At 8:00 AM on June 11, 2026, the team at the Veal Veng Reconciliation Center welcomed 10 students from Grade 8A of Hun Sen Pramoy High School (including 4 female students) to read books and participate in a discussion on the topic “Violations of Children’s Rights and Labor” during the Democratic Kampuchea regime (1975–1979).
The purpose of welcoming the students to read books and discuss topics concerning Khmer Rouge history (1975–1979) was as follows:
To share historical knowledge of Cambodia, especially regarding the Democratic Kampuchea regime (1975–1979).
To allow students to study and understand more about the history of Democratic Kampuchea (1975–1979).
To foster good relations between the Veal Veang Reconciliation Center team and the students through education about Democratic Kampuchea history (1975–1979).
Before starting the discussion, the Veal Veng Reconciliation Center team showcased posters, introduced books, various documents, and documentary films related to the Khmer Rouge regime to the students. Afterward, Moeurn Sreynoch asked the students a question: “What have you all previously studied and known about the stories of the Khmer Rouge regime?”
Students Shared the Following Accounts:
My grandfather told me that when he was a soldier, he wore black clothes and fought very hard against the Vietnamese troops.
My grandmother told me that before the Pol Pot era, she lived in Takeo province with her parents and 9 biological siblings. When the Pol Pot era arrived, her parents and all her siblings were arrested and killed by the Khmer Rouge under the accusation of being connected to Vietnam. To this day, my grandmother still grieves because she lives all alone due to the loss of all her family members.
My grandmother told me that she was robbed of all her gold by the Khmer Rouge, and they took all her siblings away to be killed.
My mother used to tell me that when she was a child, the Khmer Rouge would not allow them to eat when they were hungry, and she saw other people being forced to marry by the Angkar.
I have seen on social media that people living during the Khmer Rouge era were severely tortured.
My uncle told me that in 1975, he and his family were evacuated by the Khmer Rouge from their hometown in Krakor district to live in Kandieng district, Pursat province.
My grandmother used to tell me that when the Khmer Rouge evacuated them from their home, they were told to bring only a few belongings.
My grandfather said that during the Pol Pot era, he was assigned to collect duck eggs at a cooperative. One day, some duck eggs went missing because children had taken them to bury in the sand for fun. The Khmer Rouge accused him of “stealing the Angkar’s property” and arrested him with the intention of killing him, but his friend arrived just in time to save him.
My grandmother told me that she was forced to do very hard labor by the Khmer Rouge and was not given enough to eat.
My grandmother used to say that she and two friends violated the Angkar’s orders and tried to escape. However, her two friends were caught and killed by the Khmer Rouge, while she kept running and survived.
Afterward, Sreynoch asked the students further: “What questions do you have that you want to know about the Khmer Rouge regime?”
The Students Asked the Following Questions:
Why didn’t the Khmer Rouge provide enough food to the people and children?
Did children receive an education?
At what age were children taken by the Khmer Rouge to serve in the military?
What kind of work were boys and girls forced to do?
How did people have to live during the Khmer Rouge regime?
Were children forced to do heavy labor just like adults?
Why did the Khmer Rouge force people to marry?
How many killing fields locations has the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam) found?
What kind of work were pregnant women and people with disabilities forced to do?
Approximately how many people died during the Khmer Rouge regime?
Who were the Khmer Rouge?
In what year did the Khmer Rouge collapse?
Who was the top leader of the Khmer Rouge regime?
How many years did the Khmer Rouge era last?
In what ways did the Khmer Rouge commit torture?
To proceed, Sreynoch brought up the topic “Violations of Children’s Rights and Labor” during the Democratic Kampuchea regime (1975–1979) to discuss with the students. Sreynoch stated that during the Khmer Rouge regime, there were no formal schools. Children were sent to study under trees or under people’s houses. Most teachers were poor farmers who could read and write only a little. Although education in some regions saw progress in 1978 (where children received primary education for 2 to 3 hours a day), there were still no fully functioning schools for learning.
The Khmer Rouge used to say: “The Angkar has no diplomas, only a sign of sight. If you want a Bac I or Bac II [high school diplomas], you have to go get it at the dams and canals,” and “Learning to read, write, and do math is not important; what matters is work and the revolutionary movement.” While children were taught to read and write just a little, most of their education focused on political indoctrination. Children were selected to attend ideological training sessions to serve as soldiers, guards, or messengers.
Children were also assigned to work during the Democratic Kampuchea regime. Their jobs included walking around to collect cow dung, cutting (Tuntrean Khet) trees, collecting human feces to make fertilizer, and transporting weapons to the battlefields, where some children were struck by bullets and died. Furthermore, boys and girls were separated from their parents and never knew the warmth of a family.
Following this, the team gave the students a story of a Khmer Rouge survivor who was a child during that era to read individually for 30 minutes, followed by a discussion after they finished reading.
The Story of Chhit Chheng: A Former Child Laborer in the Khmer Rouge Regime
Biography:
My name is Chhit Chheng, female, 63 years old. Today, I live with my biological younger sister, earning a living through farming and raising buffaloes. My birthplace is in Tuol Kruos village, Sre Taing Yor commune, Phnom Kravanh district, Pursat province. Currently, I live in Stung Thmey village (Tuol Kakoh area), Pramaoy commune, Veal Veng district, Pursat province. My father was Poy Chhit (deceased during the Khmer Rouge regime). My mother was Sek Tup, who died of illness in 1979. I have 4 biological siblings (3 girls), and I am the eldest child in the family. My younger brother passed away due to starvation during the Khmer Rouge regime.
During my childhood, I did not attend school because my parents were poor and struggled financially. Since there was no one to help my parents with their farm work, I had to work the rice fields with them. After harvesting the rice, my father would travel from Tuol Kruos village deep into the dense forest to collect liquid resin, solid resin, and agarwood to sell and support the family. Once a year, the indigenous Pear people celebrated the New Year. All the indigenous Pear children would play traditional games joyfully—such as Boh Chhoung, Teanh Prot, Leak Kanseng, Boh Angkunh, and many other popular games—at temples and houses to celebrate the New Year. There were also many traditional festivals, including Pchum Ben, Kathina, and the Phnom Srov (Rice Mound) festival.
On March 18, 1970, Marshal Lon Nol led a coup d’état to overthrow Prince Norodom Sihanouk. During that same period, there were no bombings or major incidents in Tuol Kruos village, and the indigenous Pear people could farm normally. It wasn’t until 1973 that I heard the sound of planes dropping bombs in Talo (now located in Talo Sen Chey district), north of Tuol Kruos village. The explosions echoed throughout the village, terrifying the residents and causing them to dig bunkers for self-protection near the forest behind their houses.
