(English Below)
ព្រឹកថ្ងៃទី១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមការងារមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្មរៀបចំវេទិកាថ្នាក់រៀនស្តីពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ(១៩៧៥-១៩៧៩) សិស្សានុសិស្សចំនួន១៨នាក់ (ស្រី៨នាក់)មកពីសាលាបឋមសិក្សា ប៊ុន រ៉ានី ហ៊ុន សែន កោះថ្ម។
ជាកិច្ចចាប់ផ្តើម លោក ឈុំ រ៉ា បុគ្គលិកមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្ម ដឹកនាំសិស្សទស្សនាពិព័រណ៍រូបភាពនៅមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្ម បានបន្សល់ទុកតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ លោក ឈុំ រ៉ា បង្ហាញសិស្សានុសិស្សពីពិព័រណ៍រូបភាព និងផ្ទាំងគំនូរ ស្តីពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩) ដំណើរឆ្ពោះទៅផ្តួលរំលំរបបប្រល័យពូជសាសន៍ ថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៧។
លោក ឈុំ រ៉ា បន្តទៀតថា ប្រជាជនរស់នៅតំបន់កោះថ្ម ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាត់តាំងប្រជាជនឲ្យធ្វើការងារស្រែ ចម្ការជាក្រុមប្រវាស់ដៃ ដោយជួយធ្វើការងារគ្នាទៅវិញទៅមក។ នៅពេលធ្វើស្រែ ឬចម្ការរួចរាល់មួយកន្លែង និងបន្តទៅធ្វើមួយកន្លែងទៀតទាល់ធ្វើស្រែ ចម្ការ រួចរាល់ទាំងអស់គ្នាទើបឈប់។ បន្ទាប់មកខ្មែរក្រហមបានបង្កើតជាសហករណ៍កម្រិតទាប ហើយខ្មែរក្រហមបានជម្លៀសប្រជាជនចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញឲ្យមករស់នៅតាមជនបទស្រុកស្រែចម្ការ។ ប្រជាជនជម្លៀសមកពីទីក្រុងភ្នំពេញដាក់ឲ្យរស់នៅ ភូមិបេងកោង ភូមិក្តុលលើ ភូមិកោះថ្ម ឃុំទន្លូង ឃុំរំចេក និងឃុំជាំជាំតាម៉ៅ ស្រុកមេមត់ ខេត្តកំពង់ចាម (បច្ចុប្បន្នខេត្តត្បូងឃ្មុំ)។
នៅឆ្នាំ១៩៧៦ ខ្មែរក្រហមបានបង្កើតជាសហករណ៍កម្រិតខ្ពស់ឲ្យធ្វើការងាររួមហូបរួម ដេករួម នៅតំបន់កោះថ្ម។ សូម្បីសត្វគោ ក្របី ទ្រព្យសម្បត្តិ មាសប្រាក់ ចាន ឆ្នាំង ខ្មែរក្រហមប្រមូលពីប្រជាជនដាក់ចូលនៅក្នុងសហករណ៍ទាំងអស់។ នៅឆ្នាំ១៩៧៦ខ្មែរក្រហមជ្រើសរើសកម្លាំងយុវជន យុវនារី ធ្វើជាកងចល័ត ធ្វើជាយោធា ធ្វើជាគ្រូពេទ្យទៅតាមភូមិ ឃុំ ស្រុក។ ក្រោយពេលខ្មែរក្រហមជ្រើសរើសកម្លាំងធ្វើការងារតាមអង្គភាពរយៈពេល១ឆ្នាំ បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជាចោទប្រកាន់ថា ប្រជាជននៅភូមិភាគបូព៌ាបានចូលដៃចូលជើងជាមួយវៀតណាម មនុស្សក្បាលយួនខ្លួនខ្មែរ ដែលក្បត់បដិវត្តន៍ និងក្បត់អង្គការ។
