Community Development Project: Dark Tourism Cycling Tour to Han Chey Community
September 18, 2026
By Touch Vannet
Photo by Sang Chanthou and Ly David
Documentation Center of Cambodia Archives
គម្រោងអភិវឌ្ឍសហគមន៍៖ ដំណើរទេសចរណ៍ដោយការជិះកង់ ទៅកាន់សហគមន៍ហាន់ជ័យ ដើម្បីសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម
សហគមន៍ហាន់ជ័យ ស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់សៀម ចម្ងាយប្រមាណ២០គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្តកំពង់ចាម។ តំបន់នេះមានទេសភាពស្រស់ស្អាត តាមដងទន្លេមេគង្គ, ភ្នំ, ប្រាសាទបុរាណ និងវត្តអារាម ហើយមានសក្តានុពលសម្រាប់អភិវឌ្ឍជាគោលដៅទេសចរណ៍សិក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម (Dark Tourism)។ គម្រោងទេសចរណ៍សិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម (Dark Tourism) នេះផ្តោតលើការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យសង្គ្រាម និងរបបខ្មែរក្រហម តាមរយៈការទៅដល់ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ, ការស្ដាប់សាច់រឿងរបស់អ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម និងទេសភាពតាមសហគមន៍។ ការធ្វើដំណើរអាចរៀបចំជាទម្រង់ ដំណើរទេសចរណ៍ដោយជិះកង់ សម្រាប់សិស្សានុសិស្ស អ្នកស្រាវជ្រាវ និងភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិ-អន្តរជាតិ ដើម្បីទៅដល់គោលដៅ និងសិក្សាស្វែងយល់អំពីទីតាំងនីមួយៗ។
១) មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាខេត្តកំពង់ចាម
មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារខេត្តកំពង់ចាម គឺជាសាខាទី៥របស់មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា (DC-Cam) ដែលដើរតួនាទីជាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសម្រាប់សិស្សនិស្សិត អ្នកស្រាវជ្រាវ និងសាធារណជន ជាពិសេសអ្នកដែលរស់នៅក្នុងខេត្តកំពង់ចាម។ មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារខេត្តកំពង់ចាមមានគោលបំណងផ្តល់លទ្ធភាពទទួលបានប្រភពធនធានសម្បូរបែប ទាក់ទងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម ដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង និងចំណេះដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរក្រហមក្នុងចំណោមប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកំពង់ចាម។ បណ្ណសារទាំងនោះរួមបញ្ចូល ប៉ុន្តែមិនកំណត់ចំពោះឯកសារខ្មែរក្រហម គឺចម្លើយសារភាព សក្ខីកម្ម ខ្សែភាពយន្ត និងរូបថត។ មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារខេត្តកំពង់ចាមបន្តអនុវត្តកិច្ចការងារស្នូលរបស់មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជានៅតាមមូលដ្ឋាន ក្នុងការចងក្រងឯកសារ អប់រំ និងផ្សព្វផ្សាយឯកសារស្តីពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម ឬប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជាចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។ ចាប់តាំងពីការបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី០១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារខេត្តកំពង់ចាមបានបើកជាសាធារណៈ និងទទួលស្វាគមន៍ប្រតិភូ និងអ្នកចូលទស្សនាជាច្រើន រួមទាំងអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម យុវជន គ្រូបង្រៀន និងសិស្សានុសិស្ស ដើម្បីចូលមើលបណ្ណសាររបស់ខ្លួន។
២) វត្តមាន់ហើរ – ទីតាំងសម្លាប់ប្រជាជនក្នុងរបបខ្មែរក្រហម
វត្តមាន់ហើរ គឺជាទីតាំងដែលខ្មែរក្រហម ចាប់ប្រជាជនយកទៅសម្លាប់ចោល។ តាមរយៈបទពិសោធន៍របស់ ងីម ងន់ អាយុ៧៣ឆ្នាំ, ប្រជាជន រស់នៅតំបន់នេះ ទទួករងការបង្ខំធ្វើការងារជាទម្ងន់, ការបង្អត់អាហារ និងការកាប់សម្លាប់របស់ខ្មែរក្រហម។
៣) ភ្នំហាន់ជ័យ – ទីកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់ប្រជាជនដែលរត់គេចពីការកាប់សម្លាប់របស់ខ្មែរក្រហម
