Photos by Moeurn Sreynoch and Chan Narith
Documentation Center of Cambodia Achieves
June 24, 2026
On the morning of June 24, 2026, the Veal Veng Reconciliation Center’s team members visited and interviewed war refugees who are survivors of the Khmer Rouge regime, as well as their descendants. They are currently staying at the refugee center located in Hun Sen Pramaoy High School in Pramaoy Commune, Veal Veng District, Pursat Province. These refugees originally reside in Sangkum Thmey and Ekakpheap villages in Thma Da Commune, Veal Veng District—a Cambodia-Thailand border area where Thai soldiers set up barbed wire to enclose and seize their land and market stalls following the ceasefire agreement on December 27, 2025.
In the early morning of December 8, 2025, residents living within the Thma Da Commune area of Veal Veng District began fleeing their homes for safe locations at the refugee centers in Hun Sen Pramaoy High School and Pramaoy Pagoda, located in Pramaoy Commune, Veal Veng District, Pursat Province. Following the ceasefire agreement on December 27, 2025, the majority of the refugees from Thma Da Commune returned to their homes. However, approximately 70 refugee families—whose homes were either fenced off and seized by Thai soldiers using barbed wire, or located directly opposite the barbed wire barricades—have continued to stay at the Hun Sen Pramoy High School refugee center to this day. The stories of these Khmer Rouge survivors and refugees are as follows:
នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមការងារមជ្ឈមណ្ឌលផ្សះផ្សាវាលវែងនៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា បានចុះទៅសួរសុខទុក្ខ និងសម្ភាសន៍ប្រជាជនភៀសសឹកដែលជាអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម និងកូនចៅរបស់អ្នករស់រានដែលកំពុងស្នាក់នៅមណ្ឌលជនភៀសសឹកក្នុងសាលាវិទ្យាល័យហ៊ុនសែនប្រម៉ោយ ស្ថិតក្នុងឃុំប្រម៉ោយ ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ជនភៀសសឹកទាំងនោះមានទីលំនៅភូមិសង្គមថ្មី និងភូមិឯកភាព ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ដែលជាតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងត្រូវបានទាហានថៃដាក់លួសបន្លាហ៊ំព័ទ្ធយកដី តូបលក់ដូររបស់ពួកគាត់ បន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែឆ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងភូមិសាស្ត្រឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង បានចាប់ផ្តើមភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះសម្បែងរៀងៗខ្លួនមកកាន់ទីតាំងមានសុវត្ថិភាពនៅមណ្ឌលជនភៀសសឹកក្នុងសាលាវិទ្យាល័យហ៊ុន សែន ប្រម៉ោយ និងវត្តប្រម៉ោយ ក្នុងឃុំប្រម៉ោយ ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ បន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែឆ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ជនភៀសសឹកភាគច្រើននៅក្នុងឃុំថ្មដាបានវិលត្រឡប់ទៅលំនៅដ្ឋានវិញ។ ចំណែកជនភៀសប្រហែល៧០គ្រួសារ ដែលមានផ្ទះសម្បែងត្រូវបានទាហានថៃដាក់លួសបន្លាហ៊ំព័ទ្ធយកផ្ទះ និងមួយចំនួនទៀតមានផ្ទះស្ថិតនៅទល់មុខនឹងទាហានថៃដាក់លួសបន្លានោះ បានបន្តស្នាក់នៅក្នុងមណ្ឌលជនភៀសសឹកក្នុងសាលាវិទ្យាល័យហ៊ុនសែនប្រម៉ោយរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ រឿងរ៉ាវអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម និងប្រជាជនភៀសសឹកមានដូចខាងក្រោម៖
Hach Hiek: Khmer Rouge Survivor and Refugee of the Cambodia-Thailand Border Conflict, 2025
My name is Hach Hiek, 70 years old, lives in Ek Pheap village Thma Da commune Veal Veng district Pursat province. My wife’s name is Im Saroeun 70 years old and we have 5 children (2 sons, 3 daughters), all of whom are currently married. Our family members are farmars. My birth place is in Ou Sralau Village, Ou Dambang Commune, Sangkae District, Battambang Province.
My father’s name is Thiep Hach, died of starvation during the Khmer Rouge regime. My mother, Oeung Khut, is deceased. I have
5 siblings (3 brothers, 2 sisters). Two have passed away (1 brother, 1 sister). I am the fourth child in the family.
When I was young, I studied up to the 11th grade (under the old social system) at Ou Sralau Primary School. My teachers were Mr. Luy and Mr. Pol. In 1972, I left school. Afterward, my father sent me to live with the head monk at Wat Chaeng Rainsy to study literacy and dharma. The head monk was named Ta Nguy, the right-hand monk was Ta Ly, and the left-hand monk was Ta Sour.
While living at Wat Chaeng Rainsy, the monks had me sell bananas and taro at the Ou Sralau train station. I lived in the pagoda for two years before Khmer Rouge forces attacked Lon Nol soldiers in Ou Sralau village. During that time, I fled the pagoda and returned home to my parents.
Upon my arrival, my parents prepared an oxcart to transport our belongings and children to a safe place in Anlong Vil commune, about 6 kilometers from Ou Sralau. Once there, my father had me stay at the house of his friend, Ta Huon, who was a Reamker theater performer. After staying in Anlong Vil for two months, the Khmer Rouge shelled the commune. My family evacuated again, staying in Damnak Luong village for five days before moving temporarily to Phnom Sampeou in Phnom Pou Commune, Banan District, Battambang Province. When my father drove the oxcart into Phnom Sampeou, I saw many Lon Nol soldiers stationed at the top of the mountain.
After half a month at Phnom Sampeou, the Khmer Rouge shelled the area and launched an attack against the Lon Nol soldiers guarding it. During this time, my parents evacuated us once more to live at my older sister’s house in Ou Ta Khluoch.
In 1975, the war ended. The people living at Phnom Sampeou lined National Road 5 to welcome the Khmer Rouge troops who had defeated the Lon Nol soldiers. After the war ended, my family and I left Ou Ta Khluoch and returned to our home in Ou Sralau.
Upon returning to the village, my siblings and I gleaned leftover rice grains to mill and cook. By mid-1975, I was 15 years old. The Khmer Rouge selected me to be a village militia member (Chhlop) in Region 4. My job was to secretly listen to villagers at their homes and report back to Angkar (the Khmer Rouge organization). My older siblings were separated from our parents by Angkar and sent to work in mobile units. My father was assigned to guard a farm, while my mother was told to stay home and watch the children because she was elderly and could not do heavy labor.
Later, the militia chief asked me, “If your parents were enemies, would you dare to kill them?” I replied, “I wouldn’t dare kill them, because they are my benefactors.” Angkar overheard this, removed me from the village militia, and sent me to work with a youth combatant unit in Ou Sdas, located in Kampong Preah Village, Sangkae District, Battambang Province, to help farm there.
Upon arriving, Angkar placed me in a combatant unit of 30 people, divided into squads of 10. Each squad had a designated leader to manage and direct agricultural work, such as farming, digging canals, and building dams. The unit commander was named Chhuon, a relative of mine from Ou Sralau.
When the harvest season arrived, higher authorities requested a large labor force from my worksite to be sent to the Battambang provincial town. Brother Chhuon selected me to be sent there. The next day, 29 other youths and I waited for a truck on National Road 5. Soon, a cargo truck arrived to transport us to Battambang town. I was terrified, thinking Angkar was taking us away to be killed.
Upon arriving in Battambang, we were placed in Wat Pou Khnong. When we got off the truck, the 30 of us were divided and assigned to different worksites: some were sent to cut bamboo, some to pull vines, and others to cut wooden stakes. I was assigned by Angkar to a shoemaking site, where we made sandals out of car tires.
After a short period of making shoes, the district committee held a meeting and redistributed the workforce. Groups of women and some men were sent to catch fish in the river, while others went to pull vines. I, along with other youth combatants, was assigned to cut bamboo in Samlout District, Battambang Province.
When we arrived in Samlout, we were divided into small squads of 10. Angkar selected me as a squad leader to direct the bamboo cutting. We were assigned a daily quota: one person had to cut and strip 15 bamboo trees perfectly clean. Those who finished their quota early were allowed to rest or return to the sleeping quarters ahead of schedule. Most of the harvested bamboo was transported by truck back to Battambang.
After cutting bamboo for several months, I severely injured my leg with my own axe and could not walk. Angkar sent me for treatment at Hospital P-2, located north of Lok Ta Dambang Kranhoung. After two days in the hospital, I contracted malaria and had to remain hospitalized for several more months. During this time, a large number of the youths who had cut bamboo in Samlout died of malaria, and their bodies were transported by Land Rover to be burned at Wat Sak Phit.
After recovering, I was transferred to the land transportation unit stationed at Pou 2. My job was to transport dried fish and prahok (fermented fish paste) from the river to combatant units in Bak Prea and Prey Toal. The transport unit chief was named Ta Chey.
I worked there for about half a year before Ta Chey decided to arrange a marriage for me. I was paired with a seamstress, but before the marriage could take place, the Southwest Zone forces arrived and took over Battambang town.
I was then sent by the Southwest Zone forces to farm in Prahal Village, Ta Lou Commune, Bakan District, Pursat Province. It took me a full day of walking to get there. Upon arrival, the troops forced me and four others to uproot tree stumps in the rice fields. Soon after, the Southwest Zone forces began brutalizing the civilians and local troops of the Northwest Zone—starving them, forcing them into extreme manual labor, and taking many away to be executed.
In 1979, Vietnamese troops attacked and liberated Pursat Province. I fled Prahal Village and headed toward National Road 5 to try and find my parents in Battambang. When I reached the highway, I saw crowds of people and Vietnamese soldiers traveling along the road. I joined the civilians heading toward Battambang town.
When I reached Battambang, I reunited with my older brother in Samraong Kaong Village. Seeing that I was still alive, he stood there and cried because he had missed me so much. He then took me to find our mother in Damnak Luong. When she saw me, she sat down and wept, having believed that the Khmer Rouge had killed me. Choked with emotion, she told me, “Your father died of starvation before the Vietnamese troops arrived to liberate us.” Hearing this, I sat down and cried out of pity for my father.
After reuniting, our family returned to Ou Sralau. We made a living by selling dried and smoked fish to people in the new and old camps to earn money to buy rice to bring home. In 1997, my mother arranged for me to get married and start a family.
In 2006, my brother-in-law, who was a border guard in Thma Da, invited my wife and me to claim land in Ekakpheap Village, Thma Da Commune, Veal Veng District, Pursat Province, so we could build a livelihood. When I first arrived, there were about 70 civilian and military families living there. My wife and I claimed land, cleared the forest, and planted crops like durian and others. Aside from farming, we gathered Ph’av (a type of reed) to weave and sell as brooms, and we also worked as hired grass cutters.
On July 24, 2025, Thai soldiers mobilized troops and heavy weaponry at the Thma Da border. Seeing the tense situation, I planned to evacuate my wife to another village, but she said it would be fine to stay home. The next morning, Thai troops fired artillery shells into the Banteay Ou Phlok Damrey area, located in our village (Ekakpheap).
