. One day, while I was working at the cooperative’s communal kitchen, Khmer Rouge cadres came to call my husband away. They told him he had to go to a meeting and instructed him to get into a truck. Not long after the vehicle drove away, I received the horrifying news: my husband and many others who were in that truck had been taken to Wat Rong Damrey in Prey Veng District, Prey Veng Province, and executed. He was only 36 years old at the time. After my husband’s death, the Angkar stripped me of my position as a cook and sent me to work in the rice fields until the regime collapsed in 1979.
To this day, I still do not know the real reason why the Khmer Rouge executed one of their own militia units; back then, no one dared to ask questions or say anything at all. Whenever I think back to those experiences, I feel a deep sense of anger toward the Khmer Rouge regime. I want the younger generation to remember these stories so they can understand that life during that era was full of extreme hardship and grave injustice.
Alongside the pain of the past, I also feel a deep sense of concern regarding the current security situation along the border—specifically the activities of the Thai military that have caused past clashes and shellings. I worry about the fate of my young grandchildren, who might suffer or face hardships due to the flames of war once again. I do not want them to go through the horrors that I once experienced.
[English below]
ជិម ប៉ាល់ រំឭករឿងអស់សំណើចនៃការទាស់ទែងគ្នា ដែលកើតចេញពីការលេងសើចច្រើនក្នុងរបបខ្មែរក្រហម
ខ្ញុំឈ្មោះ ជិម ប៉ាល់ អាយុ ៧៩ ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិជើងទឹក សង្កាត់ជើងទឹក ក្រុងព្រៃវែង ខេត្តព្រៃវែង។ សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំមានតួនាទីជាអាចារ្យវត្តនៅក្នុងភូមិ។ ភរិយារបស់ខ្ញុំឈ្មោះ សួន ឃៅ មានអាយុប្រហាក់ប្រហែលនឹងខ្ញុំដែរ គាត់ប្រកបរបរលក់ដូរបន្តិចបន្តួចនៅផ្ទះ។ យើងមានកូនចំនួន ៦ នាក់ (ប្រុស ១ នាក់ និងស្រី ៥ នាក់) ដែលពួកគេទាំងអស់សុទ្ធតែបានរស់រានមានជីវិត និងកំពុងប្រកបរបរកសិកម្ម។ កាលពីសម័យមុនរបបខ្មែរក្រហម មុខរបរចម្បងរបស់ខ្ញុំគឺធ្វើស្រែចម្ការ។
នៅពេលខ្មែរក្រហមឡើងកាន់អំណាចភ្លាម ខ្ញុំត្រូវបានអង្គការចាត់តាំងឱ្យធ្វើជាប្រធានក្រុមនៅក្នុងកងចល័ត ព្រៃកន្លោង។ រឿងរ៉ាវដែលខ្ញុំចងចាំបំផុតក្នុងសម័យនោះ មិនមែនជារឿងរន្ធត់ខ្លាំងក្លាឡើយ ប៉ុន្តែជារឿងទាស់ទែងគ្នាបែបកំប្លែងលាយឡំនឹងការដាក់ទណ្ឌកម្មនៅក្នុងសហករណ៍។
ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងនៅភូមិព្រៃកន្លោង ឃុំព្រៃកន្លោង ស្រុកពោធិ៍រៀង កាលពីឆ្នាំ ១៩៧៧។ កាលនោះ ប្រធានកងចល័តបានប្រើឱ្យប្រធានផ្ទះបាយម្នាក់ឈ្មោះ ហួន ទៅគោះអង្ក្រងយកមកស្លហូប។ ដោយឃើញ ហួន មានចរិតខ្លាចអង្ក្រងខាំពេក ខ្ញុំ និងប្រធានកងចល័តក៏បានសើចចំអកលេងដាក់គាត់។ រឿងនេះបានធ្វើឱ្យ ហួន ខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែគាត់មិនហ៊ានបញ្ចេញអារម្មណ៍ដាក់ប្រធានកងចល័តឡើយ ក៏បែរជាមកគុំកួននឹងខ្ញុំម្នាក់ឯងវិញ។
ដើម្បីសងសឹក ហួន បានលួចយកអំបិលយ៉ាងច្រើនទៅដាក់ក្នុងចានបាយរបស់ខ្ញុំ ធ្វើឱ្យខ្ញុំហូបមិនកើតឡើយ។ ខ្ញុំដឹងថាគាត់ខឹង ទើបខ្ញុំមិនតបតនៅពេលលើកដំបូង។ ប៉ុន្តែ ក្រោយមកទៀត គាត់នៅតែបន្តធ្វើបែបនេះដាក់ខ្ញុំចំនួន ២ លើកទៀត រហូតធ្វើឱ្យខ្ញុំទ្រាំមិនបានក៏កើតជាជម្លោះពាក្យសម្ដីយ៉ាងខ្លាំងក្លា បែកធ្លាយទៅដល់មេភូមិ។
ជាលទ្ធផល មេភូមិបានដាក់ទោសយើងទាំងពីរនាក់ឱ្យលើកភ្លឺស្រែក្នុងម្នាក់ៗប្រវែង ១០០ ម៉ែត្រ ជាការព្រមាន។ លើសពីនេះ មេភូមិបានគំរាមទៀតថា បើធ្វើមិនទាន់ផែនការកំណត់ទេ គាត់នឹងមិនឱ្យយើងហូបបាយឡើយ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ខ្ញុំ និង ហួន ក៏រាងចាលរៀងៗខ្លួន លែងហ៊ានឈ្លោះប្រកែកគ្នាទៀតឡើយ ព្រោះទណ្ឌកម្មការងារនាពេលនោះគឺពិតជាលំបាកខ្លាំងណាស់។