Later, American military planes flew circles over Tuol Kruos village every day, shocking the indigenous Pear villagers even further. Some families took their children and fled the village to live in the bunkers, while others ran deep into the forest, even though no bombs were actually dropped directly on Tuol Kruos village. My parents took all of us children away from the house into hiding in the forest, where they built a small hut roofed with Samlanh leaves along a stream for us to stay temporarily. After staying in the forest for about two weeks, my parents brought us back to live in the village.
In 1974, the Khmer Rouge troops took complete control of Tuol Kruos village. They began organizing all the indigenous Pear people to exchange labor for rice farming, but they did not force the people to do heavy labor yet. They simply told everyone to work hard on the rice fields to get a good harvest so they could share the rice to eat, allowing people to stay and eat at their respective homes.
On April 17, 1975, the Khmer Rouge army captured Phnom Penh and achieved victory over Marshal Lon Nol’s soldiers. Not long after liberating Phnom Penh, the Khmer Rouge began establishing a collective cooperative called the “Sre Taing Yor Cooperative.” They walked around collecting plates, pots, gold, silver, cows, buffaloes, pigs, chickens, ducks, and other properties belonging to the Pear people to put into the collective cooperative so that people would eat, work, and live together.
Afterward, the Khmer Rouge divided the people to work in different places, organizing them into the children’s unit, youth unit, female youth unit, and elders’ unit. My younger siblings and I were selected by the Khmer Rouge to join the children’s unit, which was managed by Ta Yean Doeun (a Pear indigenous man) and consisted of about 50 children. Ta Yean Doeun then divided us into small groups of about 15 to 20 children. Initially, the Khmer Rouge ordered my siblings and me to clear wild sunflowers and collect animal manure to chop up and make fertilizer for the rice fields in Tuol Kruos village. Ta Yean Doeun was kind-hearted and never mistreated the children. Meanwhile, my parents were assigned to the elders’ unit to farm at the Sre Taing Yor Cooperative in Tuol Kruos village. As for food, I received enough rice mixed with soup.
In 1976, I was transferred to do much heavier labor. My daily tasks included pulling rice seedlings, transplanting rice, carrying bundles of harvested rice, threshing rice, digging soil, building paddy dikes, digging canals through the fields in Tuol Kruos village, and building the O’Thom dam (currently located in Tuol Kruos village). The Khmer Rouge mandated that each group of about 15 children must build a section of the dam measuring 1 meter wide and 10 meters long every morning. If the children could not complete the assigned dam section within the morning, they had to stay and finish it before they were allowed to rest and eat.
After working the rice fields and digging canals, my group and I were forced by the Khmer Rouge to dig earth to raise the field dikes. I worked without any time to rest and was extremely exhausted. Food became much scarcer than before; the Khmer Rouge distributed rice mixed with red corn and cassava, and the soup had no nutritional value. This left me and several other children undernourished, causing us to become thin, frail, and incredibly weak. When eating at the worksite dining hall, we had to sit exactly in our designated spots; if anyone sat in the wrong place, the Khmer Rouge cut off their food rations. The dining hall featured long structures with long tables where people sat facing each other. Each person got a small bowl of rice, and four children shared one bowl of soup. Meanwhile, my parents were reassigned by the Khmer Rouge to work in the mobile unit.
In 1977, the Khmer Rouge evacuated me and 5 other indigenous Pear young women by truck from Tuol Kruos village to Phnom Kravanh district without giving any reason. When we arrived at Prek village (now Prek 3 village, Samraong commune, Phnom Kravanh district, Pursat province), the Khmer Rouge sent me by boat across the river from Prek village to Leach village (the current location of Phnom Kravanh Market) to work as a garment seamstress. There were about 100 female workers at the sewing site. My daily task was cutting and sewing clothes; the Khmer Rouge let us work normally without strict quotas.
Later, the Khmer Rouge sent two more indigenous Pear individuals from Tuol Kruos village—a female named Thai Nen and another person whose name I forget—to work as seamstresses at the site with me. I learned from Thai Nen that my parents and siblings had also been evacuated to Phnom Kravanh district, but I never got to meet them. The clothes I sewed were sent by the Khmer Rouge to be distributed across villages, communes, districts, and to the military.
I worked 8 hours a day: from 7:00 AM until 11:00 AM, followed by a break to eat rice or porridge, and then from 1:00 PM until 5:00 PM, after which we rested to eat rice or porridge again. After dinner, I had to plant vegetables such as mustard greens, water spinach, cucumbers, pumpkins, winter melons, and many other vegetables to supply the worksite kitchen. The food for the seamstresses and me was sufficient and not very lacking because the head of the sewing workshop, Ta Thas, was gentle and kind-hearted. Aside from sewing clothes, the Khmer Rouge sent our group to help local people farm in the mobile bases within Leach commune. During the day, I pulled, transplanted, and harvested rice. At night, I had to chop fertilizer to put into the fields or thresh rice until 9:00 PM or 10:00 PM before being allowed to rest.
In 1979, Vietnamese troops advanced into Phnom Kravanh district. At that time, I did not flee Phnom Kravanh district because I had a bone-related illness that prevented me from traveling long distances. The Vietnamese soldiers did not harm me or the other citizens. Later, my mother found out that I was living in Phnom Kravanh district, so she came to take me to live in Prek village (now Prek 1 village, Samraong commune, Phnom Kravanh district, Pursat province). My mother told me: “Your father and younger brother died of starvation while fleeing up the mountain.” After reuniting with my siblings and mother, my family and I farmed to make a living in Prek village. In the year 2000, my family and I returned to our hometown in Tuol Kruos village, where we cleared land to farm rice and crops up to the present day. I always remember the painful and miserable stories of my childhood during the period when the Khmer Rouge controlled my village and commune.
Post-Reading Student Discussions and Impressions
Student Reflections on the Survivor’s Story:
First Student: I never knew that children were forced to do such heavy labor because I only used to hear my grandmother say that the elderly were given a lot of work by the Khmer Rouge. After reading Grandma Chheng’s story, I think she worked incredibly hard even though she was still very young, just because she didn’t want the Khmer Rouge to cut off her food rations. I feel sorry for Grandma Chheng because she was separated from her parents and siblings, not seeing them for nearly 3 years, and later she even lost her father and younger brother.
Second Student: I understand that Grandma Chheng went through many stories and hardships during her childhood. I noticed that before the Khmer Rouge entered Tuol Kruos village, the indigenous Pear people had many traditions and customs, and Grandma Chheng and all the village children lived very happily. But later, Grandma Chheng and all the children were forced to work day and night without time to rest, and they didn’t even have enough food to eat.