នៅឆ្នាំ១៩៧៨ទ័ពនិរតីចូលមកចាប់អ្នកធ្លាប់ធ្វើប្រធានកងតូច ប្រធានកងធំ អតីតទាហានលន់ នល់ គ្រូបង្រៀន គ្រូពេទ្យនៅតាមភូមិ ឃុំ ក្នុងភូមិភាគបូព៌ាយកទៅកសាងឬសម្លាប់ចោល។ ប្រជាជនរស់នៅតំបន់កោះថ្មខ្មែរក្រហមត្រូវបានខ្មែរក្រហមជម្លៀសដោយបង្ខំចេញពីភូមិទៅបង្កបង្កើនផលធ្វើស្រែនៅតាមភូមិ ឃុំ ស្រុកមួយចំនួននៃ ខេត្តក្រចេះ ខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្តកំពង់ធំ។ចំណែកប្រជាជនមួយចំនួនទៀតបានរត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេសវៀតណាម។ ប្រជាជនរស់នៅតំបន់កោះថ្ម ត្រូវខ្មែរក្រហមចាត់ទុកជាប្រជាជនថ្មី ឬជាប្រជាជនត្រៀម។ ប្រជាជនជាច្រើនបានស្លាប់នៅឃុំស្វាយជ្រះ ឃុំឃ្សឹម ស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះ ដោយសារធ្វើការងារលើសកម្លាំង ឈឺគ្មានថ្នាំពេទ្យព្យាបាល គ្មានអាហារគ្រប់គ្រាន់ និងស្លាប់ខ្មែរក្រហមសម្លាប់។
ឆ្នាំ១៩៧៩របបប្រល័យពូជសាសន៍ ប៉ុល ពត ដួលរលំ ប្រជាជននាំគ្នាត្រឡប់មកភូមិ ស្រុករៀងៗខ្លួនវិញ។ ប្រជាជនខ្លះត្រូវធ្វើដំណើរថ្មើជើង និងអ្នកខ្លះទៀតបានមកដល់ផ្ទះមុន ពីព្រោះនៅតាមផ្លូវធ្វើដំណើរមកភូមិ ស្រុក គឺបានដោយសារឡានកងទ័ពវៀតណាម។ ពេលប្រជាជនត្រឡប់ដល់ភូមិ ស្រុក ខ្វះខាតស្រូវពូជ អង្ករហូបចុក គ្រួសារមួយចំនួនយកមាស ប្រាក់ ឬសម្ភារមានតម្លៃប្តូរយកស្រូវពូជនៅប្រទេសវៀតណាម ឯប្រជាជនខ្លះត្រូវទៅរកស្រូវពូជនៅស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះ ដែលសេសសល់ពីភ្លើងឆេះ។ ចំណែកស្រូវដែលត្រូវភ្លើងឆេះក្លាយជាកម្លោចយកទុកហូបប្រចាំថ្ងៃ។
កិច្ចបន្ទាប់ លោក ឈុំ រ៉ា និយាយសាច់រឿងអ្នករាស់រានមានជីវិតបានឆ្លងកាត់ពីរបបខ្មែរក្រហមឲ្យសិស្សានុសិស្សស្តាប់៖
ខ្ញុំឈ្មោះ គង់ ឈន ភេទប្រុស អាយុ ៧៦ឆ្នាំ មានស្រុកកំណើតនៅភូមិល្វាល់ ឃុំទន្លូង ស្រុកមេមត់ ខេត្តកំពង់ចាម បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិល្វាលើ ឃុំទន្លូង ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ មានឪពុកឈ្មោះ គង់ ម្តាយឈ្មោះញឹង ខ្ញុំមានបងប្អូនចំនួន៤នាក់(ស្រី២នាក់) ហើយខ្ញុំជាកូនទី៣។ ឪពុកម្តាយខ្ញុំបានស្លាប់នៅសម័យ ប៉ុល ពត ដោយសារអត់បាយ។ ចំណែកប្រពន្ធឈ្មោះ ញើក សាប៊ន អាយុ ៦៧ឆ្នាំ មានកូនចំនួន១០នាក់ស្លាប់៤នាក់ រាល់ថ្ងៃនៅរស់ចំនួន៦នាក់(ស្រី៣នាក់) កូនមានគ្រួសារខ្លះ នៅមិនទាន់មានគ្រួសារខ្លះ។
