At 8:30 AM on March 12, 2026, eleven Grade 12 students (9 females and 2 males) from Hun Sen Kampong Leav High School participated in a classroom forum regarding the history of Democratic Kampuchea (1975–1979). The session focused on “Understanding the Events of March 18, 1970” and “The Way Toward Excellence in Leadership for the Next Generation of Youth.”
The forum aimed to help students better understand the events that led to the Khmer Rouge genocide, which claimed more than two million lives in just over three years of power. Additionally, the forum provided students with essential keys and guidance to help Cambodian youth develop into outstanding leaders in their future careers.
The forum began with a discussion between instructor Pheng Pong-Rasy and the students regarding the Khmer Rouge regime. The instructor noted that in just one week, it would be the 56th anniversary of the coup d’état that deposed Prince Norodom Sihanouk as Head of State.
When the instructor asked the opening question, “Do you know the significance of March 18, 1970?” none of the students were able to provide an answer. Following the discussion, the students reached a consensus on the importance of studying the March 1970 ousting of Prince Norodom Sihanouk as a pivotal turning point in Cambodian history.
The instructor explained the lesson by focusing on the events before, during, and after the March 18, 1970 coup. Students were encouraged to consider the primary causes of the coup, which the instructor categorized into three factors: (1) Military Factors: The presence of North Vietnamese and Viet Cong troops along the Cambodia-Vietnam border, (2) Economic Factors: Nationalization policies leading to economic decline, inflation, and corruption, and (3) Political Factors: Pressure from right-wing and left-wing factions seeking to shift Cambodia away from its policy of neutrality toward their respective political ideologies. The instructor then highlighted the severe impact this coup had on the daily lives of people across the country.
During the lesson, the instructor showcased the history of the bombing campaigns in the early 1970s. Although these events occurred over 50 years ago, the historical scars remain deeply embedded in the minds of the people.
The instructor also drew a parallel to more recent events, citing recent shellings provoked by the Thai side during an invasion of Cambodia. He described this as a renewed destruction in the century of technology, affecting Cambodian citizens living peacefully along the western Cambodia-Thailand border. To conclude the lesson, the instructor clarified the long-term consequences of war in Cambodia arising from different causes:
The Coup Cause – this was not merely a change in leadership but a catalyst that dragged Cambodia into the flames of war and served as a root cause for the eventual genocidal regime.
The Invasion Cause: Described as a long-planned attempt by adversaries, this has caused Cambodia and its people to fall into economic, developmental, and military crises that require a significant amount of time to recover.
To participate in preventing future genocide and aggression, the instructor urged students to prepare themselves as a force against those who intend to destroy the nation. He emphasized that this begins with Cambodian youth orienting themselves toward excellence, deep knowledge, and strong leadership.
វេទិកាថ្នាក់រៀនស្ដីពីការសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩)
ប្រធានបទ៖ «ស្វែងយល់ពីព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០» និង «វិថីឆ្ពោះទៅរកភាពជាអ្នកដឹកនាំឆ្នើមរបស់យុវជនជំនាន់ក្រោយ»
បង្រៀនដោយ៖ ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី
របាយការណ៍ដោយ៖ ដារ៉ារដ្ឋ មេត្តា
ចំណាប់អារម្មណ៍សិស្សដោយ៖ ថុន ស្រីពេជ្រ
រូបថតដោយ៖ ថុន ស្រីពេជ្រ និង ធឹប ស្រីនិច្ច