My wife and I fled our house and hid in the water wells. When things quieted down, my wife, a nephew, and I packed our belongings onto a motorbike to find safety. Just after we rode away from the house, Thai soldiers resumed heavy shelling. Terrified, I accelerated the motorbike at top speed toward Village Chief Ny’s house for safety. The Village Chief then led us and other residents to take temporary shelter at Hun Sen Pramaoy High School in Pramaoy Commune.
On July 29, 2025, the Cambodian and Thai Prime Ministers negotiated a ceasefire, mediated by Malaysia. On July 31, 2025, after the situation stabilized, my wife and I returned home. When we got back, we found that hundreds of the chickens and ducks we had raised were dead.
On December 7, 2025, Thai troops mobilized heavy weapons and deployed along the Thma Da border once again. My wife and I were too afraid to sleep at home, so we rode our motorbike to stay at Ta Sambath’s house in Kandal Village, preparing to evacuate if the situation worsened.
On December 8, 2025, the village chief announced that the situation was critical and ordered an immediate evacuation. I rode my motorbike from Kandal Village toward Wat Kiri Botum (Wat Pramaoy). Because the pagoda was severely overcrowded, my wife and I relocated back to the Hun Sen Pramaoy High School.
Here, my food supply is adequate, and I am not lacking in that regard. The main hardships of staying at the refugee camp are the hot weather and a lack of clean drinking water. Even though there has been a ceasefire agreement, I still cannot return home because my house is situated adjacent to a “Red Zone” that remains unsafe. The military troops guarding the Thma Da border will not yet permit us to return. Today, I continue to live at the Hun Sen Pramaoy High School.
Text by Chan Narith
ហាច ហៀក៖ អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម និងជាប្រជាជនភៀសសឹកនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ឆ្នាំ២០២៥
ខ្ញុំបាទឈ្មោះ ហាច ហៀក អាយុ៧០ឆ្នាំ សព្វថ្ងៃប្រកបរបរធ្វើចម្ការ។ ខ្ញុំមានប្រពន្ធឈ្មោះ អ៊ឹម សារឿន អាយុ៧០ឆ្នាំ សព្វថ្ងៃប្រកបរបរធ្វើចម្ការ ។ ខ្ញុំមានកូនចំនួន៥នាក់ (ប្រុស២នាក់ ស្រី៣នាក់)។ កូនខ្ញុំពួកគាត់មានគ្រួសារអស់ហើយ។ ខ្ញុំមានស្រុកកំណើតនៅភូមិអូរស្រឡៅ ឃុំអូរដំបង ស្រុកសង្កែ ខេត្តបាត់ដំបង។ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិឯកភាព ឃុំ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ខ្ញុំមានឪពុកឈ្មោះ ធៀប ហាច(ស្លាប់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហមដោយសារតែអត់អាហារ) និងម្ដាយឈ្មោះ អឿង ឃុត (ស្លាប់)។ ខ្ញុំមានបងប្អូនចំនួន៤នាក់(ប្រុស២នាក់ ស្រី២នាក់)។ បងប្អូនខ្ញុំបានទទួលមរណៈភាពចំនួន២នាក់(ប្រុស១នាក់ ស្រី១នាក់)។ ខ្ញុំជាកូនទី៤ នៅក្នុងគ្រួសារ។
កាលពីក្មេងចូលរៀនបានត្រឹមថ្នាក់ទី១១ សង្គមចាស់ នៅសាលាបឋមសិក្សាអូរស្រឡៅ។ គ្រូបង្រៀនខ្ញុំឈ្មោះ គ្រូលុយ និងគ្រូប៉ុល។ នៅឆ្នាំ១៩៧២ ខ្ញុំបានឈប់រៀន។ បន្ទាប់មកឪពុកខ្ញុំបានយកខ្ញុំទៅផ្ញើជាមួយព្រះចៅធិការវត្ត ចែង រង្សី ដើម្បីឱ្យរៀនអក្សរនិងរៀនធម៌។ ព្រះចៅអធិការវត្ត ចែង រង្សី ឈ្មោះ តា ងុយ គ្រូសូត្រស្ដាំឈ្មោះ តា លី និងគ្រូសូត្រឆ្វេងឈ្មោះ តា សូរ។ កាលខ្ញុំរស់នៅក្នុងវត្ត ចែង រង្សី ខ្ញុំត្រូវបានព្រះសង្ឃប្រើឱ្យដើរលក់ចេក និងត្រាវនៅតាមរ៉ារថភ្លើងនៅអូរស្រឡៅ។ ខ្ញុំរស់នៅក្នុងវត្តបានរយៈពេល២ឆ្នាំ កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានដឹកនាំកម្លាំងមកវាយជាមួយទាហាន លន់ នល់ នៅក្នុងភូមិអូរស្រឡៅ។ ខណៈពេលនោះខ្ញុំបានរត់ចេញពីវត្ត ចែង រង្សី ត្រឡប់ទៅរកឪពុកម្ដាយនៅឯផ្ទះវិញ។ ពេលមកដល់ផ្ទះឪពុកម្ដាយខ្ញុំបានរៀបចំរទេះគោ ដើម្បីដឹកសម្ភាររបស់របរនិងកូនចៅជម្លៀសទៅកន្លែងសុវត្ថិភាពដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិឃុំអន្លង់វិល ដែលមានចម្ងាយប្រហែល៦គីឡូម៉ែត្រពីភូមិអូរស្រឡៅ។ ពេលទៅដល់ឃុំអន្លង់វិល ឪពុកខ្ញុំបានខ្ញុំទៅស្នាក់ផ្ទះពួកម៉ាក់របស់គាត់ឈ្មោះ តា ហួន ដែលជាអ្នកលេងល្ខោនរាមកេរ្ត៍។ បន្ទាប់ពីស្នាក់នៅឃុំអន្លង់វិល បានរយៈពេល២ខែ កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានបាញ់ផ្លោងចូលមកក្នុងឃុំអន្លង់វិល។ នៅក្នុងពេលនោះក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្ញុំបាននាំគ្នាជម្លៀសបន្តទៅស្នាក់នៅភូមិដំណាក់ហ្លួងបានរយៈពេល៥ថ្ងៃ ទើបបន្តដំណើរទៅស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្ននៅភ្នំសំពៅ ដែលស្ថិតនៅក្នុងឃុំភ្នំពៅ ស្រុបាណន់ ខេត្តបាត់ដំបង។ ពេលឪពុកខ្ញុំបរទេះគោចូលមកដល់ភ្នំសំពៅ ខ្ញុំបានឃើញទាហាន លន់ នល់ ជាច្រើនបានឈរជើងយាមនៅលើកំពូលភ្នំសំពៅ។ បន្ទាប់ពីស្នាក់នៅភ្នំសំពៅបានកន្លះខែ កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានបាញ់ផ្លោង និងដឹកនាំកម្លាំងមកវាយជាមួយទាហាន លន់ នល់ ដែលឈរជើងការពារនៅលើភ្នំសំពៅ។ នៅក្នុងអំឡុងពេលនោះ ឪពុកម្ដាយរបស់ខ្ញុំបានជម្លៀសបន្តទៀត ទៅរស់នៅផ្ទះបងស្រីខ្ញុំដែលស្ថិតនៅអូរតាឃ្លួច។ នៅឆ្នាំ១៩៧៥ សង្រ្គាមបានបញ្ជប់ ពេលនោះប្រជាជនដែលរស់នៅភ្នំសំពៅបាននាំគ្នាចេញមកឈរត្រៀបត្រាតាមផ្លូវជាតិលេខ៥ ដើម្បីទទួលស្វាគមន៍កងទ័ពខ្មែរក្រហម ដែលបានទទួលជ័យជម្នះទៅលើទាហាន លន់ នល់។ បន្ទាប់ពីចប់សង្រ្គាម ខ្ញុំនិងក្រុមគ្រួសារបានចាក់ចេញពីអូរតាឃ្លួចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងនៅភូមិអូរស្រឡៅវិញ។ ពេលចូលមកដល់ក្នុងភូមិ ខ្ញុំនិងបងៗបាននាំគ្នាដើររើសករគួរស្រូវយកទៅកិនទុកដាំបាយហូប។ នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្ញុំមានអាយុ១៥ឆ្នាំ ។ ខណៈពេលនោះ ខ្ញុំត្រូវបានខ្មែរក្រហមជ្រើសរើសឱ្យចូលធ្វើឈ្លបភូមិនៅតំបន់៤ ដើម្បីដើរលបស្ដាប់និងយកការណ៍នៅតាមផ្ទះប្រជាជនមករាយការណ៍ជូនអង្គការខ្មែរក្រហម។ ចំណែកបងៗរបស់ខ្ញុំត្រូវបានអង្គការខ្មែរក្រហមបានបំបែកចេញពីឪពុកម្ដាយឱ្យទៅធ្វើការងារនៅក្នុងកងចល័ត។ រីឯឪពុកខ្ញុំត្រូវបានអង្គការខ្មែរក្រហមប្រើទៅចាំចម្ការ ចំណែកម្ដាយខ្ញុំត្រូវបានអង្គការខ្មែរក្រហមប្រើឱ្យនៅមើលក្មេងៗនៅផ្ទះ ព្រោះតែគាត់មានវ័យចំណាស់មិនអាចធ្វើអ្វីបាន។ ក្រោយមកប្រធានឈ្លបបានសួរខ្ញុំថា « បើឪពុកម្ដាយខ្ញុំជាខ្មាំង តើខ្ញុំហ៊ានសម្លាប់អត់ » ខ្ញុំបាននិយាយតបទៅកាន់គាត់វិញថា « ខ្ញុំមិនហ៊ានសម្លាប់ទេ ព្រោះគាត់ជាអ្នកមានគុណ » បន្ទាប់ពីខ្ញុំនិយាយបែបនេះ អង្គការខ្មែរក្រហមបានស្ដាប់ឮ ហើយបានដកខ្ញុំចេញពីឈ្លបភូមិ បញ្ជូនឱ្យទៅធ្វើការងារជាមួយក្រុមយុទ្ធជននៅអូរស្តាស់ ដែលស្ថិតនៅភូមិកំពង់ព្រះ ឃុំកំពង់ព្រះ ស្រុកសង្កែ ខេត្តបាត់ដំបង ដើម្បីឱ្យទៅជួយធ្វើស្រែនៅទីនោះ។ ពេលទៅដល់ភូមិកំពង់ព្រះ ខ្ញុំត្រូវបានអង្គការខ្មែរក្រហមបញ្ចូលទៅក្នុងកងយុទ្ធជនដែលមានគ្នាមួយកង៣០នាក់និងមួយក្រុម១០នាក់ ហើយនៅក្នុងក្រុមនីមួយៗត្រូវបានជ្រើសរើសមេក្រុមម្នាក់សម្រាប់គ្រប់គ្រងនិងដឹកនាំចុះធ្វើការងារដូចជា ធ្វើស្រែ ជីកប្រឡាយ និងលើកទំនប់ទប់ទឹកធ្វើស្រែ។ ប្រធានគ្រប់គ្រងក្រុមយុទ្ធឈ្មោះ ឈួន ដែលត្រូវជាបងប្អូនរបស់ខ្ញុំមកពីភូមិអូរស្រឡៅ។ លុះដល់រដូវច្រូវកាត់ ថា្នក់លើបានស្នើសុំកម្លាំងមួយចំនួនធំពីកន្លែងខ្ញុំធ្វើការ ដើម្បីបញ្ជូនឱ្យទៅធ្វើការងារនៅទីរួមខេត្តបាត់ដំបង។ ខណៈពេលនោះខ្ញុំត្រូវបានបង ឈួន ជ្រើសរើសបញ្ជូនឱ្យទៅធ្វើការងារនៅទីរួមខេត្តបាត់ដំបង។ លុះស្អែកឡើង ខ្ញុំនិងយុទ្ធជន២៩នាក់ទៀត បាននាំគ្នាធ្វើដំណើរមកចាំឡាននៅផ្លូវជាតិលេខ៥។ មិនយូរប៉ុន្មានខ្ញុំបានឃើញឡានទ្រុងមួយ(មិនស្គាល់ម៉ាក់) បានបើកមកយក ដើម្បីដឹកបញ្ជូនទៅទីរួមខេត្តបាត់ដំបង។ ពេលនោះខ្ញុំភ័យខ្លាំងណាស់ ព្រោះគិតថាអង្គការខ្មែរក្រហមដឹកយកទៅសម្លាប់។ ពេលធ្វើដំណើរចូលទៅដល់ទីរួមខេត្តបាត់ដំបង ខ្ញុំត្រូវបានដឹកយកទៅដាក់នៅក្នុងវត្តពោធិ៍ក្នុង។ ពេលចុះពីលើឡានខ្ញុំនិងយុទ្ធជន២៩នាក់ ត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យទៅធ្វើការកន្លែងផ្សេងៗគ្នា ខ្លះត្រូវបានជ្រើសរើសទៅកន្លែងកាប់ឬស្សី ខ្លះទៅកន្លែងបោចវល្លិ និងខ្លះទៀតទៅកន្លែងកាប់បង្គោល។ ចំណែកខ្ញុំវិញ ត្រូវបានអង្គការខ្មែរក្រហមជ្រើសរើសឱ្យទៅធ្វើការងារនៅកន្លែងធ្វើស្បែកជើង ហើយស្បែកជើងទាំងអស់នោះធ្វើអីពីកង់ឡាន។ បន្ទាប់ពីធ្វើការងារនៅកន្លែងធ្វើស្បែកជើងបានមួយរយៈពេលខ្លី គណៈស្រុកបានចុះមកប្រជុំនិយាយអំពីការងារនិងបានបែងចែកកម្លាំងយុទ្ធជនទៅកន្លែងផ្សេងៗទៀត។ ខណៈពេលនោះក្រុមនារីនិងក្រុមយុទ្ធជនមួយចំនួន ត្រូវបានគណៈស្រុកបែកចែកឱ្យចុះទៅរកត្រីនៅតាមទន្លេ និងខ្លះទៀតបែងចែកទៅកន្លែងបោចវល្លិ។ ចំណែកខ្ញុំនិងយុទ្ធជនផ្សេងទៀត ត្រូវបានបែងចែកឱ្យទៅកន្លែងកាប់ឬស្សីនៅស្រុកសំឡូត ខេត្តបាត់ដំបង។ ពេលដែលធ្វើដំណើរមកដល់ស្រុកសឡូត យុទ្ធជនទាំងអស់ត្រូវបានបែកចែកជាក្រុមតូចៗ ដោយនៅក្នុងក្រុមមានគ្នាចំនួន១០នាក់។ ខណៈពេលនោះខ្ញុំត្រូវបានអង្គការខ្មែរក្រហមជ្រើសរើសឱ្យធ្វើជាប្រធានក្រុម ដើម្បីដឹកនាំកម្លាំងចុះកាប់ដើមឬស្សី។ ពេលទៅដល់កន្លែងកាប់ដើមឬស្សីដំបូង ខ្ញុំនិងយុទ្ធជនទាំងអស់ ត្រូវបានអង្គការខ្មែរក្រហមកំណត់ឱ្យធ្វើការងារ ដោយក្នុងមួយថ្ងៃមនុស្សម្នាក់ត្រូវកាប់ឬស្សីឱ្យបានចំនួន១៥ដើមនិងលួសឱ្យស្អាត។ យុទ្ធជនដែលធ្វើរួចរាល់តាមការកំណត់របស់អង្គការខ្មែរក្រហម អាចបានឈប់សម្រាកមុនម៉ោងឬទៅកន្លែងស្នាក់កន្លែងសម្រាកវិញបាន។ ឬស្សីដែលកាប់បានភាគច្រើនត្រូវបានឡានដឹកជញ្ជូនយកទៅទីរួមខេត្តបាត់ដំបង។ ក្រោយពីកាប់ឬស្សីអស់ជាច្រើនខែ ខ្ញុំបានត្រូវរបួសជើងដើរមិនរួចដោយសារពូថៅខ្លួនឯង ពេលនោះខ្ញុំត្រូវបានអង្គការខ្មែរក្រហមបញ្ជូនទៅព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យព-២ ដែលមានទីតាំងនៅខាងជើងលោកតាដំបងក្រញូង។ លុះពេលសម្រាកព្យាបាលនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យបានរយៈពេល២ថ្ងៃ ខ្ញុំបានកើតជំងឺគ្រុនចាញ់ ហើយខ្ញុំបានបន្តសម្រាកព្យាបាលជំងឺនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យព-២អស់រយៈពេលជាច្រើនខែបន្ថែមទៀត។ ខណៈពេលនោះយុទ្ធជនដែលទៅកាប់ឬស្សីនៅស្រុកសំឡូតមួយចំនួនធំត្រូវបានស្លាប់ដោយសារជំងឺគ្រុនចាញ់ ហើយសពយុទ្ធជនទាំងនោះត្រូវបានដឹកតាមឡានឡង់រ៉ូវែយកទៅដុតនៅក្នុងវត្តសាក់ភិត។ បន្ទាប់ពីជាសះស្បើយពីជំងឺ ខ្ញុំត្រូវបានបញ្ចូលទៅខាងកងដឹកជញ្ជូនជើងគោក ដែលមានទីតាំងនៅពោធិ៍២ ដើម្បីដឹកជញ្ជូនត្រីងៀត ប្រហុកចេញពីទន្លេយកទៅឱ្យក្រុមយុទ្ធជននៅបាក់ព្រា និងនៅព្រៃទោល។ ប្រធានគ្រប់គ្រងកងដឹកជញ្ជូនឈ្មោះ តា ជ័យ។ ខ្ញុំធ្វើការងារនៅកន្លែងកងដឹកជញ្ជូនបានប្រហែលកន្លះឆ្នាំ តា ជ័យ បានរៀបចំឱ្យខ្ញុំមានគ្រួសារ។ ពេលនោះខ្ញុំបានជ្រើសរើសនារីកាត់ដេរម្នាក់ ប៉ុន្តែមិនទាន់បានរៀបចំផង កងទ័ពនិរតីបានចូលមកកាន់កាប់ទីរួមខេត្តបាត់ដំបង។ បន្ទាប់មកខ្ញុំត្រូវបានកងទ័ពនិរតីបញ្ជូនឱ្យទៅធ្វើស្រែនៅភូមិប្រហាល ឃុំតាលោ ស្រុកបាកាន ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តពោធិ៍សាត់។ ខ្ញុំដើររយៈពេលមួយថ្ងៃ ទើបមកដល់ភូមិប្រហាល ឃុំតាលោ ស្រុកបាកាន ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តពោធិ៍សាត់។ ពេលទៅដល់ភូមិប្រហាលកងទ័ពនិរតីបានប្រើឱ្យខ្ញុំនិងយុទ្ធជន៤នាក់ទៀត ដើរគាស់គល់នៅក្នុងដីស្រែ។ បន្ទាប់មកទៀត កងទ័ពនិរតីចាប់ផ្ដើមធ្វើបាប ប្រជាជន និងកងទ័ពនៅភូមិភាគពាយ័ព្យ ដោយបានបង្អត់អាហារ ប្រើឱ្យធ្វើការងារហួសកម្លាំង និងកងទ័ពជាច្រើនត្រូវបានដឹកយកទៅសម្លាប់។ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ កងទ័ពវៀតណាមបានដឹកនាំកម្លាំងវាយចូលមករំដោះនៅខេត្តពោធិ៍សាត់។ នៅខណៈពេលនោះ ខ្ញុំបានរត់ចេញពីភូមិប្រហាលសំដៅទៅផ្លូវជាតិលេខ៥ ដើម្បីធ្វើដំណើរទៅរកឪពុកម្ដាយនៅខេត្តបាត់ដំបងវិញ។ ពេលខ្ញុំរត់ឡើងមកដល់ផ្លូវជាតិលេខ៥ ខ្ញុំបានឃើញប្រជាជន និងកងទ័ពវៀតណាមជាច្រើន កំពុងតែធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ៥។ បន្ទាប់មកខ្ញុំនិងប្រជាជនផ្សេងទៀត បាននាំគ្នាធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ៥ សំដៅទៅទីរួមខេត្តបាត់ដំបង។ ពេលធ្វើដំណើរទៅដល់ខេត្តបាត់ដំបង ខ្ញុំបានជួបជាមួយបងប្រុសរបស់ខ្ញុំនៅភូមិសំរោងកោង ហើយបងប្រុសខ្ញុំពេលដែលឃើញខ្ញុំនៅរស់រានមានជីវិត គាត់បានឈរយំព្រោះតែនឹកប្អូនខ្លាំងពេក។ បន្ទាប់មកបងប្រុសខ្ញុំបាននាំខ្ញុំទៅរកម្ដាយនៅដំណាក់លួង ពេលម្ដាយបានឃើញខ្ញុំគាត់បានអង្គុយយំ ព្រោះគាត់គិតថាខ្ញុំប្រហែលជាខ្មែរក្រហមយកទៅសម្លាប់បាត់ហើយ។ បន្ទាប់មកម្ដាយខ្ញុំបាននិយាយទាំងអួលដើមករប្រាប់មកកាន់ខ្ញុំថា«ឪពុកកូនបានស្លាប់ហើយ ដោយសារតែគ្មានអាហារហូបចុក មុនពេលកងទ័ពវៀតណាមចូលមករំដោះ» ។ បន្ទាប់ពីឮម្ដាយនិយាយបែបនេះខ្ញុំបានអង្គុយយំ ព្រោះតែអាណិតឪពុក។ ក្រោយពីជួបជុំគ្នា ក្រុមគ្រួសារខ្ញុំបាននាំគ្នា ត្រឡប់ទៅរស់នៅភូមិអូរស្រឡៅវិញ ដោយប្រកបមុខរបរយកត្រីងៀត ត្រីឆ្អើរ ទៅលក់ឱ្យប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងជំរំថ្មី និងជំរំចាស់ ដើម្បីបានលុយទិញអង្ករដឹកយកត្រឡប់មកផ្ទះវិញ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ ម្ដាយបានរៀបចំឱ្យខ្ញុំមានគ្រួសារ។
នៅឆ្នាំ២០០៦ ប្អូនថ្លៃខ្ញុំដែលជាទាហានការពារនៅព្រំដែនថ្មដា បានហៅខ្ញុំនិងប្រពន្ធឱ្យមកចាប់ដីនៅភូមិឯកភាព ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់ ដើម្បីបង្កបង្កើនផលទ្រទ្រង់ជីវភាពនៅក្នុងគ្រួសារ។ កាលដែលខ្ញុំមកដល់ថ្មដាដំបូងមានប្រជាជន និងគ្រួសារកងទ័ពរស់នៅប្រហែល៧០គ្រួសារ។ បន្ទាប់មកខ្ញុំនិងប្រពន្ធបាននាំគ្នាចាប់ដីនិងកាប់ឆ្កាព្រៃ ដើម្បីយកដីធ្វើចម្ការដូចជា ដាំដើមធូរេន និងដាំណាំផ្សេងៗ។ ក្រៅពីការងារធ្វើចម្ការខ្ញុំនិងប្រពន្ធបាននាំគ្នាកាច់ដើមផ្អាវយកមកក្រងធ្វើជាអំបោសលក់និងដើរស៊ីឈ្នួលកាត់ស្មៅឱ្យគេ។
នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានពានថៃ បានចល័តកងទ័ពនិងសព្វាវុធធនធ្ងន់ចូលមកដល់ព្រំដែនថ្មដា។ ពេលឃើញសភាពការណ៍មិនស្រួល ខ្ញុំបម្រុងនាំប្រពន្ធទៅសម្រាកនៅភូមិផ្សេងមួយទៀត ប៉ុន្តែប្រពន្ធខ្ញុំបាននិយាយថាមិនអីក៏នាំគ្នាសម្រាកក្នុងនៅផ្ទះវិញទៅ។ លុះព្រឹកឡើង ទាហានថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលមកលើទីតាំងភូមិសាស្រ្តបន្ទាយអូរភ្លក់ដំរី ដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិឯកភាព ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ។ ពេលនោះខ្ញុំនិងប្រពន្ធបាននាំគ្នារត់ចេញពីលើផ្ទះទៅលាក់ខ្លួននៅតាមអណ្ដូងទឹក។ លុះដល់សភាពការណ៍មានភាពស្ងប់ស្ងាត់ ខ្ញុំ ប្រពន្ធ និងក្មួយម្នាក់ទៀត បាននាំគ្នារៀបចំឥវ៉ាន់ជិះម៉ូតូចេញពីភូមិ ដើម្បីទៅរកកន្លែងដែលមានសុវត្ថិភាព។ ពេលខ្ញុំកំពុងជិះម៉ូតូចេញពីផ្ទះបានបន្ដិច ទាហានថៃបានបន្តបាញ់ផ្លោងជាច្រើនគ្រាប់បន្ថែមទៀត។ ខណៈពេលនោះខ្ញុំនិងប្រពន្ធមានការភិតភ័យជាខ្លាំង ហើយខ្ញុំបានមូលហ្សែរម៉ូតូយ៉ាងលឿនសំដៅទៅផ្ទះមេភូមិ នី ដើម្បីទៅរកកន្លែងដែលមានសុវត្ថិភាព។ បន្ទាប់មកមេភូមិ នី បានដឹកនាំខ្ញុំនិងប្រជាជនផ្សេងទៀត មកសម្រាកបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុងសាលាវិទ្យាល័យ ហ៊ុន សែនប្រម៉ោយ ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងភូមិប្រម៉ោយ ឃុំប្រម៉ោយ ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ នៅថ្ងៃទី២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ បានធ្វើកិច្ចចរចាពីបទឈប់បាញ់ដែលសម្របសម្រួលដោយប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បន្ទាប់ពីសភាពការស្ងប់ស្ងាត់ ខ្ញុំនិងប្រពន្ធបានរៀបចំរបស់របរត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងវិញ។ ពេលត្រឡប់ចូលទៅដល់ក្នុងផ្ទះ មាន់ ទា ដែលខ្ញុំចិញ្ចឹមរាប់រយក្បាលបានងាប់អស់។