កាលពីកុមារភាពខ្ញុំបានរៀននៅវត្តកន្ទួត ឃុំជាំតាម៉ៅ ស្រុកមេមត់ ចេញពីផ្ទះដើរកាត់តាមព្រៃទម្រាំដល់វត្តកន្ទួតមួយថ្ងៃពេញ មានក្មេងៗស្រករគ្នាបានទៅធ្វើជាកូនសិស្សលោក ហើយព្រះសង្ឃជាគ្រូបង្រៀនអក្សរនៅក្នុងវត្ត មិនមានសិស្សស្រីរៀនទេ។ ខ្ញុំមិនដឹងថាជំនាន់ពីដើមហេតុអ្វីមិនមានសិស្សស្រីៗចូលរៀនដូចជាសិស្សប្រុស? មានសិស្សលោកនៅជាមួយច្រើនមានភូមិកន្ទួត ភូមិតាម៉ៅ ភូមិល្វាលើ នៅក្នុងមួយថ្ងៃបានរៀនពីរពេល គឺពេលព្រឹកបន្ទាប់ព្រះសង្ឃឆាន់រួច និងពេលយប់។ បង្រៀនអក្សរខ្មែរនិងធម៌ កាលនៅក្មេងឪពុកម្តាយឲ្យបួស ព្រោះជំនាន់នោះអ្នកបានបួសរៀនហៅថាអ្នកចេះដឹង ទៅណាមកណាមានគេស្រលាញ់ចូលចិត្ត តែខ្ញុំរៀនបាន៣ខែត្រឡប់មកផ្ទះ ព្រោះមិនសូវចង់នៅវត្តគ្មាននិស្ស័យ។
នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៥មានភូមិ-ឃុំបានចាប់ផ្តើមរៀបចំកងឈ្លបការពារនៅក្នុងភូមិខ្លាចខ្មាំងចូល ឈ្មោះសួន ជាអ្នករៀបចំ និងជ្រើសរើសធ្វើជាកងឈ្លប ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥អត់មានអ្នកភ្នំពេញចូលមករស់នៅទេ ភាគច្រើនខ្មែរក្រហមយកអ្នកភ្នំពេញទៅដាក់នៅខាងឃុំជាំតាម៉ៅ។ ដំបូងធ្វើការងារប្រវាស់ដៃ ធ្វើចម្ការ ដាំស្រូវ។ ឆ្នាំ១៩៧៦ខ្មែរក្រហមជម្លៀសចេញពីភូមិឲ្យនៅភូមិពងទឹក ឃុំទន្លូង ស្រុកមេមត់ ស្នាក់នៅមិនបាន៣ខែ ខ្មែរក្រហមប្រាប់ប្រជាជនទាំងអស់គ្នាត្រូវចេញពីភូមិជាប្រញ៉ាប់ ហើយខាងកងតូច កងធំនិយាយថា ទៅមុខមានបាយហូបគ្រប់គ្រាន់មិនខ្វះទេ ពេលមិត្តទាំងអស់គ្នាទៅដល់មានអ្នកចាំទទួលបាយ តែការពិតគ្មានបានបាយណាហូបទេ។ ខ្ញុំនិងប្រពន្ធកូនត្រូវខ្មែរក្រហមជម្លៀសដល់ ឃុំស្វាយជ្រះ ស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះ ខាងប្រធានឃុំស្វាយជ្រះចាត់តាំងខ្ញុំទៅលើកទំនប់ ធ្វើប្រឡាយសម្រាប់ស្តុកទឹកបញ្ចូលស្រែ។ ចំណែកប្រពន្ធខ្ញុំត្រូវទៅស្ទួងស្រូវតាមក្រុមផ្សេងគ្នា ចំណែកឪពុកនិងម្តាយខ្ញុំត្រូវខ្មែរក្រហមដាក់ឲ្យនៅម្លិច(ម្លិចស្ថិតឃុំស្វាយជ្រះ ស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះ ជាតំបន់គ្មានរស់នៅ ខ្មែរក្រហមជម្លៀសពីកន្លែងផ្សេងៗឲ្យនៅធ្វើស្រែ គាស់គាល់ឈើយកដីធ្វើស្រែ)។
កូនខ្ញុំមានអាយុប្រមាណ២ឆ្នាំត្រូវដាក់ផ្ញើជាមួយចាស់ៗ២ទៅ៣នាក់ ចាំមើលថែក្មេងពេលម្តាយឪពុកចេញទៅធ្វើការឆ្ងាយពីភូមិ។ ខ្ញុំទៅលើទំនប់ទឹកពេលត្រឡប់មកវិញ បានឃើញកូនខ្ញុំដេកស្លាប់នៅក្នុងកូនខ្ទមតូចមួយចំកណ្តាលវាលស្រែ។ ពេលឃើញកូនស្លាប់ខ្ញុំគ្មានអារម្មណ៍ធ្វើការងារ សូម្បីតែបាយក៏មិនឃ្លាន ខ្ញុំលើកសពកូនទៅកប់នៅក្នុងព្រៃក្បាលស្រែ ឃុំស្វាយជ្រះ ស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះ។ ពេលប្រពន្ធខ្ញុំមកពីស្ទូងស្រូវ សួរខ្ញុំថាឪវាឯណាអាអូន? ខ្ញុំអួលដើមករកនិយាយមិនចេញ ខ្ញុំបានប្រាប់ប្រពន្ធថាកូនយើងស្លាប់បាត់ហើយ សូម្បីបងមកដល់មិនបានទាន់ដង្ហើមកូន។ ក្រៅពីកូនខ្ញុំ មានបងប្រុសខ្ញុំធ្វើយោធាខ្មែរក្រហម ស្លាប់នៅព្រែកទេរ ឃុំបុសលាវ ស្រុកចិត្របុរី ខេត្តក្រចេះ អំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នា។ ចំពោះឪពុកស្លាប់នៅម្លិច ដោយសារអត់បាយ។ ឪពុកខ្ញុំ រូបរាងស្គមស្គាំង កដៃនៅសល់ប៉ុនដងវែក ភ្នែករូងជ្រៅៗ។ គ្រួសារខ្ញុំត្រូវខ្មែរក្រហមជម្លៀសចេញពីឃុំស្វាយជ្រះទៅដេកនៅថ្មគ្រែ ឃុំថ្មគ្រែ ស្រុកចិត្របុរី ខេត្តក្រចេះ មួយយប់ចាំកប៉ាល់ឆ្លងទៅស្រុកស្ទឹងត្រង់ ខេត្តកំពង់ចាម។ ខ្ញុំនិងប្រពន្ធឡើងឡានទៅស្រុកចំការលើ ខេត្តកំពង់ចាម ច្រូវស្រូវទុំមួយខែ។ ខ្ញុំស្រុកចំការលើមានហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ មិនខ្វះខាត់ទេ ហូបបាយក្នុងសហករណ៍ ។ នៅចំការលើបានរយៈពេល២ខែ ច្រូតស្រូវមិនទាន់រួចរាល់ កងទ័ពវៀតណាមចូលមកដល់ និងកងទ័ព០៩ ប្រាប់ប្រជាជនត្រឡប់ទៅស្រុករៀងៗខ្លួន ខ្ញុំជិះឡានពីកំពង់ចាមមកដល់ក្រែកឈប់សម្រាកពីរយប់បានចេញដំណើរដេកតាមផ្លូវរហូតដល់ផ្ទះ។
ជាចុងក្រោយបុគ្គលិកមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្មចែកទស្សនាវដ្តីស្វែងរកការពិតដល់សិស្សានុសិស្ស ទុកសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងថតរូបជាអនុស្សាវរីយ៍។
ចំណាប់អារម្មណ៍សិស្ស៖
១)ឈ្មោះ នី ស្រីលាប ភេទស្រី ជាសិស្សនៃសាលាបឋមសិក្សា ប៊ុន រ៉ានី ហ៊ុន សែន កោះថ្ម។ ខ្ញុំពិតជាមានអារម្មណ៍សប្បាយរីករាយណាស់ ពេលបានចូលរួមទស្សនាពីរូបពិពណ៍នៅក្នុងសារមន្ទីរសាលាកោះថ្ម។ បន្ទាប់មក បងៗក្រុមការងារបានធ្វើបទបង្ហាញទាក់ទងអំពីផ្ទាំងរូបភាពនិងនិយាយប្រាប់ពីការជម្លៀសប្រជាជនចេញពីស្រុកកំណើតឲ្យទៅរស់នៅតាមភូមិស្រុកគេ ហើយឲ្យប្រជាជនធ្វើការងារគ្មានពេលឈប់សម្រាកទេ។ ខ្ញុំពិតជាមានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ និងអាណិតចំពោះលោកយាយ លោកតា ដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់របបដល់ឃោរឃៅមួយនេះខ្លាំងណាស់។