នៅវេលាម៉ោង៨និង៣០នាទីព្រឹកថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ សិស្សានុសិស្សថ្នាក់ទី១២ចំនួន១១នាក់ (ស្រីចំនួន៩នាក់និងប្រុសចំនួន២នាក់) មកពីវិទ្យាល័យ ហ៊ុន សែន កំពង់លាវ បានចូលរួមវេទិកាថ្នាក់រៀនអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩) ផ្តោតលើការសិក្សាស្វែងយល់ពី «ព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០» និង «វិថីឆ្ពោះទៅរកភាពជាអ្នកដឹកនាំឆ្នើមរបស់យុវជនជំនាន់ក្រោយ»។ វេទិកាថ្នាក់រៀននេះមានគោលបំណងឱ្យសិស្សានុសិស្សឈ្វេងយល់បន្ថែមពីព្រឹត្តិការណ៍ដែលនាំឱ្យកើតមានអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហមដែលបានសម្លាប់មនុស្សអស់ប្រមាណជាងពីរលាននាក់ ត្រឹមតែក្នុងរយៈពេលជាងបីឆ្នាំនៃការកាន់អំណាចរបស់ខ្លួន។ វេទិកានេះ ក៏បានផ្តល់ដល់សិស្សានុសិស្សដែរ ពីគន្លឹះសំខាន់ៗ និងចាំបាច់មួយចំនួន ដើម្បីតម្រង់ទិសយុវជនកម្ពុជាឱ្យអភិវឌ្ឍខ្លួនទៅជា យុវជនឆ្នើមដែលពោរពេញដោយភាពជាអ្នកដឹកនាំល្អ សម្រាប់អាជីពរបស់ខ្លួននាពេលអនាគត។
វេទិកានេះ បានចាប់ផ្ដើមជាមួយនឹងការពិភាក្សារវាងគ្រូឧទ្ទេស ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី និងសិស្សានុសិស្សពីប្រធានបទសិក្សានៅក្នុងថ្ងៃនេះទាក់ទងរបបខ្មែរក្រហម។ គ្រូឧទ្ទេសបានរៀបរាប់ថា នៅសល់តែរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ទៀតប៉ុណ្ណោះ គឺត្រូវជាខួបលើកទី៥៦ឆ្នាំនៃការធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ចេញពីតំណែងប្រមុខរដ្ឋ។ ជាមួយនឹងការបង្ហើបនេះ គ្រូឧទ្ទេសបានសួរសំណួរដំបូងទៅកាន់សិស្សថា «តើប្អូនៗដឹងទេថាថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ គឺជាថ្ងៃអ្វីទេ?» សិស្សទាំងអស់ ពុំបានផ្តល់ចម្លើយចំពោះសំណួរនេះឡើយ។ ក្រោយការពិភាក្សា សិស្សានុសិស្សបានឯកភាពគ្នាលើប្រធានបទទាក់ទងនឹងព្រឹត្តិការណ៍នៃការទម្លាក់សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ នាខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានសារសំខាន់មួយនៃប្រទេសកម្ពុជា។
គ្រូឧទ្ទេសបានចាប់ផ្តើមពន្យល់មេរៀននេះទៅកាន់សិស្សនៅក្នុងថ្នាក់ ដោយផ្តោតលើព្រឹត្តិការណ៍មុន ក្នុងអំឡុងពេល និងក្រោយពេលមានរដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ កើតឡើង។ មេរៀនេះ ក៏បានលើកទឹកចិត្តសិស្សឱ្យពិចារណាពីបុព្វហេតុដែលនាំឱ្យកើតមានរដ្ឋប្រហារនេះដែរ។ គ្រូឧទ្ទេសបានពន្យល់ពីបុព្វហេតុនេះថា បណ្តាលមកពីស្ថានភាពយោធា (កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងកងទ័ពវៀតកុងនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម), កត្តាសេដ្ឋកិច្ច (គោលនយោបាយជាតូបនីយកម្មធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ អតិផរណា និងអំពើពុករលួយ) និង កត្តានយោបាយ (ក្រុមស្តាំនិយម និងក្រុមឆ្វេងនិយមចង់ផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយកម្ពុជាឱ្យងាកទៅរកនិន្នាការនយោបាយដែលក្រុមនីមួយៗចង់បាន ក្រៅពីគោលនយោបាយអព្យាក្រឹត្យ)។ បន្ទាប់មក គ្រូឧទ្ទេសបានលើកឡើងពីឥទ្ធិពលនៃការធ្វើរដ្ឋប្រហារដែលបង្កជាផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនក្នុងទូរទាំងប្រទេសកម្ពុជា។
ស្ថិតក្រោមការបង្រៀនេះដែរ គ្រូឧទ្ទេសបានបង្ហាញពីព្រឹត្តិការណ៍នៃការទម្លាក់គ្រាប់បែកនាដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ដែលបានស្ងប់ស្ងាត់ជាង៥០ឆ្នាំកន្លងមកហើយនៅប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្ត្រវានៅតែដិតដាមជាប់ក្នុងចិត្តប្រជាជនជានិច្ច។ គ្រូឧទ្ទេសក៏បានលើកឡើងពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកនាពេលថ្មីៗនេះ ដែលជាការបង្កហេតុដោយភាគីថៃក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានកម្ពុជាថា ជាការបង្កវិនាសកម្មជាថ្មីម្តងទៀតក្នុងសតវត្សរ៍នៃបច្ចេកវិទ្យា មកលើប្រជាជនកម្ពុជាដែលកំពុងរស់នៅយ៉ាងសុខស្ងប់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ភាគខាងលិចប្រទេសកម្ពុជា។
ចុងបញ្ចប់នៃការបង្រៀនមេរៀនេះ គ្រូឧទ្ទេសបានបញ្ជាក់បន្ថែមពីផលវិបាករយៈពេលវែងនៃការកើតមានសង្គ្រាមនៅកម្ពុជា ដែលបណ្តាលមកពីបុព្វហេតុខុសប្លែកពីគ្នា គឺបុព្វហេតុរដ្ឋប្រហារ និងបុព្វហេតុឈ្លានពាន។ បុព្វហេតុរដ្ឋប្រហារ រដ្ឋប្រហារនេះ មិនមែនត្រឹមតែជាការផ្លាស់ប្តូរមេដឹកនាំប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការទាញកម្ពុជាចូលក្នុងភ្លើងសង្គ្រាម ហើយវាក៏ជាឫសគល់មួយដែលនាំឱ្យកើតមានរបបប្រល័យពូជសាសន៍នៅកម្ពុជាដែរ។ បុព្វហេតុឈ្លានពាន គឺជាការប៉ុនប៉ងដោយបានគ្រោងទុកជាយូរមកហើយពីសំណាក់សត្រូវ ហើយវាបានធ្វើឱ្យប្រទេស និងប្រជាជនកម្ពុជា ធ្លាក់ចូលក្នុងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍ និងវិស័យយោធា ដែលត្រូវចំណាយពេលវេលាវែងឆ្ងាយក្នុងការស្តារឡើងវិញ។
ដើម្បីជាផ្នែកមួយនៃការចូលរួមក្នុងការទប់ស្កាត់អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ និងអំពើឈ្លានពាន គ្រូឧទ្ទេសបានបង្ហាញដល់សិស្សានុសិស្សពីការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ជាកម្លាំងរារាំងចំពោះអំពើទាំងឡាយដែលប៉ុនប៉ងបំផ្លិចបំផ្លាញប្រទេសជាតិ និងប្រជាជន តាមរយៈការតម្រង់ទិសយុវជនកម្ពុជា ឱ្យក្លាយខ្លួនជាយុវជនឆ្នើមដែលពោរពេញដោយចំណេះដឹង និងភាពជាអ្នកដឹកនាំល្អ។
ចំណាប់អារម្មណ៍សិស្សានុសិស្ស