Stung Treng Documentation Center: As Khmer Rouge survivors get older, their memories begin to fade.

លោកយាយ ប៉ក់ ភួង អាយុ១១០ឆ្នាំ អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម រស់នៅភូមិវើនសៀន ឃុំអូរស្វាយ ស្រុកបុរីអូរស្វាយ សែនជ័យ ខេត្តស្ទឹងត្រែង

Pok Phuong, 110 years old, a Khmer Rouge survivor, lives in Veun Sien village, O’Svay commune, Borei O’Svay Sen Chey district, Stung Treng province

នៅពេលដែលអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមកាន់តែជរា ការចងចាំក៏ចាប់ផ្តើមរសាត់បាត់ទៅ
ដោយ ស្រេង លីដា និង ស៊ាង ចិន្ដា

នៅពេលដែលការចងចាំអំពីបទពិសោធន៍ក្នុងរបបខ្មែរក្រហមកំពុងតែរសាត់បាត់ទៅ ការចងក្រង កត់ត្រា និងផ្សព្វផ្សាយសាច់រឿងរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម គឺមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការថែរក្សា និងបន្តផ្សព្វផ្សាយការចងចាំអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហមទៅកាន់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

លោកយាយ ប៉ក់ ភួង អាយុប្រហែល ១១០ឆ្នាំ, ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយកូន និងចៅប្រុសរបស់លោកយាយ, រស់នៅភូមិវើនសៀន ឃុំអូរស្វាយ ស្រុកបុរីអូរស្វាយ សែនជ័យ ខេត្តស្ទឹងត្រែង។ លោកយាយកើតនៅភូមិអូរតាឡាស់ ឃុំព្រះរំកិល ស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់ (បច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងស្រុកបុរីអូរស្វាយ សែនជ័យ) ខេត្តស្ទឹងត្រែង។ លោកយាយ ភួង មានឪពុកឈ្មោះ ប៉ក់ និងម្ដាយឈ្មោះ ខៀវ ហើយជាកូនពៅក្នុងចំណោមបងប្អូនស្រីចំនួន ២នាក់។ លោកយាយ ភួង មានកូនប្រុសស្រីចំនួន ៨នាក់ និងមានកូនចៅរហូតដល់ ៥ជំនាន់ គឺ កូន ចៅ ចៅទួត ចៅលួត និងចៅលា។ ជីវិតរបស់លោកយាយបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរនៃសម័យកាលសំខាន់ៗជាច្រើនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ចាប់តាំងពីសម័យអាណានិគមនិយមបារាំង សម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម សម័យ លន់ នល់ របបខ្មែរក្រហម សម័យរដ្ឋកម្ពុជា រហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលប្រទេសកម្ពុជាមានសុខសន្តិភាព និងកំពុងបន្តអភិវឌ្ឍឡើងវិញ។

បើទោះបីការចងចាំរបស់លោកយាយចាប់ផ្តើមស្រពិចស្រពិលទៅតាមវ័យជរាក៏ដោយ ហើយដោយមានជំនួយពីកូនស្រីច្បងដែលបានរស់នៅជាប់ជាមួយលោកយាយ លោកយាយ ភួង នៅតែអាចរៀបរាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួនដែលមិនអាចបំភ្លេចបាន។ ក្នុងចំណោមការចងចាំទាំងនោះ មានការទៅទទួលព្រះរាជដំណើររបស់សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ, នៅពេលព្រះអង្គយាងមកសម្ពោធព្រះសមិទ្ធផលនានានៅបុរីអូរស្វាយ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨, ការរស់នៅក្នុងអំឡុងពេលប្រទេសមានសង្គ្រាម, បទពិសោធន៍ និងការហូបចុកមិនគ្រប់គ្រាន់ នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម, ការចាប់ផ្ដើមជីវិតឡើងវិញក្រោយរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំ និងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ព្រះបរមរាជវាំងនៅរាជធានីភ្នំពេញ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ដើម្បីទទួលព្រះរាជអំណោយដែលប្រោសព្រះរាជទានដោយផ្ទាល់ពីសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ និងសម្តេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្តម មុនិនាថ សីហនុ។