២) ឈ្មោះ ភារុណ ភាគុណ ភេទប្រុស ជាសិស្សនៃសាលាបឋមសិក្សា ប៊ុន រ៉ានី ហ៊ុន សែន កោះថ្ម។ នៅព្រឹកនេះ ខ្ញុំបានចូលរួចទស្សនារូបពិពណ៍ក្នុងសារមន្ទីរនៅសាលាកោះថ្ម។ ខ្ញុំបានឃើញនិងដឹងអំពីរូបភាពដែលតាំងនៅក្នុងសារមន្ទីរកោះថ្មពិតជាមានអារម្មណ៍អាណិតជាខ្លាំង។ ចំពោះ រូបភាពទាំងនោះបានបង្ហាញឲ្យក្មេងជំនាន់ក្រោយដូចជារូបខ្ញុំនេះដឹងជាច្រើន។ ជាពិសេស នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម លោក យាយ លោកតា របស់ខ្ញុំបានជួបប្រទះនឹងការលំបាកវេទនាយ៉ាងខ្លាំង។ ជាពិសេសខ្មែរក្រហមធ្វើបាបបង្ខំឲ្យការងារគ្មានពេលឈប់សម្រាក បង្អស់បាយទឹក។ ចំណែកឯ កុមារៗនៅក្នុងសម័យនោះគ្មានអ្នកណាម្នាក់បានរៀនសូត្រជ្រៅជ្រះដូចយើងបច្ចុប្បន្នឡើយ។ ដូច្នេះ ក្នុងនាមខ្ញុំជាក្មេងជំនាន់ក្រោយ និងខិតខំប្រឹងប្រែងរៀនសូត្រឲ្យពូកែ ហើយធ្វើជាក្មេងល្អដល់សង្គមជាតិ។
៣) រតនា ឆានីកា ភេទស្រី ជាសិស្សនៃសាលាបឋមសិក្សាប៊ុនរ៉ានីហ៊ុនសែនកោះថ្ម។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ សប្បាយរីករាយជាខ្លាំងដែលបានចូលមកទស្សនាផ្ទាំងរូបភាពបង្ហាញពីសកម្មភាពប្រជាជនធ្វើការនៅក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម។ ជាពិសេស ខ្ញុំទទួលបានចំណេះដឹងថ្មីទាក់ទងជាមួយតំបន់កោះថ្ម ដែលជាទីតាំងចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃការរំដោះប្រទេសពីរបបប្រល័យពូជសាស្រ្តប៉ុលពត។
៤) ជា ដាវីត ភេទប្រុស ជាសិស្សនៃសាលាបឋមសិក្សាប៊ុនរ៉ានីហ៊ុនសែនកោះថ្ម។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ សប្បាយរីករាយជាខ្លាំងដែល មានឱកាសបានចូលទស្សនាពិព័រណ៍នៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្ម ដែលបង្ហាញពីសកម្មភាពប្រជាជនធ្វើការងារ និងផែនទីរណ្ដៅសាកសពដែលខ្មែរក្រហមបានសម្លាប់ ប្រជាជន។
ការសង្កេត៖
•សិស្សមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ
•សិស្សក្លាហ៊ាននិងចេះសាកសួរសំណួរ
•សិស្សមានការចាប់អារម្មណ័ទៅលើពិព័រណ៍
បញ្ហាប្រឈម៖
• សិស្សគ្មានសៀវភៅកត់ត្រា
On the morning of August 17, 2026, the Koh Thma Documentation Center team organized a classroom forum on the history of Democratic Kampuchea (1975-1979) for 18 students (8 female) from Bun Rany Hun Sen Koh Thma Primary School.
As a start, Mr. Chhum Ra, a staff member of the Koh Thma Documentation Center, led the students to visit the photo exhibition at the Koh Thma Documentation Center, left from the 1960s to the 1990s. Mr. Chhum Ra showed the students the photo exhibition and paintings on the history of Democratic Kampuchea (1975-1979), the journey towards the overthrow of the genocidal regime on June 20, 1977.
