Students Enjoy Countryside Activities, Reading, and Dhamma Lessons at The Koh Thma Documentation Center & Praying House of The S’tieng Ethnic Village During the Long School Vacation
The two-month long vacation runs from September 1 to October 31, 2026. For city students, vacation often means leisure travel, supplementary tutoring courses, or sitting in air-conditioned rooms playing on their phones. However, rural students—especially in Kdol Leu Village, Tonloung Commune, Memot District, Tboung Khmum Province—spend their time enjoying various activities across rice paddies, setting aside time to read books and study Dhamma at the The Koh Thma Documentation Center & Praying House of The S’tieng Ethnic Village.
Children Catching Fish in Streams and Rice Fields
As crowing roosters awaken the children at sunrise, some accompany their parents to the fields, while others run and play in the village or open spaces, creating the joyful atmosphere typical of childhood. During the cool afternoon, a group of boys head across the paddies and along the streams carrying scoops, woven baskets, and water bottles, searching among the grass clumps for betta fish (fighting fish) bubble nests. Sneaking forward, each child carefully scoops the fish up. The Siamese fighting fish, with bodies and fins shimmering in vibrant reds, iridescent blues, or gleaming gold in the sunlight, display a stunning golden sheen; when agitated or flaring at one another, their expanded fins and tails resemble ripples of bright red and blue silk. Meanwhile, the striped, sparkling wild bettas are collected into separate bottles.
Another group of children heads toward the paddy fields carrying bamboo fishing poles, set lines, and perforated tin cans packed with live earthworms and tiny frogs for bait. They identify spots between rice clumps and along dykes with optimal water depth to plant their set lines. Rigging the worms and small frogs onto hooks, they gently lower them into the water, waiting for snakehead, catfish, and other species to strike. Broad smiles appear whenever a pole twitches and bends, signaling a catch. As the sun sets, the children gather their fishing gear and carry their haul home—feet coated in paddy mud and lightly soaked in sweat, but faces beaming with joy.
Playing Sports in the Rural Fields
In the cool late afternoon, village children gather on high ground amidst the fields, setting up a rustic volleyball court—no shoes, no fancy uniforms. They play with pure enthusiasm; ringing cheers and lively laughter fill the air against the backdrop of lush green fields. Such unvarnished fun makes for an unforgettable childhood memory. As dusk falls, they wrap up their games and walk home refreshed.
Nighttime Dhamma, Literacy, and Arithmetic Lessons by Monks
Under the quiet night, with cool breezes blowing across the village fields, a gentle light glows from the The Koh Thma Documentation Center & Praying House of The S’tieng Ethnic Village. Venerable Yuos Phary, the abbot of Hatthivannaram Pagoda (locally known as Kdol Pagoda), presides over classes to share knowledge with the villagers of Kdol Leu. Grandparents, aunts, uncles, and young children gather with cheerful expressions, eager to learn. On a simple chalkboard, the monk meticulously writes letters and arithmetic tables. The young children listen attentively and read aloud in lively unison, while the elderly diligently memorize chants with warm smiles—as if fulfilling a lifelong desire for literacy missed during their youth, particularly during the Khmer Rouge era when schooling was denied to them. Following the Dhamma and literacy lessons, the monk explains Buddhist moral precepts, ethics, and virtuous living. The unison of chanting and reflective conversation fosters a peaceful and serene environment.
Reading Books During Free Time at Koh Thma Documentation Center & Praying House of The S’tieng Ethnic Village
Staff from the Koh Thma Documentation Center welcome visitors seeking to study the history of Democratic Kampuchea (1975–1979). In their spare time, local children frequently drop in to read, with staff on hand to guide them through texts and archival photographs documenting the dark regime. The Koh Thma Documentation Center & Praying House of The S’tieng Ethnic Village serves not just as a leisure space, but as a bridge between past and present. By reading history books, the children absorb vital lessons that nurture fresh perspectives and awaken an appreciation for justice, reconciliation, and peacebuilding—ensuring such bitter history is never repeated.