បទពិសោធន៍ និងការចងចាំរបស់លោកយាយ ប៉ក់ ភួង
ការស្តាប់ និងកត់ត្រាការចងចាំដែលនៅសេសសល់របស់លោកយាយ ភួង មានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជីវិតរស់នៅរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាក្នុងសម័យកាលនោះ។ ការចងចាំរបស់លោកយាយមិនមែនគ្រាន់តែជារឿងរ៉ាវផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដែលត្រូវបានរស់នៅ និងឆ្លងកាត់ដោយមនុស្សជំនាន់មួយ។ ពេលវេលាកំពុងតែដើរទៅមុខ ហើយជាមួយនឹងការបាត់បង់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម យើងក៏អាចបាត់បង់សាច់រឿង និងបទពិសោធន៍ដែលមិនទាន់ត្រូវបានចងក្រង និងថែរក្សាទុកផងដែរ។ ដូច្នេះ កាតព្វកិច្ចរបស់យើងគឺស្តាប់ កត់ត្រា រក្សាទុក និងបន្តនិយាយប្រាប់អំពីបទពិសោធន៍របស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម ដើម្បីធានាថា សាច់រឿង និងការចងចាំដ៏មានតម្លៃរបស់ពួកគាត់នឹងមិនត្រូវបានបាត់បង់ទៅតាមពេលវេលា ហើយអាចបន្តទៅដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

ភូមិវើនសៀន៖ សហគមន៍ដាច់ស្រយាលតាមដងទន្លេមេគង្គនៃស្រុកបុរីអូរស្វាយ សែនជ័យ
ភូមិវើនសៀន គឺជាភូមិមួយស្ថិតក្នុងឃុំអូរស្វាយ ស្រុកបុរីអូរស្វាយ–សែនជ័យ ខេត្តស្ទឹងត្រែង ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល ចម្ងាយប្រមាណ១៤គីឡូម៉ែត្រពីស្រុកបុរីអូរស្វាយ សែនជ័យ។ ភូមិនេះមានប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅសរុបចំនួន ៨៨ គ្រួសារ ស្មើនឹង ៤០៤នាក់ ក្នុងនោះស្ត្រីចំនួន ២០៨នាក់។ ដោយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយទន្លេមេគង្គ ការធ្វើដំណើររបស់ប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើនត្រូវពឹងផ្អែកលើទូក។ ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងភូមិប្រកបរបរជាកសិករ និងអ្នកនេសាទ ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើធនធានធម្មជាតិនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ ដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។

បើទោះបីទន្លេមេគង្គ និងផ្លូវទឹកជាប្រភពធនធានដ៏សំខាន់សម្រាប់ជីវភាពរស់នៅក៏ដោយ ទីតាំងភូមិសាស្ត្រដាច់ស្រយាលនេះក៏បង្កការលំបាកក្នុងការទទួលបានសេវាសាធារណៈ ជាពិសេសសម្រាប់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមដែលមានវ័យចាស់ជរា និងមានពិការភាព។ ការធ្វើដំណើរពីកោះទៅដីគោកអាចត្រូវការពេលវេលា និងថវិកា ហើយកាន់តែលំបាកនៅពេលអាកាសធាតុមិនអំណោយផល។ សម្រាប់អ្នករស់រានមានជីវិតដែលមានវ័យចាស់ជរា និងមិនអាចដើរបាន ការធ្វើដំណើរទៅទទួលសេវាពិនិត្យ និងថែទាំសុខភាពនៅមណ្ឌលសុខភាពអាចក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។