Final Impressions:
Hay Sokna (Male/Female, Grade 8A, Hun Sen Pramoy High School):
“After I studied the history of ‘Democratic Kampuchea 1975–1979’ and read the story of the Khmer Rouge survivor named Chhit Chheng, who is an indigenous Pear, I feel deeply sympathetic toward her. During her childhood, she could not attend school because her family was poor. Then, during the Khmer Rouge regime, she was forced by the Khmer Rouge to overwork and lacked enough food to eat.”
Yim Sophanna (Male/Female, Grade 8A, Hun Sen Pramoy High School):
“After reading the history book ‘Democratic Kampuchea 1975–1979,’ I learned many stories related to the Khmer Rouge regime. Then I read the story of Khmer Rouge survivor Chhit Chheng, who belongs to the indigenous Pear minority. After finishing her story, I understand much better about her struggle and how she endured starvation just to stay alive.”
Oun Vanna (Male/Female, Grade 8A, Hun Sen Pramoy High School):
“After reading the story of Aunt Chhit Chheng, I really pity her because she was given quotas by the Khmer Rouge to perform heavy tasks like building dams, raising field dikes, and digging canals. Meanwhile, her father and younger brother died during the Khmer Rouge regime because they were sick with no medicine to treat them and starved.”
Sinen Sothearith (Male/Female, Grade 8A, Hun Sen Pramoy High School):
“After reading the story of Aunt Chhit Chheng, I feel very sorry for her because she encountered numerous hardships through forced overwork and being starved when the work was not completed according to the Khmer Rouge guidelines.”
នៅវេលាម៉ោង៨:០០ព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមការងារមជ្ឈមណ្ឌលផ្សះផ្សាវាលវែងបានទទួលសិស្សានុសិស្សចំនួន១០នាក់ ជាសិស្សទី៨A នៃវិទ្យាល័យហ៊ុនសែនប្រម៉ោយ (ស្រីចំនួន៤នាក់) ដើម្បីអានសៀវភៅ និងចូលរួមការពិភាក្សាអំពី ប្រធានបទ «ការរំលោភលើសិទ្ធ និងពលកម្មរបស់កុមារ» ក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ(១៩៧៥-១៩៧៩)។ ការទទួលសិស្សានុសិស្សមកអានសៀវភៅ និងពិភាក្សាលើប្រធានបទប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម (១៩៧៥ – ១៩៧៩)នេះមានគោលបំណងដូចខាងក្រោម៖
១/ ដើម្បីចែករំលែកចំណេះដឹងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសកម្ពុជាជាពិសេសក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩)។
២/ ចង់ឲ្យសិស្សានុសិស្សបានរៀនសូត្រ និងយល់ដឹងបន្ថែមអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩) ។
៣/ ដើម្បីផ្សាភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងល្អរវាងក្រុមការងាររបស់មជ្ឈមណ្ឌលផ្សះផ្សាវាលវែង និងសិស្សានុសិស្សតាមរយៈការអប់រំអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩) ។
មុនពេលចាប់ផ្តើមកិច្ចពិភាក្សាក្រុមការងាររបស់មជ្ឈមណ្ឌលផ្សះផ្សាវាលវែងបានបង្ហាញពីផ្ទាំងរូបភាព ណែនាំសៀវភៅ ឯកសារផ្សេងៗ និងខ្សែភាពយន្តឯកសារទាក់ទងក្នុងរបបខ្មែរក្រហមទៅកាន់សិស្សានុសិសស្ស។ បន្ទាប់មក ស្រីណុច បានសួរសំណួរទៅកាន់សិស្សានុសិស្សថា តើប្អូនៗទាំងអស់គ្នាធ្លាប់បានរៀនសូត្រ និងបានដឹងរឿងរ៉ាវអ្វីខ្លះ ទាក់ទងនឹងរឿងរ៉ាវក្នុងរបបខ្មែរក្រហម?
សិស្សានុសិស្សបានចែករំលែកដូចខាងក្រោម៖
១/ ជីតារបស់ខ្ញុំប្រាប់ថា កាលគាត់នៅធ្វើកងទ័ពគាត់ពាក់សម្លៀកបំពាក់ពណ៌ខ្មៅ និងបានប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពវៀតណាមខ្លាំងណាស់។
២/ យាយខ្ញុំប្រាប់ថា កាលមុនសម័យ ប៉ុល ពត គាត់មានឪពុកម្ដាយ និងមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៩នាក់រស់នៅក្នុងខេត្តតាកែវ។ លុះពេលចូលដល់សម័យ ប៉ុល ពត ឪពុកម្ដាយរបស់លោកយាយខ្ញុំ រួមទាំងបងប្អូនរបស់គាត់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាប់យកទៅសម្លាប់ចោលទាំងអស់ ដោយចោទថាជាប់ខ្សែជាមួយវៀតណាម។ សព្វថ្ងៃយាយរបស់ខ្ញុំនៅតែមានការឈឺចាប់ ព្រោះរស់នៅឯកាតែម្នាក់ឯង ដោយសារការបាត់បង់សមាជិកគ្រួសារទាំងអស់។
៣/ ជីដូនរបស់ខ្ញុំ បាននិយាយប្រាប់ថា គាត់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមប្លន់យកមាសអស់ពីខ្លួន ហើយបានយកបងប្អូនរបស់គាត់ទៅសម្លាប់ចោលទាំងអស់។
៤/ ម្ដាយខ្ញុំធ្លាប់និយាយប្រាប់ថា កាលគាត់នៅកុមារពេលឃ្លានអង្គការមិនឲ្យហូបអាហារទេ ហើយគាត់បានឃើញប្រជាជនផ្សេងទៀតត្រូវបានអង្គការចាប់បង្ខំឲ្យរៀបការ។
៥/ ខ្ញុំបានឃើញតាមរយៈបណ្ដាញសង្គម ប្រជាជនរស់នៅក្នុងសម័យខ្មែរក្រហមត្រូវបានធ្វើទារុណកម្មធ្ងន់ធ្ងរណាស់។
៦/ អ៊ុំរបស់ខ្ញុំបានប្រាប់ថា នៅឆ្នាំ១៩៧៥ គាត់ និងក្រុមគ្រួសារត្រូវបានខ្មែរក្រហមជម្លៀសចេញពីស្រុកកំណើតនៅក្រគរឲ្យទៅរស់នៅក្នុងស្រុកកណ្ដៀង ខេត្តពោធិ៍សាត់។
៧/ យាយខ្ញុំធ្លាប់និយាយប្រាប់ថា នៅពេលខ្មែរក្រហមជម្លៀសចេញពីផ្ទះ ខ្មែរក្រហមបានប្រាប់ឲ្យយកអីវ៉ាន់តិចតួចប៉ុណ្ណោះ។
៨/ តារបស់ខ្ញុំបាននិយាយថា នៅសម័យ ប៉ុល ពត គាត់ត្រូវបានចាត់ឲ្យធ្វើការងារខាងប្រមូលពងទានៅសហករណ៍មួយកន្លែង។ ថ្ងៃមួយគាត់បានបាត់ពងទា ព្រោះមានកុមារៗបានយកពងទាទៅកប់លេងក្នុងខ្សាច់ ទើបខ្មែរក្រហមចោទគាត់ថា «លួចលាក់របស់អង្គការ» រួចបានចាប់យកគាត់បម្រុងយកទៅសម្លាប់ ប៉ុន្តែមិត្តភក្តិរបស់គាត់បានមកជួយទាន់ពេលវេលា។
៩/ យាយរបស់ខ្ញុំបានប្រាប់ថា គាត់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមប្រើឲ្យធ្វើការងារលំបាកណាស់ ហើយមិនឲ្យអ្វីហូបគ្រប់គ្រាន់ទេ។
១០/ យាយខ្ញុំធ្លាប់និយាយថា គាត់ និងមិត្ត២នាក់បានធ្វើខុសបទបញ្ជារបស់អង្គការ ទើបលួចរត់ ប៉ុន្តែមិត្តរបស់គាត់ទាំង២នាក់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាប់បាន រួចយកទៅសម្លាប់ចោល ហើយគាត់បានរត់រហូតបានរស់រានមានជីវិត។
បន្ទាប់មក ស្រីណុច បានសួរទៅកាន់សិស្សានុសិស្សទៀតថា ចុះប្អូនៗមានសំណួរអ្វីខ្លះដែលចង់ដឹងពីរបបខ្មែរក្រហម?