នៅថ្ងៃទី០៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានថៃបានចល័តសព្វាវុធធន់ធ្ងន់ និងដាក់ពង្រាយទាហាននៅព្រំដែនថ្មដាម្ដងទៀត។ ពេលនោះខ្ញុំនិងប្រពន្ធមិនហ៊ានសម្រាកនៅក្នុងផ្ទះទេ ហើយខ្ញុំនិងប្រពន្ធបាននាំគ្នាជិះម៉ូតូចេញពីផ្ទះ ទៅសម្រាកនៅផ្ទះតា សម្បត្តិ ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងភូមិកណ្ដាល ដើម្បីត្រៀមខ្លួនជម្លៀសទៅកន្លែងសុវត្ថិភាព ពេលដែលមានសភាពការណ៍មិនសូវស្រួលម្ដងទៀត។ នៅថ្ងៃ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ មេភូមិបានប្រកាសថាសភាពការណ៍មិនស្រួលឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញពីភូមិជាបន្ទាន់។ ពេលនោះខ្ញុំបានជិះម៉ូតូចេញពីភូមិកណ្ដាល សំដៅទៅវត្តគិរីបុទុម្ព ហៅវត្តប្រម៉ោយ ដោយនៅទីតាំងក្នុងវត្តមានមនុស្សចូលរស់នៅច្រើន ខ្ញុំនិងប្រពន្ធបានផ្លាស់មកស្នាក់នៅសាលាវិទ្យាល័យ ហ៊ុន សែន ប្រម៉ោយវិញ។ សម្រាប់អាហារហូបចុករបស់ខ្ញុំគឺហូបបានគ្រប់គ្រាន់មិនមានការខ្វះខាតអ្វីទេ។ ផលវិបាកដែលខ្ញុំស្នាក់ជំរំជនភាសសឹកមានដូចជា អាកាសធាតុក្ដៅ និងខ្វះទឹកស្អាតបរិភោគ។ បន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ខ្ញុំមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញបានទេ ដោយសារតែផ្ទះរបស់ខ្ញុំរស់នៅជាប់ជាមួយតំបន់ក្រហមមិនទាន់មានសុវត្ថិភាព អញ្ចឹងហើយកងទ័ពដែលឈរជើងការពារនៅតាមព្រំដែនថ្មាដាមិនទាន់ឱ្យខ្ញុំវិលត្រឡប់ទៅវិញបានទេ។ សព្វថ្ងៃខ្ញុំនៅតែបន្តរស់នៅក្នុងសាលាវិទ្យាល័យ ហ៊ុន សែនប្រម៉ោយ៕
សង្ខេបដោយ៖ ចាន់ ណារិទ្ធ
Khem Sary: A Refugee of the Cambodia-Thailand Border Conflict, 2025
My name is Khem Sary, a 46-year-old woman. I earn my living by selling meals and food. I was born in Spean Thma village, Prey Nhy commune, Sampov Meas district, Pursat province. Currently, I reside in Sangkom Thmey village, Thma Da commune, Veal Veaeng district, Pursat province. My father was Khim Khem (deceased), and my mother is Sdaeng Phat (living), who resides in Pursat province. I have four siblings, and I am the second child in the family. I am a widow with four children (two of whom are girls).
During my childhood, I attended Prek Sdey Primary School in Pursat province only up to the third grade. Afterward, my parents made me stop schooling due to our family’s financial difficulties. After leaving school, I gathered wild fruits to sell at the Pursat market to help my family. My parents were farmers.
In 1997, my husband, Im Pan, a police officer, was ordered by his commander to serve at the Thma Da border in Veal Veng district, Pursat province. While I was pregnant with my first child, my husband did not want me to live at the border because it was prone to malaria and there were no hospitals at the time. In 1998, I gave birth to a son. Afterward, I moved to live with my husband at the Thmor Da border. I then began a small business, saving money with my husband to build a house in Thma Da. When I first arrived, there were no proper roads; they were slippery and very difficult to travel on. My husband passed away due to illness in 2008.
Before the armed conflict erupted between Cambodian and Thai forces, my children and I ran a business selling food, coffee, and other beverages at the “Pig’s Nose” roundabout in Thma Da commune, Veal Veaeng district, Pursat province. Life in Thma Da was easy to manage because it was busy, safe, and populated by tourists, Chinese nationals, and workers building infrastructure and National Road 55. Thma Da was developing, allowing me to live comfortably and earn a daily income to support my family. Once a week, the Cambodia-Thailand border at the Thma Da international checkpoint would open, and I would often visit and buy small items at the Thai border market. However, for vegetables, fish, meat, and other supplies, I purchased them from Pursat provincial town. My family’s daily life was happy, and I was pleased to see Khmer people from all provinces and cities finding work to support themselves and their families.
On July 24, 2025, the situation in the border provinces deteriorated, so I began preparing essential items and packing my belongings, though I had not yet evacuated from Thma Da. By the night of the same day, the situation at the Thma Da border became unsafe, so my children and I hired a vehicle to travel from Thma Da to stay with my in-laws in Pursat town. I stayed there for one week before returning home to Sangkom Thmey village. I then reopened my food and coffee stall at the Pig’s Nose roundabout as usual. When I first returned, Thma Da was quiet because many people and workers were afraid to return to work and live in their homes. Later, however, the residents of Thma Da and the workers returned to their jobs as usual. Chinese nationals began constructing buildings again, and people lived there without fear.
On December 8, 2025, Thai soldiers fired the first shots along the borders of Oddar Meanchey, Banteay Meanchey, and Preah Vihear provinces. The situation at the Thma Da border became equally dire, and local authorities announced that residents should prepare to evacuate Thma Da once again. A large number of people evacuated to safety in Pramaoy commune, Veal Veng district, Pursat province. However, my children and I did not evacuate immediately because I was waiting for two of my children who were working in a hotel in Thma Da. Between 4:00 and 5:00 AM on December 9, 2025, my children and I woke up, hired a vehicle, and left Thma Da immediately for Pramaoy commune. While we were leaving, Thai soldiers shelled the O’Phluk Damrei area and fired into Thma Da, which caused great fear for my children and me, as the Thai shells were flying over our heads. I saw workers from the Chinese construction sites and hotel staff evacuating in terror. Some workers were riding motorcycles with four or five people on one bike to escape Thma Da quickly—it looked difficult and was heartbreaking. We only managed to bring essential items with us; all our valuables, property, and business goods were left locked in our stall.
Between January and February 2026, I returned to check on my house and stall at the Pig’s Nose roundabout, but both my stall and my children’s stalls had been surrounded by barbed wire by Thai soldiers, and they had removed almost all of our belongings. I then went to check on my house in Sangkom Thmey, hoping it had not been affected by the war and that I could move back in. However, when I opened the door, I found Thai soldiers standing everywhere, only about 20 meters from my house, with their guns already pointed at my home and those of my neighbors. I felt terrified and worried about the safety of my children and myself, fearing more fighting. After seeing the soldiers, I did not dare stay; I just took a look and quickly returned to the refugee camp. Later, my eldest son returned to check if any of our belongings remained in the stall, but he called to tell me that everything was gone. Initially, I felt depressed and deeply troubled because I had lost the property I had worked so hard to save for almost my entire life to support my family and educate my children. I lost many items, including a coffee machine, two speaker sets, a sandwich press, and other supplies.