What captures the children’s attention most are the real survival stories from the Khmer Rouge regime. Reading about the suffering, separation, and resilient spirit of their ancestors and elders deepens their understanding of the immense sacrifices made and the priceless value of today’s freedom. Reflective expressions mingled with profound respect reveal their deep gratitude toward the older generation who endured and survived the genocide.
[END]
សិស្សានុសិស្សបានសប្បាយរីករាយក្នុងការធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗនៅតាមវាលស្រែ ឆ្លៀតពេលមកអានសៀវភៅ និងរៀនធម៌នៅផ្ទះសហគមន៍ក្តុលលើ-សាលាគរុភណ្ឌស្ទៀងក្នុងអំឡុងពេលសាលាវិស្សមកាលធំ
វិស្សមកាលធំមានរយៈពេលពីរខែ គឺចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ដល់ ថ្ងៃទី៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ ។ សម្រាប់សិស្សានុសិស្សនៅទីក្រុង វិស្សមកាលអាចមានន័យថាជាការធ្វើដំណើរកម្សាន្ត ការរៀនវគ្គបំប៉ន ឬការអង្គុយលេងទូរសព្ទក្នុងបន្ទប់ត្រជាក់។ ប៉ុន្តែសិស្សានុសិស្សនៅតាមទីជនបទស្រែចម្ការ ពិសេសនៅភូមិក្តុលលើ ឃុំទន្លូង ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ បានសប្បាយរីករាយក្នុងការធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗនៅតាមវាលស្រែ ឆ្លៀតពេលមកអានសៀវភៅ និងរៀនធម៌នៅផ្ទះសហគមន៍ក្តុលលើ-សាលាគរុភណ្ឌស្ទៀង។
សកម្មភាពកុមាររកត្រីតាមទឹកអូរ និងវាលស្រែ
សំឡេងមាន់រងាវដាស់កុមារឱ្យភ្ញាក់ពីដំណេក ព្រះអាទិត្យចាប់ផ្តើមរះឡើង កុមារខ្លះតាមឪពុកម្តាយទៅស្រែចម្ការ ឯកុមារខ្លះទៀតរត់លេងក្នុងភូមិ ឬកន្លែងមានទីធ្លាធំទូលាយ ដើម្បីបង្កើតបរិយាកាសសប្បាយរីករាយតាមទម្លាប់របស់កុមារ។ ពេលរសៀលត្រជាក់ ក្មេងប្រុសមួយក្រុមបបួលគ្នាដើរកាត់វាលស្រែ និងមាត់អូរ ដៃកាន់ឈ្នាង ឬកញ្ច្រែង និងដបទឹក កុមារទាំងនោះដើររកមើលពពុះត្រីក្រឹមមាស (ត្រីក្រឹមជល់) តាមគុម្ពស្មៅ។ កុមារ ម្នាក់ៗលបៗកាន់ឈ្នាងជញ្ជត់ស្រង់យកត្រីក្រឹមយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។ ត្រីក្រឹមមាស ដងខ្លួនទាំងមូលនិងព្រុយមានពណ៌ក្រហម ខៀវភ្លឺរលោង ឬពណ៌មាសចែងចាំង ពេលត្រូវពន្លឺថ្ងៃ ឬពន្លឺភ្លើង ស្រកាវានឹងជះរស្មីពណ៌មាសយ៉ាងស្រស់ស្អាត ពេលវាខឹង ឬបើកស្រកាដាក់គ្នា ព្រុយនិងកន្ទុយលាតសន្ធឹងធំពេញទំហំ មើលទៅដូចសំពត់សូត្រពណ៌ក្រហម ពណ៌ខៀវ។ ចំណែកត្រីក្រឹមព្រៃកន្ទុយឆ្នូត ភ្លឺផ្លេកៗ ត្រូវចាប់ដាក់ដបទឹកដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។