Mr. Chhum Ra continued that in 1975, the people living in the Koh Thma area were assigned by the Khmer Rouge to work in rice fields and fields in groups of hand laborers, helping each other to work. When the rice fields or fields were finished in one place, they continued to work in another place until all the rice fields and fields were finished before they stopped. Then the Khmer Rouge established low-level cooperatives and evacuated people from Phnom Penh to live in the countryside and worked on rice field. People evacuated from Phnom Penh settled in Beng Kaeng village, Kdol Leu village, Koh Thma village, Ton Loung commune, Rom Chek commune and Choam, Choam Ta Mao commune, Memot district, Kampong Cham province (now Tbong Khmum province).
In 1976, the Khmer Rouge established high-level cooperatives to work together, eat together, and sleep together in the Koh Thma area. Even cows, buffaloes, property, gold, silver, dishes, and pots, the Khmer Rouge collected from the people and put them all into the cooperatives. In 1976, the Khmer Rouge recruited young men and women to be mobile troops, soldiers, and medical staffs in villages, communes, and districts. After the Khmer Rouge recruited workers by unit for a year, the Communist Party of Cambodia accused the people in the eastern Zone of joining hands with the Vietnamese, Vietnamese-born Khmer people who betrayed the revolution and the organization.
In 1978, the Khmer Rouge Southwestern Zone’s soldiers came to arrest former leaders of small groups, leaders of large groups, former Lon Nol soldiers, teachers, and medical staffs in villages and communes in the eastern Zone and took them to rebuild or kill them. The people living in the Koh Thma area of the Khmer Rouge evacuated from their villages to work on rice fields in villages, communes, districts of Kratie, Kampong Cham; and Kampong Thom Provinces. Some people fled to Vietnam. The people living in the Koh Thma area were considered new or prepared people. Many people died in Svay Chrehcommune, Khsoem commune, Snuol District, Kratie Province due to overwork, illness, lack of medical treatment, lack of enough food, and were killed by the Khmer Rouge.
In 1979, the Pol Pot genocidal regime collapsed, and people returned to their respective villages and districts. Some people had to travel on foot, and some arrived home first, with Vietnamese army trucks transporting them to their villages and districts. When people returned to their villages and districts, they were short of rice and food. Some of the villagers exchanged gold, silver, or valuables for rice in Vietnam. Some people found rice in Snuol District, Kratie Province, which was left after the fire. The rice was burned and turned into a pile of rice to be used for daily food.
Next, Mr. Chhum Ra told the students the story of a survivor who survived the Khmer Rouge regime:
My name is Kung Chhorn, a 76-year-old male, born in Lval village, Tonloung commune, Memot district, Kampong Cham province. I currently live in Lvea Leu village, Tonloung commune, Memot district, Tbong Khmum province. My father is Kung and my mother is Nheung. I have 4 siblings (2 girls) and I am the third child. My parents died during the Pol Pot era due to food shortages. My wife is Nheuk Saborn, 67 years old. They have 10 children, 4 of whom died, and 6 are still alive (3 girls). Some of the children have families, some do not have families.
When I was a child, I studied at Wat Kantuot, Choam Ta Mao commune, Memot district. I walked from home through the forest to Wat Kantuot for a whole day. There were many children who went to be his students. The monk was the teacher of calligraphy in the temple. There were no female students. I don’t know why in the past, there were no female students like the male students? He had many students in Kantuot village, Tamao village, and Lvea Leu village. He studied twice a day, in the morning after the monks had finished their prayers and at night. He taught Khmer letters and dharma. When I was young, my parents gave me a monk’s robe because in those days, if you were a monk and learned, you were called a scholar. Wherever you went, people loved you. But I studied for 3 months and returned home because I didn’t want to stay at the temple without any character.