សិស្សានុសិស្សបានសួរសំណួរដូចខាងក្រោម៖
១/ ហេតុអ្វីបានជាខ្មែរក្រហមមិនផ្ដល់អាហារគ្រប់គ្រាន់ដល់ប្រជាជន និងកុមារ?
២/ តើកុមារបានទទួលការរៀនសូត្រឬទេ?
៣/ តើកុមារមានអាយុចាប់ពីប៉ុន្មានឆ្នាំត្រូវបានខ្មែរក្រហមយកទៅឲ្យធ្វើយោធា?
៤/ តើកុមារា កុមារី ត្រូវបានប្រើឲ្យធ្វើការងារអ្វីខ្លះ?
៥/ តើប្រជាជនក្នុងរបបខ្មែរក្រហមត្រូវរស់នៅយ៉ាងដូចម្ដេច?
៦/ តើកុមារត្រូវបានប្រើឲ្យធ្វើការងារធ្ងន់ធ្ងរដូចមនុស្សចាស់ឬទេ?
៧/ ហេតុអ្វីខ្មែរក្រហមចាប់បង្ខំឲ្យប្រជាជនរៀបការ?
៨/ តើមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាបានរកឃើញវាលពិឃាតចំនួនប៉ុន្មានទីតាំង?
៩/ តើស្រ្តីមានផ្ទៃពោះ និងជនពិការត្រូវបានប្រើឲ្យធ្វើការងារអ្វីខ្លះ?
១០/តើប្រជាជននៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមបានស្លាប់ប្រហែលប៉ុន្មាននាក់?
១១/តើខ្មែរក្រហមជានរណា?
១២/តើខ្មែរក្រហមដួលរលំនៅឆ្នាំណា?
១៣/តើអ្នកណាជាអ្នកដឹកនាំធំនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម?
១៤/ តើសម័យខ្មែរក្រហមមានរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំ?
១៥/ តើខ្មែរក្រហមធ្វើទារុណកម្មដោយរបៀបណាខ្លះ?
ជាកិច្ចបន្ត ស្រីណុច បានលើកយកប្រធានបទ «ការរំលោភលើសិទ្ធ និងពលកម្មរបស់កុមារ» នៅក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ(១៩៧៥-១៩៧៩) មកពិភាក្សាជាមួយសិស្សានុសិស្ស។ ស្រីណុច បានលើកឡើងថា នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមមិនមានសាលារៀនជាផ្លូវការនោះទេ។ កុមារត្រូវបានបញ្ជូនឲ្យទៅរៀននៅក្រោមដើមឈើ ឬនៅក្រោមផ្ទះប្រជាជន។ គ្រូភាគច្រើន គឺជាកសិករក្រដែលអាចអាន និងសរសេរបានតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាការអប់រំនៅតាមតំបន់មួយចំនួនមានការរីកចម្រើនក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ (កុមារទទួលបានការសិក្សាថ្នាក់បឋម ចន្លោះពី២ទៅ៣ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែនៅតែមិនទាន់មានសាលារៀនដែលមានដំណើរការពេញលេញសម្រាប់សិក្សាដែរ។ ខ្មែរក្រហមនិយាយថា «អង្គការគ្មានទេសញ្ញាប័ត្រ មានតែសញ្ញាឃើញ។ បើចង់បានបាក់អង បាក់ឌុប ត្រូវទៅយកនៅទំនប់ប្រឡាយ» ហើយថា « ការរៀនអក្សរ រៀនលេខ មិនសំខាន់ទេ ការសំខាន់គឺការងារ និងចលនាបដិវត្តន៍»។ ស្របពេលកុមារត្រូវបានបង្ហាត់បង្រៀនឲ្យចេះអាន និងសរសេរអក្សរបន្តិចបន្តួចនោះ ភាគច្រើននៃការអប់រំកុមារទាំងនោះ គឺផ្ដោតទៅលើការអប់រំនយោបាយ។ ក្មេងៗត្រូវបានជ្រើសរើសឲ្យទៅចូលរួមវគ្គហ្វឹកហ្វឺនមនោគមន៍វិជ្ជា ដើម្បីអាចបម្រើក្នុងជួរកងទ័ព កងការពារ ឬនីរសាបាន។ ក្មេងៗក៏ត្រូវបានចាត់តាំងឲ្យធ្វើការងារដែរ ក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ ការងាររបស់កុមារ គឺដើរដើររើសអាចម៌គោ កាត់ទន្រ្ទានខែត្រ ប្រមូលលាមកមនុស្សដើម្បីធ្វើជី និងជញ្ជូនអាវុធទៅសមរភូមិ ដែលទីនោះកុមារជួនកាលទទួលរងឬក៏ត្រូវគ្រាប់កាំភ្លើងស្លាប់ក៏មាន។ ជាងនេះទៅទៀត កុមារាកុមារី ត្រូវបំបែកចេញពីឪពុកម្ដាយ ហើយមិនដែលស្គាល់ភាពកក់ក្ដៅក្នុងគ្រួសារឡើយ ។
បន្ទាប់មក ក្រុមការងារបានលើកយករឿងរ៉ាវអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមដែលជាកុមារក្នុងរបបខ្មែរក្រហមមកឲ្យសិស្សានុសិស្សអានរៀងៗខ្លួនដោយទុករយៈពេលចំនួន៣០នាទី រួចពិភាក្សារឿងរ៉ាវរបស់ពួកគាត់ក្រោយពេលអានចប់។
រឿងរ៉ាវរបស់ ឈិត ឆេង អតីតកងកុមារក្នុងរបបខ្មែរក្រហម