នៅពេលនឹកដល់រឿងរ៉ាវកាលពីសម័យខ្មែរក្រហមនោះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ចង់អស់សំណើច និងមិនមានចិត្តគុំកួនអ្វីឡើយ។ ប៉ុន្តែ អ្វីដែលធ្វើឱ្យខ្ញុំមានអារម្មណ៍ខឹងសម្បារ និងឈឺចាប់នាពេលថ្មីៗនេះ គឺការឈ្លានពានទឹកដីពីសំណាក់យោធាថៃនៅតាមព្រំដែន។ សង្គ្រាម និងការទម្លាក់គ្រាប់បែក បានរំខានដល់សេចក្ដីសុខសាន្តរបស់ប្រជាជន ប៉ះពាល់ដល់ការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ និងជាពិសេសគឺធ្វើឱ្យកុមារៗនៅតាមព្រំដែនបាត់បង់ឱកាសរៀនសូត្រ។ ខ្ញុំពិតជាមិនចង់ឃើញភ្លើងសង្គ្រាមកើតមានឡើងសាជាថ្មីឡើយ។
——————————————-
Chim Pal: Remembering a Humorous Conflict Born from Practical Joking
My name is Chim Pal. I am 79 years old and currently live in Cheung Tuek Village, Cheung Tuek Commune, Prey Veng Provincial Town. Nowadays, I serve as a layman at the local temple. My wife, Suon Khov, is about my age and runs a small home business. We have six children (one son and five daughters), all of whom survived and are currently working as farmers. Before the Khmer Rouge regime, my primary occupation was farmer.
As soon as the Khmer Rouge came to power, the Angkar appointed me as a group chief in Prey Kanlaong mobile unit. My most vivid memory from that era is not a horrific story, but rather a humorous conflict mixed with the typical punishments of the cooperative.
This event took place in Prey Kanlaong Village, Prey Kanlaong Commune, Por Reang District, back in 1977. At that time, the mobile unit chief ordered the kitchen supervisor, named Huon, to shake red ants out of a tree to use for cooking soup. Seeing that Huon was terrified of being bitten by the ants, the mobile unit chief and I teased and laughed at him. This made Huon very angry; however, he did not dare express his feelings to the mobile unit chief, so he directed his resentment toward me alone.
To get revenge, Huon secretly put a large amount of salt into my rice, making it inedible. I knew he was angry, so I did not retaliate the first time. However, he continued to do this two more times until I could no longer bear it. A heated verbal argument broke out between us, which eventually reached the village chief.
As a result, the village chief punished us both by ordering each of us to build 100 meters of rice field dikes as a warning. Furthermore, he threatened that if we did not complete the work according to the set plan, we would not be allowed to eat. From then on, both Huon and I learned our lesson and never dared to argue again, as the labor punishments at that time were truly grueling.
When I think back to those stories from the Khmer Rouge era, I feel like laughing and hold no grudges whatsoever. However, what has caused me anger and pain recently is the territorial encroachment by the Thai military along the border. The conflict and shellings have disrupted the peace of the people, affected national development, and especially caused children along the border to lose their educational opportunities. I truly do not wish to see the flames of war rise again.
——————————–
ធី ស្រីពេជ្រ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តព្រៃវែង ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា បានធ្វើសម្ភាសជាមួយ ជិម ប៉ាល់ អាយុ៧៩ឆ្នាំ រស់នៅភូមិជើងទឹក សង្កាត់ជើងទឹក ក្រុងព្រៃវែង ខេត្តព្រៃវែង នៅថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥។
Thy Srey Pich, a Cambodian Youth Volunteer from Prey Veng Province, under the project “Promoting Democracy and Good Governance through Youth Leadership in Volunteers Civil Action” of the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam), conducted this interview with Jim Pal, 79, in Cheung Tuek Village & Commune, Prey Veng Provincial Town, on November 16, 2025.