In early 1975, some villages and communes began to organize a guard group to prevent the enemies enter the village. Suon was the organizer and recruiter of the guard group. In 1975, no Phnom Penh residents came to live there. Most of the Khmer Rouge took Phnom Penh residents to Choam Tamao commune. At first, they worked as surveyors, doing farming, and planting rice. In 1976, the Khmer Rouge evacuated the Phnom Peng residents to Pong Teuk village, Tonloung commune, Memot district. They didn’t stay there for 3 months. The Khmer Rouge told everyone to leave the village immediately. The Khmer Rouge small and big cells leaders said that there would be enough food to eat in the future. When all of you arrived, there were people waiting to prepare food, but in reality, there was no food to eat. My wife and I were evacuated by the Khmer Rouge to Svay Chreh commune, Snuol district, Kratie province. The head of Svay Chreh commune assigned me to build a dam and make a canal to store water for rice fields. My wife had to go to harvest rice in different groups, while my father and mother were placed in Mlech (Mlech is located in Svay Chreh commune, Snuol district, Kratie province, an uninhabited area. The Khmer Rouge evacuated people from other places to work in rice fields, cutting wood to use as land for rice fields).
My child, who was about 2 years old, was placed with 2-3 elders to take care of the child while the parents went to work far from the village. When I went to the dam and returned, I saw my child lying dead in a small hut in the middle of the rice fields. When I saw my child dead, I didn’t feel like working, I didn’t even want to eat. I carried my child’s body to bury it in the forest at the head of the rice fields, Svay Chreh commune, Snuol district, Kratie province. When my wife came back from harvesting rice, she asked me, “Where is our child?” I was so speechless that I couldn’t speak. I told my wife that our child was dead, even though I hadn’t even arrived yet. Besides my child, my brother was a Khmer Rouge soldier who died in Prek Ter, Boslao commune, Chet Borei district, Kratie province, during the fighting. As for my father, he died in Mlech because he didn’t have enough food. My father looked thin, his wrists were only a few inches long, and his eyes were sunken. My family was evacuated by the Khmer Rouge from Svay Chreh commune to sleep in Thma Kre commune, Kratie province, overnight while waiting for a ferry to cross to Stung Trang district, Kampong Cham province. My family and other people were transpoted to Chamkar Leu district, Kampong Cham province by truck, where the rice harvest was a month period. I had enough food in Chamkar Leu, no shortages, and ate rice from the cooperative. I stayed in Chamkar Leu for two months, the rice harvest was not ready, the Vietnamese soldiers arrived and the 09 soldiers told the people to go back to their respective villages. We took a truck from Kampong Cham to Ponhea Krek, took a two-night break, and then set off on a journey to sleep on the road all the way home.
Finally, the staff of the Koh Thma Documentation Center distributed Searching for the Truth Magazine to the students, allowing them to study, research, and take photos as souvenirs.
Student Interest:
1) Name: Ny Sreylap, female, student of Bun Rany Hun Sen Koh Thma Primary School, I felt very happy when I joined the exhibition at the Koh Thma Documentation Center. Then, the team members made a presentation about the posters and talked about the evacuation of people from their hometowns to live in their own villages and making people work without breaks. I really feel pain and pity for the grandparents who have experienced this cruel regime.
2) Name: Phearunan Pheakun, male, student of Bun Rany Hun Sen Koh Thma Primary School. This morning, I went to see the exhibition at the museum at Koh Thma Documentation Center. I saw and learned about the pictures in the Museum and felt very sorry. Those pictures show the younger generation like me a lot. Especially during the Khmer Rouge regime, my grandparents faced great hardships. Especially during the Khmer Rouge regime, my grandparents were forced to work without breaks, running out of food. Whereas, none of the children in that era had studied as deeply as we do today. So, as a child of the next generation, I strive to study well and be a good child for the national society.
3) Ratana Chanika, female, a student of Bun Rany Hun Sen Koh Thma Primary School. I felt very happy to come and see the posters showing the activities of the working people during the Khmer Rouge era. In particular, I gained new knowledge about the Koh Thma area, which was the starting point of the liberation of the country from the genocidal regime of Pol Pot.
4) Chea David, male, a student of Bun Rany Hun Sen Koh Thma Primary School. I felt very happy to have the opportunity to visit the exhibition in the Koh Thma Documentation Center, which shows the activities of the working people and the map of the mass graves where the Khmer Rouge killed people.
Observations:
• The students are well-behaved
• The students are brave and know how to ask questions
• The students are interested in the exhibition
Challenges:
• The students do not have notebooks
Text by Vy Sitha, Vorn Bopha and Chhum Ra
Photos by Vy Sitha, Vorn Bopha and Chhum Ra
August 17, 2026
Documentation Center of Cambodia Archives
https://photos.app.goo.gl/sYwiS2V6GvFvXiQy8