ឈ្មោះ ឈិត ឆេង ភេទស្រី អាយុ៦៣ឆ្នាំ។ សព្វថ្ងៃ ខ្ញុំរស់នៅជាមួយប្អូនស្រីបង្កើតដោយប្រកបរបរធ្វើស្រែចម្ការ និងចិញ្ចឹមក្របី។ ខ្ញុំមានស្រុកកំណើតនៅភូមិទួលគ្រួស ឃុំស្រែតាំងយ៉ ស្រុកភ្នំក្រវាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់។ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិស្ទឹងថ្មី(ចំណុចទួលកកោះ) ឃុំប្រម៉ោយ ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ខ្ញុំមានឪពុកឈ្មោះ ប៉ោយ ឈិត(ស្លាប់) ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។ ចំណែកម្ដាយ ឈ្មោះ សេក ទុប (ស្លាប់) ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ដោយសារជំងឺ។ ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតចំនួន៤នាក់ (ស្រី៣នាក់) ហើយ ខ្ញុំ ជាកូនច្បងក្នុងគ្រួសារ។ ប្អូនប្រុសខ្ញុំបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតដោយសារអត់អាហារក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។
កាលពីនៅវ័យកុមារ ខ្ញុំ មិនបានចូលរៀននោះទេ ព្រោះឪពុកម្ដាយមានជីវភាពក្រីក្រលំបាក និងមិនមានអ្នកជួយធ្វើការងារស្រែចម្ការរបស់ឪពុកម្ដាយ ទើប ខ្ញុំ ត្រូវទៅធ្វើស្រែជាមួយឪពុកម្ដាយ។ បន្ទាប់ពីប្រមូលផលស្រូវបានរួចរាល់ ឪពុករបស់ ខ្ញុំ បានធ្វើដំណើរចេញពីភូមិទួលគ្រួសចូលទៅក្នុងព្រៃជ្រៅដើម្បីរកជ័រទឹក ជ័រចុង ខ្លឹមចន្ទន៍ ដើម្បីលក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារ។ រៀងរាល់មួយឆ្នាំម្ដង ជនជាតិដើមភាគតិចព័របានប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ហើយក្មេងៗជនជាតិដើមភាគតិចព័រទាំងអស់តែងនាំគ្នាលេងល្បែងប្រជាប្រិយយ៉ាងសប្បាយរីករាយមានដូចជា បោះឈូង ទាញព្រាត់ លាក់កន្សែង បោះអង្គុញ និងល្បែងប្រជាប្រិយជាច្រើនទៀតនៅក្នុងវត្ត តាមផ្ទះ ដើម្បីអបអរពិធីចូលឆ្នាំថ្មី និងមានពិធីបុណ្យប្រពៃណីជាច្រើនរួមមាន ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ពិធីបុណ្យកឋិនទាន និងពិធីបុណ្យពូនភ្នំស្រូវ។
នៅថ្ងៃ១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ លោកសេនាប្រមុខលន់ នល់ បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ សម្ដេចព្រះបាទនរោត្ដមសីហនុ។ នៅអំឡុងពេលជាមួយគ្នា ក្នុងភូមិទួលគ្រួសមិនមានការទម្លាក់គ្រាប់បែក ឬហេតុការណ៍អ្វីកើតឡើងឡើយ ហើយប្រជាជនជនជាតិដើមភាគតិចព័រអាចប្រកបរបរធ្វើស្រែចម្ការបានធម្មតា។ រហូតឆ្នាំ១៩៧៣ ខ្ញុំ បានឮសម្លេងយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតាលោ(បច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងស្រុកតាលោសែនជ័យ) ដែលនៅប៉ែកខាងជើងភូមិទួលគ្រួស បានលាន់ឮពាសពេញភូមិ ធ្វើឲ្យប្រជាជនមានភាពភ័យខ្លាច និងបាននាំគ្នាជីកត្រង់សេទុកសម្រាប់ការពារខ្លួននៅក្បែរៗព្រៃខាងក្រោយផ្ទះ។ ក្រោយមក មានយន្តហោះរបស់ទាហានអាមេរិកកាំងបានបើកមកឆ្វេលជុំវិញភូមិទួលគ្រួសជារៀងរាល់ថ្ងៃ ទើបកាន់តែធ្វើឲ្យប្រជាជនជនជាតិដើមភាគតិចព័ររស់នៅក្នុងភូមិគ្រួសមានការតក់ស្លុតខ្លាំង ហើយក្រុមគ្រួសារមួយចំនួនបាននាំកូននាំចៅរត់ខ្ចាត់ខ្ជាយចេញពីភូមិទួលគ្រួសទៅរស់នៅក្នុងត្រង់សេ និងគ្រួសារមួយចំនួនទៀតបាននាំគ្នារត់ចូលទៅក្នុងព្រៃជ្រៅ ប៉ុន្តែក្នុងភូមិទួលគ្រួសមិនមានការទម្លាក់គ្រាប់បែកនោះឡើយ។ ចំណែក ឪពុកម្ដាយរបស់ ខ្ញុំ បាននាំកូនៗទាំងអស់រត់ចេញពីផ្ទះសំដៅទៅក្នុងពួនក្នុងព្រៃ និងបានសាងសង់រោងខ្ទមតូចមួយដោយប្រក់ស្លឹងសំឡាញ នៅតាមមាត់អូរទុកសម្រាប់ឲ្យកូនៗស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្ន។ បន្ទាប់ពីក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្ញុំបានស្នាក់នៅក្នុងព្រៃបានរយៈពេលប្រហែល២សប្ដាហ៍ ទើបឪពុកម្ដាយរបស់ខ្ញុំបាននាំកូនៗទាំងអស់វិលត្រឡប់មករស់នៅក្នុងភូមិវិញ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានចូលមកគ្រប់គ្រងក្នុងភូមិទួលគ្រួសបានទាំងស្រុង ហើយខ្មែរក្រហមបានចាប់ផ្ដើមបែងចែកឲ្យប្រជាជនជនជាតិដើមភាគតិចព័រទាំងអស់ធ្វើស្រែប្រវាស់ដៃគ្នា ប៉ុន្តែខ្មែរក្រហមមិនទាន់ប្រើឲ្យប្រជាជនធ្វើការងារធ្ងន់ធ្ងរនៅឡើយទេ គ្រាន់តែខ្មែរក្រហមបានប្រាប់ឲ្យប្រជាជនទាំងអស់ខិតខំធ្វើស្រែឲ្យទទួលបានផលល្អ ដើម្បីចែកស្រូវគ្នាហូប និងឲ្យប្រជាជនស្នាក់នៅ ហូបបាយនៅតាមផ្ទះរៀងៗខ្លួន។
នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានវាយដណ្ដើមបានទីក្រុងភ្នំពេញ និងទទួលបានជ័យជម្នះទៅលើទាហានរបស់លោកសេនាប្រមុខ លន់ នល់។ បន្ទាប់ពីរំដោះបានទីក្រុងភ្នំពេញបានមិនយូរប៉ុន្មាន ខ្មែរក្រហមបានចាប់ផ្ដើមបង្កើតសហករណ៍រួមមួយឈ្មោះ «សហករណ៍ស្រែតាំងយ៉» និងបានដើរប្រមូលចាន ឆ្នាំង មាស ប្រាក់ គោ ក្របី ជ្រូក មាន់ ទា និងទ្រព្យសម្បត្តិផ្សេងៗ របស់ប្រជាជនជនជាតិព័រដាក់ក្នុងសហករណ៍រួម ដើម្បីឲ្យប្រជាជន ហូបចុក ធ្វើការងារ និងស្នាក់នៅរួមគ្នាក្នុងសហករណ៍។ បន្ទាប់មក ខ្មែរក្រហមបានបែងចែកប្រជាជនឲ្យទៅធ្វើការងារនៅតាមទីកន្លែងផ្សេងៗពីគ្នា ដែលមានចាត់ក្នុងកងកុមារ កងយុវជន យុវនារី និងកងមនុស្សចាស់ ហើយ ខ្ញុំ និងប្អូនៗតូចៗត្រូវបានខ្មែរក្រហមជ្រើសរើសឲ្យចូលធ្វើការងារនៅក្នុងកងកុមារ គ្រប់គ្រងដោយ តា យាន ឌឿន (ជនជាតិព័រ) រួមមានកុមារប្រហែល៥០នាក់។ បន្ទាប់មក តា យាន ឌឿន បានបែងចែកជាក្រុមតូចៗ ក្នុងក្រុមមានគ្នាប្រហែល១៥ទៅ២០នាក់។ ដំបូង ខ្ញុំ និង ប្អូនៗ ត្រូវបានខ្មែរក្រហមបញ្ជាឲ្យដើរកាប់ទន្រ្ទានខេត្រ ប្រមូលលាមកសត្វ ដើម្បីយកទៅចិញ្ចាំធ្វើជីដាក់ក្នុងស្រែ ក្នុងភូមិទួលគ្រួស។ តា យាន ឌឿន មានចិត្តល្អ និងមិនដែលធ្វើបាបលើកុមារនោះទេ។ ចំណែក ឪពុកម្ដាយរបស់ខ្ញុំ ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាត់ឲ្យនៅក្នុងកងចាស់ៗ ធ្វើស្រែនៅសហករណ៍ស្រែតាំងយ៉ ក្នុងភូមិទួលគ្រួស។ សម្រាប់ការហូបចុក ខ្ញុំ បានហូបបាយលាយជាមួយសម្លបានគ្រប់គ្រាន់។
នៅឆ្នាំ១៩៧៦ ខ្ញុំ ត្រូវបានប្ដូរឲ្យមកធ្វើការងារធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន ហើយការងារដែល ខ្ញុំ ត្រូវធ្វើជាប្រចាំថ្ងៃមានដូចជា ដកសំណាប ស្ទួងស្រូវ ជញ្ជូនកណ្ដាប់ បែនស្រូវ កាប់ដី លើកភ្លឺ ជីកប្រឡាយតាមស្រែក្នុងភូមិទួលគ្រួស និងលើកទំនប់អូរធំ(បច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងភូមិទួលគ្រួស) ហើយខ្មែរក្រហមបានកំណត់ក្នុងមួយក្រុមមានគ្នាប្រហែល១៥នាក់ឲ្យលើកទំនប់ក្នុងមួយព្រឹកមានប្រវែងទទឹង១ម៉ែត្រ និងបណ្ដោយមានប្រវែង១០ម៉ែត្រ។ ក្នុងរយៈពេលមួយព្រឹក បើកុមារលើកទំនប់មិនរួចតាមការកំណត់ ត្រូវនៅលើកឲ្យបានរួចរាល់ ទើបអាចសម្រាកហូបបាយបាន។ បន្ទាប់ពីធ្វើការងារស្រែចម្ការ និងជីកប្រឡាយ ខ្ញុំ និងក្រុមកុមារទាំងអស់ ត្រូវបានខ្មែរក្រហមប្រើឲ្យទៅកាប់ដី ដើម្បីលើកភ្លឺស្រែ។ ខ្ញុំធ្វើការងារមិនមានពេលវេលាសម្រាកនោះទេពិតជាហត់នឿយខ្លាំងណាស់។ សម្រាប់ការហូបចុក ខ្ញុំ មានការលំបាកជាងមុន ខ្មែរក្រហមបានចែកបាយលាយជាមួយពោតក្រហម និងលាយជាមួយដំឡូង ហើយសម្លមិនមានជីវជាតិនោះទេ ធ្វើឲ្យ ខ្ញុំ និងកុមារមួយចំនួន បរិភោគមិនបានគ្រប់គ្រាន់ បណ្ដាលឲ្យមានសុខភាពទន់ខ្សោយសភាពស្គមស្គាំង និងអស់កម្លាំងខ្លាំងណាស់។ នៅពេលទៅហូបបាយនៅរោងការដ្ធាន ត្រូវអង្គុយឲ្យចំកន្លែងរៀងៗខ្លួន បើអង្គុយខុសកន្លែងខ្មែរក្រហមផ្ដាច់របបអាហារ។ នៅរោងការដ្ធានមានប្រហែងវែង មានតុវែងអង្គុយទល់មុខគ្នា ហើយបាយម្នាក់មួយកូនចាន់ កុមារបួននាក់ហូបសម្លរួមគ្នាមួយចាន។ ចំណែក ឪពុកម្ដាយរបស់ ខ្ញុំ ត្រូវបានខ្មែរក្រហមជ្រើសរើសឲ្យចូលធ្វើការងារនៅក្នុងកងចល័តវិញ។