Currently, my family continues to live in the refugee camp because it is safer than staying at home. I do not dare return yet because I remain fearful and do not trust the Thai soldiers. Commune, district, and provincial authorities, along with philanthropists, continue to provide assistance, encouragement, supplies, and food to help ease my family’s hardship. I feel a bit of relief knowing my children can continue their education and that doctors are available to provide medicine and care at all times. Although living in the refugee camp is not extremely difficult, I yearn to return home. My home is in a “hot zone,” and I am worried about having to evacuate over and over again. I lie awake thinking every day about when I will be able to return home and start my business again. Right now, I have nothing—I have lost all my property—but I still believe I will be able to start a new life once peace returns to our land.
Text by Moeurn Sreynoch
ខែម សារី៖ ប្រជាជនភៀសសឹកនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ឆ្នាំ២០២៥
ខ្ញុំឈ្មោះ ខែម សារី ភេទស្រី អាយុ៤៦ឆ្នាំ។ ខ្ញុំមានមុខរបរលក់បាយ និងលក់ម្ហូបអាហារ។ ខ្ញុំមានស្រុកកំណើតនៅក្នុងភូមិស្ពានថ្ម ឃុំព្រៃញី ស្រុកសំពៅមាស ខេត្តពោធិ៍សាត់។ បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំរស់នៅក្នុងភូមិសង្គមថ្មី ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ឪពុកឈ្មោះ ឃឹម ខែម (ស្លាប់) និងម្ដាយឈ្មោះ ស្ដែង ភ័ត (រស់) សព្វថ្ងៃរស់នៅខេត្តពោធិ៍សាត់។ ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៥នាក់ (ស្រីម្នាក់) ហើយខ្ញុំជាកូនទី២ក្នុងគ្រួសារ។ ខ្ញុំ គឺជាស្ត្រីមេម៉ាយមានកូនចំនួន៤នាក់ (ស្រី២នាក់)។
កាលនៅវ័យកុមារ ខ្ញុំបានចូលរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាព្រែកស្ដី ខេត្តពោធិ៍សាត់ បានត្រឹមថ្នាក់ទី៣។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំត្រូវបានឪពុកម្ដាយឲ្យឈប់រៀន ព្រោះគ្រួសារមានជីវភាពខ្វះខាត។ បន្ទាប់ពីឈប់រៀនខ្ញុំបានដើរបេះផ្លែឈើព្រៃយកទៅលក់នៅផ្សារពោធិ៍សាត់ដើម្បីជួយគ្រួសារ។ ចំណែកឪពុកម្ដាយរបស់ខ្ញុំប្រកបរបរធ្វើស្រែចម្ការ។
នៅឆ្នាំ១៩៩៧ ប្ដីខ្ញុំឈ្មោះ អ៊ឹម ប៉ាន ជាមន្ត្រីនគរបាលត្រូវបានមេបញ្ចូនឲ្យមកការពារនៅព្រំដែនថ្មដា ស្ថិតក្នុងស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ក្នុងខណៈពេលខ្ញុំកំពុងពពោះកូនទី១ ប្ដីមិនឲ្យខ្ញុំមករស់នៅព្រំដែនថ្មដាជាមួយទេ ដោយសារនៅព្រំដែនសម្បូរជំងឺគ្រុនចាញ់ និងមិនទាន់មានមន្ទីរពេទ្យនៅឡើយ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៨ ខ្ញុំសម្រាលបានកូនប្រុសម្នាក់។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានប្ដូរមករស់នៅជាមួយប្ដីនៅព្រំដែនថ្មដា។ បន្ទាប់មកទៀត ខ្ញុំបានចាប់ផ្ដើមប្រកបមុខរបរលក់ដូរបន្តិចបន្តួច សន្សំជាមួយប្ដីដើម្បីសាងសង់ផ្ទះសម្រាប់រស់នៅថ្មដា។ កាលខ្ញុំមករស់នៅថ្មដាដំបូងមិនទាន់មានផ្លូវធ្វើដំណើរស្រួលបួលនោះទេ គឺផ្លូវរអិល និងពិបាកធ្វើដំណើរណាស់។ នៅឆ្នាំ២០០៨ ប្តីខ្ញុំបានទទួលមរណភាពដោយសារជំងឺ។
នៅមុនពេលមានការផ្ទុះប្រដាប់អាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា និងទាហានថៃ ខ្ញុំ និងកូនៗបានប្រកបមុខរបរលក់បាយ លក់ម្ហូបអាហារ កាហ្វេ និងគ្រឿងភេសជ្ជៈផ្សេងៗទៀតនៅរង្វង់មូលច្រមុះជ្រូក ស្ថិតក្នុងឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ នៅថ្មដាងាយស្រួលប្រកមមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិតណាស់ ព្រោះមានភាពអូរអរ សុវត្ថិភាព សម្បូរមនុស្ស ភ្ញៀវទេសចរណ៍ ជនជាតិចិន និងកម្មករដែលបានមកធ្វើការងារសំណងសាងសង់អាគារ និងផ្លូវជាតិលេខ៥៥នៅព្រំដែនថ្មដា។ នៅថ្មដាកំពុងស្ថិតក្នុងការអភិវឌ្ឍដែលអាចឲ្យខ្ញុំជាអ្នកលក់ដូររស់នៅបានស្រួល និងស្វែងរកប្រាក់ចំណូលបានសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារជាប្រចាំថ្ងៃ។ ក្នុង១សប្ដាហ៍ព្រំដែនខ្មែរ-ថៃនៅច្រកអន្តរជាតិថ្មដាបើកម្ដង ខ្ញុំឧស្សាហ៍ធ្វើដំណើរចូលទៅលេង និងទិញរបស់របរបន្តិចបន្តួចនៅផ្សារណាត់ ប្រទេសថៃ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់បន្លែ ត្រី សាច់ និងសម្ភារលក់ដូរខ្ញុំបានទិញមកពីទីរួមខេត្តពោធិ៍សាត់។ ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់គ្រួសារខ្ញុំគឺមានភាពរីករាយ ហើយខ្ញុំសប្បាយចិត្តណាស់ដែលបានឃើញប្រជាជនខ្មែរមកពីគ្រប់ខេត្ត ក្រុងមានការងារធ្វើសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតខ្លួនឯង និងក្រុមគ្រួសារ។
នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ស្ថានភាពនៅតាមខេត្តជាប់ព្រំដែននានាមិនល្អ ទើបខ្ញុំបានចាប់ផ្ដើមរៀបចំសម្ភារចាំបាច់ និងរៀបចំអីវ៉ាន់រួចជាស្រេច ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនទាន់ជម្លៀសខ្លួនចេញពីថ្មដានោះទេ។ លុះដល់យប់ថ្ងៃដដែល ស្ថានភាពនៅព្រំដែនថ្មដាមិនសូវមានសុវត្ថិភាព ទើបខ្ញុំ និងកូនចៅ បានជួលឡាន១គ្រឿងធ្វើដំណើរចេញពីថ្មដាទៅស្នាក់នៅផ្ទះដន្លងនៅទីរួមខេត្តពោធិ៍សាត់។ ខ្ញុំស្នាក់នៅផ្ទះដន្លងអស់រយៈពេល១សប្ដាហ៍ ទើបត្រឡប់ទៅផ្ទះនៅភូមិសង្គមថ្មីវិញ។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានបើកតូបលក់ដូរបាយ ម្ហូបអាហារ កាហ្វេ និងភេសជ្ជៈជាធម្មតានៅរង្វង់មូលច្រមុះជ្រូកវិញ។ នៅពេលខ្ញុំទៅដល់ដំបូង នៅថ្មដាមានសភាពស្ងប់ស្ងាត់ ព្រោះមិនទាន់មានប្រជាជន និងកម្មករហ៊ានត្រឡប់ទៅធ្វើការងារ និងរស់នៅតាមផ្ទះវិញនៅឡើយ។ ប៉ុន្តែក្រោយមក ប្រជាជនក្នុងឃុំថ្មដា និងកម្មករ បាននាំគ្នាត្រឡប់មកធ្វើការងារដូចរាល់ដងវិញ។ ជនជាតិចិនបានចាប់ផ្ដើមសាងសង់អគារបន្ត និងសម្បូរមនុស្សមករស់នៅដោយមិនមានការភ័យខ្លាចទេ។
នៅថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានថៃបានចាប់ផ្ដើមផ្ទុះអាវុធមុននៅតាមព្រំដែនខេត្តឧត្ដរមានជ័យ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងខេត្តព្រះវិហារ។ នៅព្រំដែនថ្មដាមានសភាពការណ៍មិនល្អដូចគ្នា ហើយអាជ្ញាធរភូមិ ឃុំបានប្រកាសប្រាប់ឲ្យប្រជាជនត្រៀមជម្លៀសខ្លួនចេញពីឃុំថ្មដាម្ដងទៀត។ បន្ទាប់មក ប្រជាជនមួយចំនួនធំបានជម្លៀសខ្លួនចេញពីឃុំថ្មដាទៅកាន់កន្លែងមានសុវត្ថិភាពនៅឃុំប្រម៉ោយ ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ប៉ុន្តែខ្ញុំ និងកូនៗមិនទាន់បានជម្លៀសខ្លួននៅឡើយទេ ព្រោះខ្ញុំនៅរងចាំកូនចំនួន២នាក់ ដែលកំពុងនៅធ្វើការងារក្នុងសណ្ឋាគារនៅថ្មដា។ នៅវេលាម៉ោងប្រហែល៤-៥ទាបភ្លឺថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ខ្ញុំ និងកូនៗបានងើបទៅជួលឡានចំនួន១គ្រឿងធ្វើដំណើរចេញពីថ្មដាមកកាន់ឃុំប្រម៉ោយភ្លាមៗ។ ក្នុងពេលធ្វើដំណើរចេញពីថ្មដា ទាហានថៃបានផ្លោងគ្រាប់ចូលតំបន់អូរភ្លុកដំរី និងបាញ់ចូលតំបន់ថ្មដា ដែលបានធ្វើឲ្យខ្ញុំ និងកូនចៅមានការភ័យខ្លាចខ្លាំងណាស់ ព្រោះគ្រាប់ផ្លោងរបស់ថៃបានហោះពីក្បាលរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំបានឃើញកម្មករសាងសង់អគារចិន និងប្រជាជនដែលធ្វើការងារក្នុងសណ្ឋាគារជម្លៀសខ្លួនមកទាំងការភ័យខ្លាច។ កម្មករខ្លះបានជិះម៉ូតូ១គ្រឿងមានគ្នា៤-៥ ដើម្បីឆាប់បានគេចខ្លួនចេញពីឃុំថ្មដាដែលមើលទៅពិតជាលំបាក និងគួរឲ្យអាណិតខ្លាំងណាស់។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ខ្ញុំ និងកូនៗបានរៀបចំយកតែសម្ភារចាំបាច់មួយចំនួនប៉ុណ្ណោះមកតាមខ្លួន។ ចំណែករបស់របរមានតម្លៃ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអីវ៉ាន់លក់ដូរទាំងអស់ត្រូវបានចាក់សោទុកនៅក្នុងតូប។
នៅអំឡុងខែមករា និងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ខ្ញុំ បានត្រឡប់ទៅមើលផ្ទះ និងតូបលក់ដូរនៅច្រមុះជ្រូក ប៉ុន្តែតូបរបស់ខ្ញុំ និងតូបរបស់កូនៗត្រូវបានទាហានថៃព័ទ្ធបន្លាលួស ហើយទាហានថៃបានជញ្ជូនរបស់របរចេញពីតូបរបស់ខ្ញុំ និងកូនៗស្ទើរតែទាំងអស់។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានចូលទៅមើលផ្ទះនៅភូមិសង្គមថ្មី ក្រែងមានផលប៉ះពាល់ពីសង្រ្គាម និងអាចឲ្យខ្ញុំចូលមកស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះវិញបាន ប៉ុន្តែនៅពេលខ្ញុំបើកទ្វា និងអង្អូច ស្រាប់តែប្រទះឃើញទាហានថៃឈរត្រៀបត្រាដែលមានចម្ងាយប្រហែល២០ម៉ែត្រពីផ្ទះខ្ញុំ និងបានបែរកាំភ្លើងមកចំផ្ទះខ្ញុំ និងផ្ទះអ្នកភូមិផ្សេងទៀតរួចជាស្រាច។ ក្នុងពេលនោះខ្ញុំមានអារម្មណ៍ភិតភ័យណាស់ និងព្រួយបារម្ភពីសុវត្ថិភាពខ្លួនឯង និងកូនៗខ្លាចមានការផ្ទុះអាវុធទៀត។ បន្ទាប់ពីបានឃើញទាហានថៃ ខ្ញុំមិនហ៊ានស្នាក់នៅផ្ទះនោះទេ បានត្រឹមតែទៅមើល រួចឆាប់ត្រឡប់មកជំរំភៀសសឹកវិញ។ បន្ទាប់មក កូនប្រុសច្បងរបស់ខ្ញុំបានត្រឡប់ទៅមើលរបស់របរនៅក្នុងតូបក្រែងមាននៅសល់ ប៉ុន្តែកូនបានទូរស័ព្ទមកប្រាប់ថា របស់របរបានបាត់ទាំងអស់ហើយ។ ដំបូងឡើយ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍បាក់ទឹកចិត្ត និងពិបាកចិត្តខ្លាំងណាស់ព្រោះត្រូវបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្ញុំខិតខំរក ខំសន្សំស្ទើរតែមួយជីវិតដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារឲ្យមានភាពរីកចម្រើន និងដើម្បីចិញ្ចឹមបីបាច់កូនៗឲ្យបានរៀនសូត្រ។ ខ្ញុំបានបាត់បង់របស់របរជាច្រើនរួមមាន ម៉ាស៊ីនឆុងកាហ្វេ ធុងបាសចំនួន២ ម៉ាស៊ីនគៀបសាំងវ៉ិច និងសម្ភារផ្សេងទៀត។