ចំណែកកុមារមួយក្រុមទៀតស្ពាយដងសន្ទូចដើរតម្រង់ទៅវាលស្រែ។ ដៃម្នាក់ៗកាន់បង្កៃឫស្សី និងកូនកំប៉ុងចោះប្រហោងដែលពោរពេញដោយនុយជន្លេនរស់ និងកូនកង្កែបតូចៗ។ កុមារជ្រើសរើសចន្លោះគុម្ពស្រូវ និងភ្លឺស្រែមានទឹកជ្រៅល្មម រួចដោតបង្កៃ។ នុយជន្លេន និងកង្កែបតូចៗ ត្រូវដោតជាប់ជាមួយផ្លែសន្ទូច រួចទម្លាក់ក្នុងទឹកតិចៗរង់ចាំត្រីរ៉ស់ ត្រីអណ្តែង និងត្រីផ្សេងទៀតមកស៊ីនុយ។ កុមារទាំងនោះមានស្នាមញញឹមរីករាយរីកប៉ប្រឹម ពេលឃើញចុងបង្កៃកន្ត្រាក់យោលទៅមក បង្ហាញថាត្រីជាប់សន្ទូច។ លុះដល់ពេលថ្ងៃរៀបអស្តង្គត ក្មេងៗប្រមូលដងសន្ទូច នឹងយួរត្រីត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ជើងទាំងពីរប្រឡាក់ភក់ស្រែ ខ្លួនប្រាណជោកញើសតិចៗ ប៉ុន្តែផ្ទៃមុខពោរពេញដោយស្នាមញញឹម។
ការលេងកីឡានៅវាលស្រែទីជនបទ
ពេលរសៀលថ្ងៃត្រជាក់ក្មេងៗក្នុងភូមិជួបជុំគ្នានៅទីទួលកណ្តាលវាលស្រែ បង្កើតជាតារាងបាល់ទះស្រុកស្រែដ៏សាមញ្ញ គ្មានស្បែកជើង គ្មានឯកសណ្ឋានឡូយឆាយ។ កុមារលេងបាល់ទះដោយក្តីរីករាយ សំឡេងហ៊ោកញ្ជ្រៀវ និងសំណើចក្អាកក្អាយបន្លឺឡើងខ្លាំងៗធ្វើឱ្យបរិយាកាលកាន់តែរីករាយ អមជាមួយទេសភាពស្រែពណ៌ខៀវ និងភាពសប្បាយនៃកីឡាបាល់ទះ អាចជាការចងចាំមួយដ៏ល្អរបស់កុមារភាពមិនអាចបំភ្លេចបាន។ លុះព្រលប់មេឃងងឹត កុមារទាំងអស់បបួលគ្នាឈប់លេង រួចដើរត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញទាំងអារម្មណ៍ស្រស់ស្រាយ។
ពេលយប់ព្រះសង្ឃបង្រៀនធម៌ អក្សរ និងមេលេខនៅផ្ទះសហគមន៍ក្តុលលើ-សាលាគរុភណ្ឌស្ទៀង
រាត្រីស្ងប់ស្ងាត់ ខ្យល់ត្រជាក់បក់រំភើយកាត់វាលស្រែភូមិឋាន អំពូលភ្លើងបំភ្លឺព្រាលៗបានចាំងចេញពីផ្ទះសហគមន៍ក្ដុលលើ-សាលាគរុភណ្ឌស្ទៀង។ ព្រះតេជគុណ យស ផារី ជាព្រះចៅអធិការវត្តហត្ថិវនារាម ហៅវត្តក្តុល និមន្តមកពីវត្តក្តុល គង់ជាអធិបតី ដើម្បីផ្ទេរចំណេះវិជ្ជាដល់អ្នកភូមិក្តុលលើ ឃុំទន្លូង ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ លោកតា លោកយាយ អ៊ំពូមីង និងកុមារាតូចៗ បានមកជួបជុំគ្នាដោយទឹកមុខស្រស់ស្រាយ រង់ចាំទទួលចំណេះដឹងពីព្រះសង្ឃ។ នៅលើក្តារខៀនសាមញ្ញ ព្រះសង្ឃបានចាប់ផ្តើមគូសសរសេរតួអក្សរ និងមេលេខនីមួយៗយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់។ កុមារតូចៗផ្ទៀងស្តាប់ និងរៀនប្រកបតាមដោយសំឡេងរត់មាត់យ៉ាងរស់រវើក រីឯលោកតា លោកយាយវិញ យកចិត្តទុកដាក់ទន្ទេញធម៌ ដោយទឹកមុខស្នាមញញឹម ហាក់បីដូចជាកំពុងបំពេញបំណងប្រាថ្នានៃការចេះដឹងដែលខកខានកាលពីក្មេងវ័យ ជាពិសេសលោកតា លោកយាយ អ៊ំពូមីង បានឆ្លងកាត់ពីសម័យខ្មែរក្រហម មិនបានរៀនសូត្រក្នុងសម័យនោះ។ បន្ទាប់ពីមេរៀនធម៌ រៀនអក្សរលេខសព្វគ្រប់ ព្រះសង្ឃបានចាប់ផ្តើមពន្យល់អំពីធម៌វិន័យ សីលធម៌ និងការរស់នៅប្រកបដោយសេចក្តីល្អ។ សំឡេងសូត្រធម៌ និងការសន្ទនាធម៌បន្លឺឡើង ស្របគ្នា បង្កើតបានជាបរិយាកាសសុខសាន្ត និងជ្រះថ្លាក្នុងចិត្ត។