នៅឆ្នាំ១៩៧៧ ខ្ញុំ និងយុវនារីជនជាតិដើមភាគតិចព័រចំនួន៥នាក់ ត្រូវបានខ្មែរក្រហមជម្លៀសដោយធ្វើដំណើរតាមឡានចេញពីភូមិទួលគ្រួស ទៅកាន់ស្រុកភ្នំក្រវាញ ទាំងមិនប្រាប់មូលហេតុអ្វីទាំងអស់។ នៅពេលធ្វើដំណើរដល់ភូមិព្រែក(បច្ចុប្បន្នភូមិព្រែក៣ ឃុំសំរោង ស្រុកភ្នំក្រវាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់) ខ្មែរក្រហមបានបញ្ជូន ខ្ញុំ តាមទូកឆ្លងស្ទឹងពីភូមិព្រែក ទៅកាន់ភូមិលាច(បច្ចុប្បន្នទីតាំងផ្សារភ្នំក្រវាញ) ដើម្បីឲ្យធ្វើជាជាងកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់។ នៅការដ្ឋានកាត់ដេរមានកម្មាការិនីប្រហែល១០០នាក់។ ការងារប្រចាំថ្ងៃរបស់ខ្ញុំគឺកាត់សម្លៀកបំពាក់ ហើយខ្មែរក្រហមបានឲ្យធ្វើការងារធម្មតាមិនមានការកំណត់នោះទេ។ ក្រោយមក ខ្មែរក្រហមបញ្ជូនជនជាតិដើមភាគតិចព័រចំនួន២នាក់ មកពីភូមិទួលគ្រួស ឈ្មោះ ថៃ នេន ភេទស្រី និង ម្នាក់ទៀត(ភ្លេចឈ្មោះ) ឲ្យមកធ្វើជាងកាត់ដេរក្នុងការដ្ឋានកាត់ដេរជាមួយ ខ្ញុំ។ ខ្ញុំបានដឹងតាមរយៈ ថៃ នេន ថា ឪពុកម្ដាយ និងប្អូនៗត្រូវបានខ្មែរក្រហមជម្លៀសមកស្រុកភ្នំក្រវាញដូចគ្នា ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនដែលបានជួបជាមួយ ឪពុកម្ដាយ និងប្អូនៗឡើយ។ សម្លៀកបំពាក់ដែល ខ្ញុំ បានកាត់ ត្រូវបានខ្មែរក្រហមបញ្ជូនយកចែកតាមភូមិ តាមឃុំ តាមស្រុក និងបញ្ជូនទៅឲ្យកងទ័ព។ ក្នុងមួយថ្ងៃ ខ្ញុំ ធ្វើការងារ៨ម៉ោង គឺចាប់ពីម៉ោង៧ព្រឹក រហូតដល់ម៉ោង១១ថ្ងៃ សម្រាកហូបបាយឬបបរ និងម៉ោង១រសៀលធ្វើការងារបន្តរហូតដល់ម៉ោង៥ល្ងាច ទើបសម្រាកហូបបាយឬបបរម្ដងទៀត។ បន្ទាប់ពីហូបបាយពេលល្ងាចរួច ខ្ញុំ ត្រូវដាំបន្លែដូចជា ស្ពៃ ត្រកួន ត្រសក់ ល្ពៅ ត្រលាច និងបន្លែជាច្រើនទៀត ទុកផ្គត់ផ្គង់ក្នុងរោងការដ្ឋាន។ ការហូបចុករបស់ ខ្ញុំ និងកម្មការិនីកាត់ដេរ គឺហូបបានគ្រប់គ្រាន់ មិនមានការខ្វះខាតប៉ុន្មានទេ ព្រោះប្រធានការដ្ឋានកាត់ដេរឈ្មោះ តា ថាស មានចរិតស្លូតបូត និងមានចិត្តល្អ។ ក្រៅពីការងារកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ ខ្មែរក្រហមបានបញ្ជូនក្រុមខ្ញុំឲ្យទៅជួយធ្វើស្រែប្រជាជននៅតាមមូលដ្ឋានចល័តក្នុងឃុំលាច។ នៅពេលថ្ងៃ ខ្ញុំធ្វើការងារដក ស្ទួង និងច្រូតស្រូវ លុះដល់យប់ឡើង ខ្ញុំ ត្រូវចិញ្រ្ចាំជីយកទៅដាក់ក្នុងស្រែ ឬបោកកណ្ដាប់រហូតដល់ម៉ោង៩ទៅម៉ោង១០យប់ ទើបបានចូលសម្រាក។
នៅឆ្នាំ១៩៧៩ កងទ័ពវៀតណាមបានវាយចូលមកដល់ស្រុកភ្នំក្រវាញ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ខ្ញុំ មិនបានរត់ចេញស្រុកភ្នំក្រវាញនោះទេ ព្រោះ ខ្ញុំ មានជំងឺជាប់ឆ្អឹង ទើបមិនអាចធ្វើដំណើរឆ្ងាយបាន ហើយកងទ័ពវៀតណាមមិនបានធ្វើបាប ខ្ញុំ និងប្រជាជនដទៃឡើយ។ បន្ទាប់មក ម្ដាយរបស់ ខ្ញុំ បានដឹងដំណឹងថា ខ្ញុំ រស់នៅស្រុកភ្នំក្រវាញ ទើបទៅយកខ្ញុំឲ្យមករស់នៅភូមិព្រែក(បច្ចុប្បន្នភូមិព្រែក១ ឃុំសំរោង ស្រុកភ្នំក្រវាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់) ហើយម្ដាយបានប្រាប់ ខ្ញុំ ថា «ឪពុក និងប្អូនប្រុសបានស្លាប់ដោយសារអត់អាហារក្នុងពេលរត់ទៅលើភ្នំ»។ បន្ទាប់ពីជួបជុំគ្នាជាមួយបងប្អូន និងម្ដាយ ខ្ញុំ និងក្រុមគ្រួសារបាននាំគ្នាធ្វើស្រែដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតក្នុងភូមិព្រែក។ រហូតឆ្នាំ២០០០ ខ្ញុំ និងគ្រួសារបានវិលត្រឡប់មកស្រុកកំណើតនៅភូមិទួកគ្រួសវិញ ហើយបានកាប់ឆ្ការព្រៃ ដើម្បីយកដីធ្វើស្រែចម្ការរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ខ្ញុំតែងតែនឹកឃើញរឿងរ៉ាវលំបាកវេទនាកាលពីវ័យកុមារភាពរបស់ខ្ញុំក្នុងអំឡុងពេលរបបខ្មែរក្រហមគ្រប់គ្រងក្នុងភូមិ ឃុំរបស់ខ្ញុំ។
ក្រោយបញ្ចប់ការអាន សិស្សានុសិស្សបានចែករំលែកអំពីមតិយោបល់ខ្លួនចំពោះសាច់រឿងរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមដូចខាងក្រោម៖