បច្ចុប្បន្នគ្រួសារខ្ញុំនៅតែបន្តរស់នៅក្នុងជំរំភៀសសឹក ពីព្រោះមានសុវត្ថិភាពជាងស្នាក់នៅផ្ទះ។ ខ្ញុំមិនទាន់ហ៊ានត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ព្រោះខ្ញុំនៅតែមានការភ័យខ្លាច និងមិនទុកចិត្តទាហានថៃ។ អាជ្ញាធរឃុំ ស្រុក ខេត្ត និងសប្បុរជននានានៅតែបន្តជួយឧបត្ថម្ភ និងយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការលើកទឹកចិត្តផ្ដល់សម្ភារ ថែមទាំងបានផ្ដល់ម្ហូបអាហារហូបចុកគ្រាន់ជួយសម្រួលដល់ជីវភាពរបស់គ្រួសារខ្ញុំ។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ធូរស្បើយក្នុងចិត្តបន្តិចព្រោះកូនខ្ញុំអាចបន្តការរៀនសូត្រ និងមានគ្រូពេទ្យចាំជួយផ្ដល់ថ្នាំ រួមទាំងមើលថែគ្រប់ពេលវេលា។ ទោះបីខ្ញុំរស់នៅក្នុងជំរំភៀសសឹកមិនមានការលំបាកខ្លាំង ប៉ុន្តែខ្ញុំចង់វិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញណាស់។ ទីតាំងផ្ទះរបស់ខ្ញុំកំពុងស្ថិតនៅតំបន់ក្ដៅ ហើយខ្ញុំមានការព្រួយបារម្ភខ្លាចត្រូវជម្លៀសខ្លួនម្ដងហើយម្ដងទៀត។ ខ្ញុំតែងតែដេកគិតរាល់ថ្ងៃថា ថ្ងៃណាខ្ញុំបានវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះ និងបានចាប់ផ្ដើមការលក់ដូររបស់ខ្ញុំវិញ។ ពេលនេះខ្ញុំមានតែបាតដៃទទេ បាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ ប៉ុន្តែខ្ញុំនៅតែគិតថាខ្ញុំនឹងអាចចាប់ផ្ដើមជីវិតថ្មីម្ដងទៀតនៅពេលស្រុកទេសមានសុខសាន្តត្រាន។
សង្ខេបដោយ៖ មឿន ស្រីណុច
Khem Sary: A Refugee of the Cambodia-Thailand Border Conflict, 2025
My name is Khem Sary, a 46-year-old woman. I earn my living by selling meals and food. I was born in Spean Thma village, Prey Nhy commune, Sampov Meas district, Pursat province. Currently, I reside in Sangkom Thmey village, Thma Da commune, Veal Veaeng district, Pursat province. My father was Khim Khem (deceased), and my mother is Sdaeng Phat (living), who resides in Pursat province. I have four siblings, and I am the second child in the family. I am a widow with four children (two of whom are girls).
During my childhood, I attended Prek Sdey Primary School in Pursat province only up to the third grade. Afterward, my parents made me stop schooling due to our family’s financial difficulties. After leaving school, I gathered wild fruits to sell at the Pursat market to help my family. My parents were farmers.
In 1997, my husband, Im Pan, a police officer, was ordered by his commander to serve at the Thma Da border in Veal Veng district, Pursat province. While I was pregnant with my first child, my husband did not want me to live at the border because it was prone to malaria and there were no hospitals at the time. In 1998, I gave birth to a son. Afterward, I moved to live with my husband at the Thmor Da border. I then began a small business, saving money with my husband to build a house in Thma Da. When I first arrived, there were no proper roads; they were slippery and very difficult to travel on. My husband passed away due to illness in 2008.
Before the armed conflict erupted between Cambodian and Thai forces, my children and I ran a business selling food, coffee, and other beverages at the “Pig’s Nose” roundabout in Thma Da commune, Veal Veaeng district, Pursat province. Life in Thma Da was easy to manage because it was busy, safe, and populated by tourists, Chinese nationals, and workers building infrastructure and National Road 55. Thma Da was developing, allowing me to live comfortably and earn a daily income to support my family. Once a week, the Cambodia-Thailand border at the Thma Da international checkpoint would open, and I would often visit and buy small items at the Thai border market. However, for vegetables, fish, meat, and other supplies, I purchased them from Pursat provincial town. My family’s daily life was happy, and I was pleased to see Khmer people from all provinces and cities finding work to support themselves and their families.
On July 24, 2025, the situation in the border provinces deteriorated, so I began preparing essential items and packing my belongings, though I had not yet evacuated from Thma Da. By the night of the same day, the situation at the Thma Da border became unsafe, so my children and I hired a vehicle to travel from Thma Da to stay with my in-laws in Pursat town. I stayed there for one week before returning home to Sangkom Thmey village. I then reopened my food and coffee stall at the Pig’s Nose roundabout as usual. When I first returned, Thma Da was quiet because many people and workers were afraid to return to work and live in their homes. Later, however, the residents of Thma Da and the workers returned to their jobs as usual. Chinese nationals began constructing buildings again, and people lived there without fear.
On December 8, 2025, Thai soldiers fired the first shots along the borders of Oddar Meanchey, Banteay Meanchey, and Preah Vihear provinces. The situation at the Thma Da border became equally dire, and local authorities announced that residents should prepare to evacuate Thma Da once again. A large number of people evacuated to safety in Pramaoy commune, Veal Veng district, Pursat province. However, my children and I did not evacuate immediately because I was waiting for two of my children who were working in a hotel in Thma Da. Between 4:00 and 5:00 AM on December 9, 2025, my children and I woke up, hired a vehicle, and left Thma Da immediately for Pramaoy commune. While we were leaving, Thai soldiers shelled the O’Phluk Damrei area and fired into Thma Da, which caused great fear for my children and me, as the Thai shells were flying over our heads. I saw workers from the Chinese construction sites and hotel staff evacuating in terror. Some workers were riding motorcycles with four or five people on one bike to escape Thma Da quickly—it looked difficult and was heartbreaking. We only managed to bring essential items with us; all our valuables, property, and business goods were left locked in our stall.
Between January and February 2026, I returned to check on my house and stall at the Pig’s Nose roundabout, but both my stall and my children’s stalls had been surrounded by barbed wire by Thai soldiers, and they had removed almost all of our belongings. I then went to check on my house in Sangkom Thmey, hoping it had not been affected by the war and that I could move back in. However, when I opened the door, I found Thai soldiers standing everywhere, only about 20 meters from my house, with their guns already pointed at my home and those of my neighbors. I felt terrified and worried about the safety of my children and myself, fearing more fighting. After seeing the soldiers, I did not dare stay; I just took a look and quickly returned to the refugee camp. Later, my eldest son returned to check if any of our belongings remained in the stall, but he called to tell me that everything was gone. Initially, I felt depressed and deeply troubled because I had lost the property I had worked so hard to save for almost my entire life to support my family and educate my children. I lost many items, including a coffee machine, two speaker sets, a sandwich press, and other supplies.
Currently, my family continues to live in the refugee camp because it is safer than staying at home. I do not dare return yet because I remain fearful and do not trust the Thai soldiers. Commune, district, and provincial authorities, along with philanthropists, continue to provide assistance, encouragement, supplies, and food to help ease my family’s hardship. I feel a bit of relief knowing my children can continue their education and that doctors are available to provide medicine and care at all times. Although living in the refugee camp is not extremely difficult, I yearn to return home. My home is in a “hot zone,” and I am worried about having to evacuate over and over again. I lie awake thinking every day about when I will be able to return home and start my business again. Right now, I have nothing—I have lost all my property—but I still believe I will be able to start a new life once peace returns to our land.