កុមារឆ្លៀតពេលទំនេរមកអានសៀវភៅនៅផ្ទះសហគមន៍ក្តុលលើ-សាលាគរុភណ្ឌស្ទៀង
បុគ្គលិកមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្ម រង់ចាំស្វាគមន៍ភ្ញៀវទស្សនកិច្ចសិក្សាស្វែងរកពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ(១៩៧៥-១៩៧៩)។ កុមារពេលទំនេរតែងតែចូលអានសៀវភៅ ហើយបុគ្គលិកចាំចង្អុលបង្ហាញអក្សរ និងរូបថតឯកសារចាស់ៗដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីរឿងរ៉ាវពិតនៃរបបខ្មៅងងឹត។ ផ្ទះសហគមន៍ក្ដុលលើ-សាលាគរុភណ្ឌស្ទៀង មិនត្រឹមតែជាកន្លែងកម្សាន្តពេលទំនេរប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានប្រែក្លាយជាកន្លែងការចងចាំរវាងអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្នកាល។ កុមារចូលអានសៀវភៅ ដើម្បីស្រូបយកចំណេះដឹងពីសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាមេរៀនបណ្ដុះគំនិតថ្មីៗ និងការដាស់តឿនស្មារតីកុមារឱ្យស្រឡាញ់យុត្តិធម៌ ការផ្សះផ្សា និងចូលរួមថែរក្សាសន្តិភាពសង្គមជាតិកុំឱ្យប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជូរចត់នេះវិលត្រឡប់មកវិញជាដាច់ខាត។
ចំណុចដែលទាក់ទាញចិត្ត និងអារម្មណ៍កុមារខ្លាំងបំផុត គឺរឿងរ៉ាវតស៊ូជីវិតពិតរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម។ ការអានអំពីទុក្ខវេទនា ការព្រាត់ប្រាស និងស្មារតីអត់ធន់ដ៏អង់អាចរបស់ជីដូនជីតា លោកតា លោកយាយ អ៊ំពូមីង បានធ្វើឱ្យកុមារកាន់តែយល់ច្បាស់ពីទំហំនៃការលះបង់ និងតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃ និងសេរីភាពដែលអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមកំពុងមាននាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ កុមារមានទឹកមុខស្រពាប់ស្រពោនលាយឡំនឹងការគោរព បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីការដឹងគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះមនុស្សជំនាន់មុនដែលបានឆ្លងកាត់ពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហម។
THE FUTURE OF CAMBODIA WITHOUT GENOCIDE.
THE COMMUNITY HEALING CENTER, KDOL LEU VILLAGE:
Koh Thma Documentation Center & Praying House of The S’tieng Ethnic Village.
Text and Photos by Chham Ra
October 1-6, 2026
Documentation Center of Cambodia Archives
https://photos.app.goo.gl/p2asbNfUGidaz6D66