ទី១៖ ខ្ញុំមិនធ្លាប់បានដឹងថា កុមារត្រូវបានប្រើឲ្យធ្វើការធ្ងន់ធ្ងរបែបនេះនោះទេ ព្រោះខ្ញុំធ្លាប់ឮលោកយាយរបស់ខ្ញុំប្រាប់ថា គាត់ចាស់ៗត្រូវបានខ្មែរក្រហមប្រើធ្វើការងារច្រើន។ បន្ទាប់ពីអានរឿងរ៉ាវរបស់លោកយាយ ឆេង ខ្ញុំមានគិតថា លោកយាយបានខិតខំធ្វើការងារខ្លាំងណាស់ទាំងដែលគាត់នៅវ័យក្មេងនៅឡើយ ព្រោះតែមិនចង់ឲ្យខ្មែរក្រហមផ្ដាច់របបអាហារ។ ខ្ញុំអាណិតលោកយាយ ឆេង ដោយសារគាត់បានបែកពីឪពុកម្ដាយ បងប្អូន មិនបានជួបគ្នាអស់រយៈពេលជិត៣ឆ្នាំ រហូតក្រោយមក គាត់ត្រូវបាត់បង់ឪពុក និងប្អូនប្រុសរបស់គាត់ថែមទៀត។
ទី២៖ ខ្ញុំយល់ថា លោកយាយ ឆេង បានឆ្លងកាត់នូវរឿងរ៉ាវ និងការលំបាកជាច្រើនកាលពីវ័យកុមារភាពរបស់គាត់។ ខ្ញុំចាប់អារម្មណ៍ថា មុនពេលខ្មែរក្រហមចូលមកក្នុងភូមិទួលគ្រួស ជនជាតិដើមភាគតិចព័រមានប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ច្រើន ហើយលោកយាយ ឆេង និងកុមារក្នុងភូមិទាំងអស់រស់នៅដោយភាពសប្បាយរីករាយណាស់។ ប៉ុន្តែក្រោយមក លោកយាយ ឆេង និងកុមារទាំងអស់ត្រូវបានប្រើឲ្យធ្វើការងារទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ មិនមានពេលវេលាសម្រាក ថែមមិនមានអាហារហូបគ្រប់គ្រាន់ទៀត។
ចំណាប់អារម្មណ៍៖
១/ ហាយ សុខណា ជាសិស្សថ្នាក់ទី៨ A មកពីវិទ្យាល័យហ៊ុនសែនប្រម៉ោយ។ បន្ទាប់ពីខ្ញុំបានសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្រ្ត«កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ១៩៧៥-១៩៧៩» ហើយនឹងបានអានរឿងរ៉ាវរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមឈ្មោះ ឈិត ឆេង ដែលជាជនជាតិដើមភាគតិចព័រ ខ្ញុំពិតជាមានចិត្តអាណិតអាសូរគាត់ខ្លាំងណាស់ ពីព្រោះកាលវ័យកុមារគាត់មិនបានចូលរៀនសូត្រដោយសារតែគ្រួសារមានជីវក្រីក្រ។ លុះដល់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម គាត់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមប្រើឱ្យធ្វើការងារហួសកម្លាំង និងមិនមានអាហារហូបចុកគ្រប់គ្រាន់។
២/ យីម សុផាន់ណា ជាសិស្សថ្នាក់ទី៨ A មកពីវិទ្យាល័យហ៊ុនសែនប្រម៉ោយ។ បន្ទាប់ពីខ្ញុំបានអានសៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្រ្ត«កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ១៩៧៥-១៩៧៩» ខ្ញុំបានដឹងរឿងរ៉ាវជាច្រើនដែលទាក់ទងនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។ បន្ទាប់មកខ្ញុំបានអានរឿងរ៉ាវរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមឈ្មោះ ឈិត ឆេង ដែលជាជនជាតិដើមភាគតិចព័រ ។ បន្ទាប់ពីខ្ញុំបានអានរឿងរ៉ាវរបស់អ៊ុំស្រីចប់ហើយ ខ្ញុំកាន់តែយល់ច្បាស់អំពីការតស៊ូរបស់គាត់ ស៊ូទ្រាំនឹងភាពអត់ឃ្លាន ទម្រាំបាននៅរស់រានមានជីវិត។
៣/ អួន វណ្ណា ជាសិស្សថ្នាក់ទី៨ A មកពីវិទ្យាល័យហ៊ុនសែនប្រម៉ោយ។ បន្ទាប់ពីខ្ញុំបានអានរឿងរ៉ាវរបស់អ៊ុំស្រី ឈិត ឆេង ខ្ញុំពិតជាអាណិតគាត់ខ្លាំងណាស់ ពីព្រោះអ៊ំស្រី ត្រូវបានខ្មែរក្រហមកំណត់ឱ្យធ្វើការងារធ្ងន់ៗដូចជា លើកទំនប់ លើកភ្លឺស្រែ និងជីកប្រឡាយ ។ ចំណែកឪពុក និងប្អូនប្រុសរបស់អ៊ុំស្រីត្រូវបានស្លាប់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហមដោយសារតែឈឺគ្មានថ្នាំព្យាបាល និងអត់អាហារ ។
៤/ ស៊ីនៀន សុធារិទ្ធ ជាសិស្សថ្នាក់ទី៨ A មកពីវិទ្យាល័យហ៊ុនសែនប្រម៉ោយ។ ក្រោយពីខ្ញុំបានអានរឿងរ៉ាវរស់អ៊ំស្រី ឈិត ឆេង ខ្ញុំពិតជាមានអារម្មណ៍អាណិតគាត់ខ្លាំងណាស់ ពីព្រោះអ៊ំស្រីបានជួបការលំបាកជាច្រើនដោយការបង្ខិតបង្ខំឱ្យធ្វើការងារហួសកម្លាំង ការបង្អត់អាហារពេលដែលធ្វើការងារមិនគ្រប់តាមគោលការណ៍របស់ខ្មែរក្រហម។
https://photos.app.goo.gl/mzLNvzmSrvifBwtNA