Text by Moeurn Sreynoch
ខែម សារី៖ ប្រជាជនភៀសសឹកនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ឆ្នាំ២០២៥
ខ្ញុំឈ្មោះ ខែម សារី ភេទស្រី អាយុ៤៦ឆ្នាំ។ ខ្ញុំមានមុខរបរលក់បាយ និងលក់ម្ហូបអាហារ។ ខ្ញុំមានស្រុកកំណើតនៅក្នុងភូមិស្ពានថ្ម ឃុំព្រៃញី ស្រុកសំពៅមាស ខេត្តពោធិ៍សាត់។ បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំរស់នៅក្នុងភូមិសង្គមថ្មី ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ឪពុកឈ្មោះ ឃឹម ខែម (ស្លាប់) និងម្ដាយឈ្មោះ ស្ដែង ភ័ត (រស់) សព្វថ្ងៃរស់នៅខេត្តពោធិ៍សាត់។ ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៥នាក់ (ស្រីម្នាក់) ហើយខ្ញុំជាកូនទី២ក្នុងគ្រួសារ។ ខ្ញុំ គឺជាស្ត្រីមេម៉ាយមានកូនចំនួន៤នាក់ (ស្រី២នាក់)។
កាលនៅវ័យកុមារ ខ្ញុំបានចូលរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាព្រែកស្ដី ខេត្តពោធិ៍សាត់ បានត្រឹមថ្នាក់ទី៣។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំត្រូវបានឪពុកម្ដាយឲ្យឈប់រៀន ព្រោះគ្រួសារមានជីវភាពខ្វះខាត។ បន្ទាប់ពីឈប់រៀនខ្ញុំបានដើរបេះផ្លែឈើព្រៃយកទៅលក់នៅផ្សារពោធិ៍សាត់ដើម្បីជួយគ្រួសារ។ ចំណែកឪពុកម្ដាយរបស់ខ្ញុំប្រកបរបរធ្វើស្រែចម្ការ។
នៅឆ្នាំ១៩៩៧ ប្ដីខ្ញុំឈ្មោះ អ៊ឹម ប៉ាន ជាមន្ត្រីនគរបាលត្រូវបានមេបញ្ចូនឲ្យមកការពារនៅព្រំដែនថ្មដា ស្ថិតក្នុងស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ក្នុងខណៈពេលខ្ញុំកំពុងពពោះកូនទី១ ប្ដីមិនឲ្យខ្ញុំមករស់នៅព្រំដែនថ្មដាជាមួយទេ ដោយសារនៅព្រំដែនសម្បូរជំងឺគ្រុនចាញ់ និងមិនទាន់មានមន្ទីរពេទ្យនៅឡើយ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៨ ខ្ញុំសម្រាលបានកូនប្រុសម្នាក់។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានប្ដូរមករស់នៅជាមួយប្ដីនៅព្រំដែនថ្មដា។ បន្ទាប់មកទៀត ខ្ញុំបានចាប់ផ្ដើមប្រកបមុខរបរលក់ដូរបន្តិចបន្តួច សន្សំជាមួយប្ដីដើម្បីសាងសង់ផ្ទះសម្រាប់រស់នៅថ្មដា។ កាលខ្ញុំមករស់នៅថ្មដាដំបូងមិនទាន់មានផ្លូវធ្វើដំណើរស្រួលបួលនោះទេ គឺផ្លូវរអិល និងពិបាកធ្វើដំណើរណាស់។ នៅឆ្នាំ២០០៨ ប្តីខ្ញុំបានទទួលមរណភាពដោយសារជំងឺ។
នៅមុនពេលមានការផ្ទុះប្រដាប់អាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា និងទាហានថៃ ខ្ញុំ និងកូនៗបានប្រកបមុខរបរលក់បាយ លក់ម្ហូបអាហារ កាហ្វេ និងគ្រឿងភេសជ្ជៈផ្សេងៗទៀតនៅរង្វង់មូលច្រមុះជ្រូក ស្ថិតក្នុងឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ នៅថ្មដាងាយស្រួលប្រកមមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិតណាស់ ព្រោះមានភាពអូរអរ សុវត្ថិភាព សម្បូរមនុស្ស ភ្ញៀវទេសចរណ៍ ជនជាតិចិន និងកម្មករដែលបានមកធ្វើការងារសំណងសាងសង់អាគារ និងផ្លូវជាតិលេខ៥៥នៅព្រំដែនថ្មដា។ នៅថ្មដាកំពុងស្ថិតក្នុងការអភិវឌ្ឍដែលអាចឲ្យខ្ញុំជាអ្នកលក់ដូររស់នៅបានស្រួល និងស្វែងរកប្រាក់ចំណូលបានសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារជាប្រចាំថ្ងៃ។ ក្នុង១សប្ដាហ៍ព្រំដែនខ្មែរ-ថៃនៅច្រកអន្តរជាតិថ្មដាបើកម្ដង ខ្ញុំឧស្សាហ៍ធ្វើដំណើរចូលទៅលេង និងទិញរបស់របរបន្តិចបន្តួចនៅផ្សារណាត់ ប្រទេសថៃ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់បន្លែ ត្រី សាច់ និងសម្ភារលក់ដូរខ្ញុំបានទិញមកពីទីរួមខេត្តពោធិ៍សាត់។ ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់គ្រួសារខ្ញុំគឺមានភាពរីករាយ ហើយខ្ញុំសប្បាយចិត្តណាស់ដែលបានឃើញប្រជាជនខ្មែរមកពីគ្រប់ខេត្ត ក្រុងមានការងារធ្វើសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតខ្លួនឯង និងក្រុមគ្រួសារ។
នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ស្ថានភាពនៅតាមខេត្តជាប់ព្រំដែននានាមិនល្អ ទើបខ្ញុំបានចាប់ផ្ដើមរៀបចំសម្ភារចាំបាច់ និងរៀបចំអីវ៉ាន់រួចជាស្រេច ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនទាន់ជម្លៀសខ្លួនចេញពីថ្មដានោះទេ។ លុះដល់យប់ថ្ងៃដដែល ស្ថានភាពនៅព្រំដែនថ្មដាមិនសូវមានសុវត្ថិភាព ទើបខ្ញុំ និងកូនចៅ បានជួលឡាន១គ្រឿងធ្វើដំណើរចេញពីថ្មដាទៅស្នាក់នៅផ្ទះដន្លងនៅទីរួមខេត្តពោធិ៍សាត់។ ខ្ញុំស្នាក់នៅផ្ទះដន្លងអស់រយៈពេល១សប្ដាហ៍ ទើបត្រឡប់ទៅផ្ទះនៅភូមិសង្គមថ្មីវិញ។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានបើកតូបលក់ដូរបាយ ម្ហូបអាហារ កាហ្វេ និងភេសជ្ជៈជាធម្មតានៅរង្វង់មូលច្រមុះជ្រូកវិញ។ នៅពេលខ្ញុំទៅដល់ដំបូង នៅថ្មដាមានសភាពស្ងប់ស្ងាត់ ព្រោះមិនទាន់មានប្រជាជន និងកម្មករហ៊ានត្រឡប់ទៅធ្វើការងារ និងរស់នៅតាមផ្ទះវិញនៅឡើយ។ ប៉ុន្តែក្រោយមក ប្រជាជនក្នុងឃុំថ្មដា និងកម្មករ បាននាំគ្នាត្រឡប់មកធ្វើការងារដូចរាល់ដងវិញ។ ជនជាតិចិនបានចាប់ផ្ដើមសាងសង់អគារបន្ត និងសម្បូរមនុស្សមករស់នៅដោយមិនមានការភ័យខ្លាចទេ។
នៅថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានថៃបានចាប់ផ្ដើមផ្ទុះអាវុធមុននៅតាមព្រំដែនខេត្តឧត្ដរមានជ័យ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងខេត្តព្រះវិហារ។ នៅព្រំដែនថ្មដាមានសភាពការណ៍មិនល្អដូចគ្នា ហើយអាជ្ញាធរភូមិ ឃុំបានប្រកាសប្រាប់ឲ្យប្រជាជនត្រៀមជម្លៀសខ្លួនចេញពីឃុំថ្មដាម្ដងទៀត។ បន្ទាប់មក ប្រជាជនមួយចំនួនធំបានជម្លៀសខ្លួនចេញពីឃុំថ្មដាទៅកាន់កន្លែងមានសុវត្ថិភាពនៅឃុំប្រម៉ោយ ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ប៉ុន្តែខ្ញុំ និងកូនៗមិនទាន់បានជម្លៀសខ្លួននៅឡើយទេ ព្រោះខ្ញុំនៅរងចាំកូនចំនួន២នាក់ ដែលកំពុងនៅធ្វើការងារក្នុងសណ្ឋាគារនៅថ្មដា។ នៅវេលាម៉ោងប្រហែល៤-៥ទាបភ្លឺថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ខ្ញុំ និងកូនៗបានងើបទៅជួលឡានចំនួន១គ្រឿងធ្វើដំណើរចេញពីថ្មដាមកកាន់ឃុំប្រម៉ោយភ្លាមៗ។ ក្នុងពេលធ្វើដំណើរចេញពីថ្មដា ទាហានថៃបានផ្លោងគ្រាប់ចូលតំបន់អូរភ្លុកដំរី និងបាញ់ចូលតំបន់ថ្មដា ដែលបានធ្វើឲ្យខ្ញុំ និងកូនចៅមានការភ័យខ្លាចខ្លាំងណាស់ ព្រោះគ្រាប់ផ្លោងរបស់ថៃបានហោះពីក្បាលរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំបានឃើញកម្មករសាងសង់អគារចិន និងប្រជាជនដែលធ្វើការងារក្នុងសណ្ឋាគារជម្លៀសខ្លួនមកទាំងការភ័យខ្លាច។ កម្មករខ្លះបានជិះម៉ូតូ១គ្រឿងមានគ្នា៤-៥ ដើម្បីឆាប់បានគេចខ្លួនចេញពីឃុំថ្មដាដែលមើលទៅពិតជាលំបាក និងគួរឲ្យអាណិតខ្លាំងណាស់។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ខ្ញុំ និងកូនៗបានរៀបចំយកតែសម្ភារចាំបាច់មួយចំនួនប៉ុណ្ណោះមកតាមខ្លួន។ ចំណែករបស់របរមានតម្លៃ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអីវ៉ាន់លក់ដូរទាំងអស់ត្រូវបានចាក់សោទុកនៅក្នុងតូប។
នៅអំឡុងខែមករា និងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ខ្ញុំ បានត្រឡប់ទៅមើលផ្ទះ និងតូបលក់ដូរនៅច្រមុះជ្រូក ប៉ុន្តែតូបរបស់ខ្ញុំ និងតូបរបស់កូនៗត្រូវបានទាហានថៃព័ទ្ធបន្លាលួស ហើយទាហានថៃបានជញ្ជូនរបស់របរចេញពីតូបរបស់ខ្ញុំ និងកូនៗស្ទើរតែទាំងអស់។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានចូលទៅមើលផ្ទះនៅភូមិសង្គមថ្មី ក្រែងមានផលប៉ះពាល់ពីសង្រ្គាម និងអាចឲ្យខ្ញុំចូលមកស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះវិញបាន ប៉ុន្តែនៅពេលខ្ញុំបើកទ្វា និងអង្អូច ស្រាប់តែប្រទះឃើញទាហានថៃឈរត្រៀបត្រាដែលមានចម្ងាយប្រហែល២០ម៉ែត្រពីផ្ទះខ្ញុំ និងបានបែរកាំភ្លើងមកចំផ្ទះខ្ញុំ និងផ្ទះអ្នកភូមិផ្សេងទៀតរួចជាស្រាច។ ក្នុងពេលនោះខ្ញុំមានអារម្មណ៍ភិតភ័យណាស់ និងព្រួយបារម្ភពីសុវត្ថិភាពខ្លួនឯង និងកូនៗខ្លាចមានការផ្ទុះអាវុធទៀត។ បន្ទាប់ពីបានឃើញទាហានថៃ ខ្ញុំមិនហ៊ានស្នាក់នៅផ្ទះនោះទេ បានត្រឹមតែទៅមើល រួចឆាប់ត្រឡប់មកជំរំភៀសសឹកវិញ។ បន្ទាប់មក កូនប្រុសច្បងរបស់ខ្ញុំបានត្រឡប់ទៅមើលរបស់របរនៅក្នុងតូបក្រែងមាននៅសល់ ប៉ុន្តែកូនបានទូរស័ព្ទមកប្រាប់ថា របស់របរបានបាត់ទាំងអស់ហើយ។ ដំបូងឡើយ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍បាក់ទឹកចិត្ត និងពិបាកចិត្តខ្លាំងណាស់ព្រោះត្រូវបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្ញុំខិតខំរក ខំសន្សំស្ទើរតែមួយជីវិតដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារឲ្យមានភាពរីកចម្រើន និងដើម្បីចិញ្ចឹមបីបាច់កូនៗឲ្យបានរៀនសូត្រ។ ខ្ញុំបានបាត់បង់របស់របរជាច្រើនរួមមាន ម៉ាស៊ីនឆុងកាហ្វេ ធុងបាសចំនួន២ ម៉ាស៊ីនគៀបសាំងវ៉ិច និងសម្ភារផ្សេងទៀត។