ពីការលំបាកក្នុងការធ្វើដំណើរ ទៅកាន់ស្នាមញញឹម
ដោយមើលឃើញពីការលំបាកក្នុងការធ្វើដំណើររបស់លោកយាយ ភួង ទៅកាន់មណ្ឌលសុខភាពព្រះនរោត្តមសីហនុរាជា និងសម្តេចព្រះវររាជមាតា នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ អូរស្វាយ ក្រុមការងាររបស់ព្រះរាជបណ្ណាល័យហ្លួងម៉ែ បានដឹកនាំសកម្មភាពផ្តល់រទេះរុញជូនលោកយាយ ភួង ដើម្បីសម្រួលដល់ការធ្វើដំណើរ និងការចល័តប្រចាំថ្ងៃ ជាពិសេសការធ្វើដំណើរទៅពិនិត្យ និងទទួលសេវាថែទាំសុខភាពនៅមណ្ឌលសុខភាព។ ភាពលំបាកក្នុងការធ្វើដំណើររបស់លោកយាយ ភួង កន្លងមក ត្រូវបានជំនួសដោយស្នាមញញឹម និងក្តីរំភើប នៅពេលលោកយាយបានអង្គុយលើរទេះរុញថ្មីនេះ។ អំណោយមនុស្សធម៌នេះ មិនត្រឹមតែជាឧបករណ៍ជំនួយសម្រាប់ការធ្វើដំណើរ និងការចល័តប្រចាំថ្ងៃរបស់លោកយាយ ភួង ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាការផ្តល់ក្តីសង្ឃឹមថ្មី ដែលជួយបង្កើនភាពងាយស្រួល សុវត្ថិភាព និងឯករាជ្យភាពរបស់លោកយាយ ក្នុងការធ្វើដំណើរទៅទទួលការពិនិត្យ និងថែទាំសុខភាព ព្រមទាំងចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនានានៅក្នុងសហគមន៍របស់ខ្លួន។

ការថែទាំសុខភាព និងការផ្ដល់ការគាំទ្រដល់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមដែលមានវ័យជរា
ការបន្តយកចិត្តទុកដាក់ និងផ្តល់ការគាំទ្រដល់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម គឺជាកិច្ចការដែលកំពុងតែប្រណាំងជាមួយពេលវេលា ពីព្រោះពេលវេលាមិនអាចបញ្ឈប់បាននោះឡើយ។ ជរាភាព និងការថយចុះនៃសុខភាពអាចធ្វើឲ្យការចងចាំរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតកាន់តែស្រពិចស្រពិល ឬបាត់បង់ទៅតាមពេលវេលា។ សាច់រឿងរបស់លោកយាយ ប៉ក់ ភួង គឺជាការរំឭកថា អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមមិនត្រឹមតែត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះសុខុមាលភាព និងជីវភាពរស់នៅប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែការចងចាំ និងបទពិសោធន៍របស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមត្រូវការការចងក្រង និងថែរក្សាផងដែរ។ នៅពេលដែលការចងចាំរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតកំពុងតែបាត់បង់ទៅតាមវ័យ, ការស្តាប់ ចងក្រង និងថែរក្សាទុកសាច់រឿងរបស់អ្នករស់រស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម គឺជាការងារដែលមិនគួររង់ចាំ។

“As Khmer Rouge survivors grow older, their memories begin to fade”
By Sreng Lyda and Seang Chenda

At a time when memories of experiences under the Khmer Rouge regime are gradually fading, collecting, documenting, and sharing the stories of survivors is more important than ever. These efforts play a vital role in preserving and passing on the historical memory of the Khmer Rouge period to future generations.

Pok Phuong, approximately 110 years old, as confirmed by her daughter and grandson, lives in Veun Sien Village, O’Svay Commune, Borei O’Svay Sen Chey District, Stung Treng Province, Cambodia., lives in Veun Sien Village, O’Svay Commune, Borei O’Svay Sen Chey District, Stung Treng Province. She was born in O’Ta Las Village, Preah Romkel Commune, Thala Barivat District (but now Borei O’Svay Sen Chey District), Stung Treng Province. Her father was named Pok and her mother Khiev. She was the youngest of three daughters. Phuong has eight children and descendants spanning five generations—children, grandchildren, great-grandchildren, great-great-grandchildren, and great-great-great-grandchildren.