បច្ចុប្បន្នគ្រួសារខ្ញុំនៅតែបន្តរស់នៅក្នុងជំរំភៀសសឹក ពីព្រោះមានសុវត្ថិភាពជាងស្នាក់នៅផ្ទះ។ ខ្ញុំមិនទាន់ហ៊ានត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ព្រោះខ្ញុំនៅតែមានការភ័យខ្លាច និងមិនទុកចិត្តទាហានថៃ។ អាជ្ញាធរឃុំ ស្រុក ខេត្ត និងសប្បុរជននានានៅតែបន្តជួយឧបត្ថម្ភ និងយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការលើកទឹកចិត្តផ្ដល់សម្ភារ ថែមទាំងបានផ្ដល់ម្ហូបអាហារហូបចុកគ្រាន់ជួយសម្រួលដល់ជីវភាពរបស់គ្រួសារខ្ញុំ។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ធូរស្បើយក្នុងចិត្តបន្តិចព្រោះកូនខ្ញុំអាចបន្តការរៀនសូត្រ និងមានគ្រូពេទ្យចាំជួយផ្ដល់ថ្នាំ រួមទាំងមើលថែគ្រប់ពេលវេលា។ ទោះបីខ្ញុំរស់នៅក្នុងជំរំភៀសសឹកមិនមានការលំបាកខ្លាំង ប៉ុន្តែខ្ញុំចង់វិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញណាស់។ ទីតាំងផ្ទះរបស់ខ្ញុំកំពុងស្ថិតនៅតំបន់ក្ដៅ ហើយខ្ញុំមានការព្រួយបារម្ភខ្លាចត្រូវជម្លៀសខ្លួនម្ដងហើយម្ដងទៀត។ ខ្ញុំតែងតែដេកគិតរាល់ថ្ងៃថា ថ្ងៃណាខ្ញុំបានវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះ និងបានចាប់ផ្ដើមការលក់ដូររបស់ខ្ញុំវិញ។ ពេលនេះខ្ញុំមានតែបាតដៃទទេ បាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ ប៉ុន្តែខ្ញុំនៅតែគិតថាខ្ញុំនឹងអាចចាប់ផ្ដើមជីវិតថ្មីម្ដងទៀតនៅពេលស្រុកទេសមានសុខសាន្តត្រាន។
សង្ខេបដោយ៖ មឿន ស្រីណុច
Kim Pros: A Refugee of the Cambodia-Thailand Border Conflict, 2025
My name is Kim Pros, a 40-year-old man. I work as a construction worker and a rubber tapper. My wife’s name is Rith Saovoeut, 46, and we have two children (one girl). Currently, my wife is suffering from a severe case of ascites (fluid accumulation in the abdomen). I was born in Dambouk Khpos commune, Angkor Chey district, Kampot province. I currently live in Eakpheap village, Thmor Da commune, Veal Veaeng district, Pursat province. My father is San Ngoy (living), and my mother was Neun (deceased). I have six siblings, and I am the youngest in the family.
On July 24, 2025, the situation in Thma Da was poor, and while some residents evacuated, I did not leave immediately. On the morning of July 25, 2025, Thai soldiers opened fire first with the intention of encroaching on Cambodian territory. My wife, children, and I sought a ride from fellow villagers to evacuate to a safe location in Pramoy commune. During the evacuation, I saw with my own eyes Thai artillery shells flying over my head. When I arrived at the refugee camp, local authorities received us and took good care of us. After the fighting ended five days later, my wife, children, and I returned to live in our home in Thma Da for a period of time.
Before the second outbreak of fighting, Thai soldiers deployed a large number of tanks along the Thma Da border and used drones to fly over the geography of Thma Da commune. Subsequently, the chief of Eakpheap village told the residents to prepare for another evacuation. On December 7, 2025, Thai soldiers opened fire along the border again, though there was no fighting in Thma Da yet. On December 8, 2025, I asked a villager in Eakpheap for a ride to the refugee camp because my motorcycle was broken. While staying at the camp, I received assistance such as rice and other food supplies. I went to work in construction in Pramaoy commune to supplement my family’s income. After the fighting ended on December 27, 2025, I did not dare to return to my home in Eakpheap village because my house and the farmland belong to my employer, and his land is right next to the Thai border, where the Thai soldiers can be clearly seen.
Currently, living in the refugee camp is not extremely difficult. However, I am facing great hardship because my wife has fallen ill with ascites. I cannot go out to find work because my wife is seriously ill, and I must stay to care for her and my young children.
Text by Moeurn Sreynoch
គឹម ប្រុស៖ ប្រជាជនភៀសសឹក នៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ឆ្នាំ២០២៥
ខ្ញុំឈ្មោះ គឹម ប្រុស ភេទប្រុស អាយុ៤០ឆ្នាំ។ ខ្ញុំមានមុខរបរកម្មករសំណង់ និងជាជ័រកៅស៊ូ។ ខ្ញុំមានប្រពន្ធឈ្មោះ រិទ្ធ សាវឿត អាយុ៤៦ឆ្នាំ និងមានកូនចំនួន២នាក់(ស្រីម្នាក់)។ សព្វថ្ងៃនេះប្រពន្ធរបស់ខ្ញុំកំពុងមានជំងឺទាចទឹកដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរ។ ខ្ញុំមានស្រុកកំណើតនៅក្នុងឃុំដំបូកខ្ពស់ ស្រុកអង្គរជ័យ ខេត្តកំពត។ បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំរស់នៅក្នុងភូមិឯកភាព ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ឪពុកឈ្មោះ សាន់ ងយ (រស់) និងម្ដាយឈ្មោះ នឿន (ស្លាប់)។ ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៦នាក់ (ស្រី២នាក់) ហើយខ្ញុំជាកូនពៅក្នុងគ្រួសារ។
នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ សភាពការណ៍នៅថ្មដាមិនល្អនោះទេ ប្រជាជនមួយចំនួនបានជម្លៀសចេញពីថ្មដា ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនបានជម្លៀសខ្លួនចេញភ្លាមៗឡើយ។ នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានថៃបានផ្ទុះអាវុធមុនក្នុងគោលបំណងឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា ខ្ញុំ និងប្រពន្ធ កូនបានរត់ទៅសុំឡានអ្នកភូមិជម្លៀសខ្លួនមកទីតាំងមានសុវត្ថិភាពក្នុងឃុំប្រម៉ោយ។ ក្នុងពេលជម្លៀស ខ្ញុំបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែកគ្រាប់ផ្លោងរបស់ថៃបានហោះពីលើក្បាលរបស់ខ្ញុំ។ នៅពេលខ្ញុំមកដល់ជំរំភៀសសឹក អាជ្ញាជរស្រុកបានរៀបចំ និងទទួលដោយយកចិត្តទុកដាក់។ ក្រោយបញ្ចប់សង្រ្គាមរយៈពេល៥ថ្ងៃ ខ្ញុំ និងប្រពន្ធ កូន បានត្រឡប់ទៅរស់នៅផ្ទះនៅថ្មដាបានមួយរយៈពេល។
នៅមុនពេលផ្ទុះអាវុធលើកទី២ ទាហានថៃបានបញ្ចូនរថក្រោះមកតាមព្រំដែនថ្មដាច្រើនណាស់ និងបានប្រើប្រាស់ដ្រូន(យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក)ហោះមកទីតាំងភូមិសាស្រ្តឃុំថ្មដា។ បន្ទាប់មក មេភូមិឯកភាពបានប្រាប់ឲ្យប្រជាជនត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការជម្លៀសខ្លួនម្ដងទៀត។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានថៃបានផ្ទុះអាវុធនៅតាមព្រំដែនម្ដងទៀត ប៉ុន្តែនៅថ្មដាមិនទាន់មានផ្ទុះអាវុធទេ។ នៅថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ខ្ញុំបានសុំឡានអ្នកភូមិឯកភាពមកកាន់ជំរំភៀសសឹកទៀត ព្រោះម៉ូតូខ្ញុំខូច។ ក្នុងពេលស្នាក់នៅក្នុងជំរំភៀសសឹក ខ្ញុំទទួលបានការឧបត្ថម្ភដូចជា អង្ករ និងសម្ភារផ្សេងៗទៀតសម្រាប់បរិភោគ។ ខ្ញុំ បានចេញទៅធ្វើសំណង់ ក្នុងឃុំប្រម៉ោយ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារបន្ថែម។ ក្រោយចប់សង្រ្គាមថ្ងៃទី២៧ ខែឆ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ខ្ញុំមិនហ៊ានត្រឡប់ទៅផ្ទះនៅភូមិឯកភាពវិញទេ ព្រោះខ្ញុំស្នាក់នៅផ្ទះ និងដីចម្ការរបស់ថៅកែ ហើយដីរបស់គាត់នៅជាប់ជាមួយព្រំដែនថៃ និងមើលឃើញទាហានថៃបានយ៉ាងច្បាស់។
បច្ចុប្បន្ននេះការរស់នៅក្នុងជំរំភៀសសឹកមិនមានការពិបាកខ្លាំងទេ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំមានទុក្ខលំបាកខ្លាំង ព្រោះប្រពន្ធខ្ញុំបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺដោយមានជំងឺទាចទឹក។ ខ្ញុំមិនអាចចេញទៅស្វែងរកការងារធ្វើបានទេ ដោយសារប្រពន្ធខ្ញុំឈឹធ្ងន់ ហើយខ្ញុំត្រូវនៅចាំមើលថែប្រពន្ធ និងកូនៗតូចៗ។
សង្ខេបដោយ៖ មឿន ស្រីណុច
https://photos.app.goo.gl/D2KjEa8q3ZN4K2Xw7