Throughout her long life, Phuong has lived through many important periods in Cambodia’s history, from the French colonial era and the Sangkum Reastr Niyum period to the Lon Nol era, the Khmer Rouge regime, the State of Cambodia period, and the present day, when Cambodia enjoys peace and continues to rebuild and develop.

Although Phuong’s memory has begun to fade with old age, with the support of her eldest daughter, who lives with her, she is still able to recall several important events that remain deeply rooted in her memory. Among these memories are going to welcome His Majesty King Norodom Sihanouk, the late King Father, when he visited O’Svay in 1968 to inaugurate various royal achievements; living through the years of war; experiencing food shortages and hardship under the Khmer Rouge regime; rebuilding her life after the fall of the Khmer Rouge; and traveling to the Royal Palace in Phnom Penh during the 1990s to receive royal gifts personally granted by His Majesty King Norodom Sihanouk, the late King Father, and Her Majesty Queen Norodom Monineath Sihanouk.

The Experiences and Memories of Pok Phuong
Listening to and documenting the memories that remain with Phuong is immensely valuable for understanding Cambodia’s history and the everyday lives of its people during those periods. Her memories are not merely personal stories; they are part of a history lived and experienced by an entire generation. Time continues to move forward, and as Khmer Rouge survivors pass away, we risk losing stories and experiences that have not yet been documented and preserved. Therefore, it is our responsibility to listen, document, preserve, and continue sharing the experiences of Khmer Rouge survivors, ensuring that their valuable stories and memories are not lost to time and can be passed on to future generations.

Veun Sien village: A Remote Mekong Island Community in Borei O’Svay Sen Chey District
Veun Sien village is located in O’Svay Commune, Borei O’Svay–Sen Chey District, Stung Treng Province, on a remote area approximately 14 kilometers from the district. The village has a total population of 404 people living in 88 households, including 208 women. Surrounded by the Mekong River, most residents depend on boats for transportation. Villagers primarily work as farmers and fishers, relying heavily on the natural resources of the Mekong River to support their daily livelihoods. Although the Mekong River and waterways are essential sources of livelihood, the village’s remote geographical location also creates difficulties in accessing public services, particularly for elderly and disabled Khmer Rouge survivors. Traveling from the island to the mainland can require considerable time and financial resources, and the journey becomes even more difficult during unfavorable weather conditions. For elderly survivors who are unable to walk, traveling to a health center to receive medical examinations and healthcare can become a significant challenge.

From the Challenge of Mobility to a New Smile
Recognizing the difficulties Phuong faced when traveling to the “Preah Norodom Sihanouk Raja and Queen Mother Norodom Monineath Sihanouk” Health Center in O’Svay, the team from the Queen Mother Library organized an initiative to provide her with a wheelchair to support her mobility and make daily travel easier, particularly when seeking medical examinations and healthcare services at the health center. The difficulties Phuong had previously faced in moving around were replaced by a smile and a sense of joy when she sat in her new wheelchair. This humanitarian support is not merely a mobility aid for Phuong. It also represents a new source of hope, helping to improve her comfort, safety, and independence when traveling to receive medical care and when participating in activities within her community.

Caring for Elderly Khmer Rouge Survivors and Supporting Their Well-Being
Continuing to care for and support Khmer Rouge survivors is a task that is increasingly racing against time, because time cannot be stopped. Aging and declining health can cause survivors’ memories to become increasingly blurred or disappear altogether. The story of Pok Phuong reminds us that Khmer Rouge survivors need not only attention to their well-being and livelihoods, but also efforts to document and preserve their memories and experiences. As the memories of survivors gradually fade with age, listening to, documenting, and preserving their stories is work that cannot wait.

September 10, 2026
Photo by Sreng Lyda and Hor Lynith
Documentation Center of Cambodia Archives

https://photos.app.goo.gl/cEe6aNw2Hk4KRzLh7