ភ្នំហាន់ជ័យ ត្រូវបានរំលឹកភ្ជាប់ជាមួយនឹងរឿងរ៉ាវនៃការរត់ភៀសខ្លួន និងការតស៊ូដើម្បីរស់រានមានជីវិតរបស់ប្រជាជន ដែលមិនអាចស៊ូទ្រាំនឹងទុក្ខវេទនា និងការគំរាមកំហែងពីការសម្លាប់របស់ខ្មែរក្រហម។ ចាប់ពីពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ១៩៧៨ រហូតដល់ចុងឆ្នាំ១៩៧៨ ប្រជាជនមួយចំនួនបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនចូលទៅក្នុងព្រៃនៅលើភ្នំហាន់ជ័យ ដើម្បីគេចចេញពីការចាប់ខ្លួន និងការសម្លាប់ ហើយបន្តការរស់រានមានជីវិត។
តាមរយៈបទពិសោធន៍របស់លោក តុង ស៊ីថាត់ ដែលជាអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម លោកបានរៀបរាប់ថា លោកធ្លាប់បានឮអំពីប្រជាជនមួយចំនួន ដែលសាច់ញាតិរបស់ពួកគេត្រូវបានកងខ្មែរក្រហមដែលមកពីភូមិភាគនិរតី សម្លាប់ចោល។ ដោយដឹងថា ពួកគេអាចនឹងជួបប្រទះនឹងការស្លាប់ដូចគ្នា ប្រជាជនទាំងនោះបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនចូលទៅក្នុងព្រៃនៅលើភ្នំហាន់ជ័យ ដើម្បីស្វែងរកទីជម្រក និងបន្តជីវិត។ ដើម្បីរស់រានមានជីវិត ប្រជាជនទាំងនោះបានលាក់ខ្លួននៅក្នុងព្រៃនៅពេលថ្ងៃ ហើយនៅពេលយប់បានចេញមកស្វែងរកអាហារ ដោយខ្លះលួចស្បៀង ឬវាយប្រហារលើកងឈ្លបខ្មែរក្រហម ដើម្បីយកអាវុធ និងស្បៀងអាហារមកប្រើប្រាស់។ ក្រោយមក ប្រជាជនដែលបានរត់ភៀសខ្លួន និងប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់អង្គការ ត្រូវបានខ្មែរក្រហមហៅថា «ខ្មែរស» និងចាត់ទុកថាជាសត្រូវប្រឆាំងនឹងអង្គការ។
រឿងរ៉ាវនៃភ្នំហាន់ជ័យនេះ បង្ហាញពីបទពិសោធន៍ដ៏លំបាករបស់ប្រជាជនក្នុងអំឡុងរបបខ្មែរក្រហម ព្រមទាំងការតស៊ូដើម្បីរស់រានមានជីវិត និងការស្វែងរកទីជម្រកនៅក្នុងស្ថានភាពដែលពោរពេញដោយការភ័យខ្លាច។
៤) ទំនប់កែប្រែ (ទំនប់ល្ពាក) – បទពិសោធន៍ការបង្ខំធ្វើការងារជាទម្ងន់
ទំនប់កែប្រែ (ទំនប់ល្ពាក) មានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិល្ពាក ឃុំស្រក ស្រុកកំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម ដោយមានចម្ងាយប្រហែល២០គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្ត។ ទំនប់នេះត្រូវបានលើក និងប្រែក្លាយជាអាងស្តុកទឹកសម្រាប់ស្រោចស្រពស្រែចម្ការរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាននៅក្បែរនោះ។ ទំនប់នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយការបង្ខំឱ្យប្រជាជនកម្ពុជាធ្វើពលកម្មទាំងបំពាន ដើម្បីស្តុកទឹកសម្រាប់ធ្វើស្រែនិងចម្ការក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម (១៩៧៥-១៩៧៩)។ ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម ទំនប់កែប្រែស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ ៤២ នៃភូមិភាគបូព៌ា (ឬភូមិភាគកណ្តាល/តំបន់ចាស់គឺភាគខាងជើង)។ នៅពេលនោះ ភូមិភាគកណ្តាលត្រូវបានបែងចែកជាបីតំបន់គឺ៖ តំបន់ ៤១, តំបន់ ៤២ និងតំបន់ ៤៣។ ជាលទ្ធផលនៃការបង្ខំឱ្យធ្វើការងារហួសកម្លាំង ការអត់ឃ្លាន ជំងឺតម្កាត់ និងការសម្លាប់រង្គាល ប្រជាជនជាច្រើនបានបាត់បង់ជីវិតក្នុងអំឡុងពេលសាងសង់ទំនប់នេះ។
៥) ទំនប់ជ្រោយចេក – ការងារបង្ខំធ្វើការងារដោយបង្ខំ គ្មានពេលសម្រាក និងហូបចុកមិនគ្រប់គ្រាន់
ទំនប់ជ្រោយចេក (ទ្រួយចេក) មានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិវាលគ្រៀល ឃុំទា្រង ស្រុកកំពង់សៀម និងចុងម្ខាងទៀតស្ថិតនៅភូមិល្ពាក ឃុំស្រក ស្រុកកំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម។ ទំនប់នេះមិនត្រឹមតែត្រូវបានស្ដុប និងជាអាងស្តុកទឹកសម្រាប់ស្រោចស្រពស្រែចម្ការរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏បានក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ទាក់ទាញមួយសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរក្នុងស្រុកផងដែរ ដោយសារតែទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាតនៃវាលស្រែខៀវស្រងាត់ និងបឹងដ៏ធំនៅដើមរដូវវស្សា។ រំលឹកទៅដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ ទំនប់នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយការបង្ខំឱ្យប្រជាជនកម្ពុជាធ្វើពលកម្មទាំងបំពាន ដើម្បីស្តុកទឹកសម្រាប់ធ្វើស្រែនិងចម្ការក្នុងសម័យខ្មែរក្រហមចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៥ និងឆ្នាំ ១៩៧៨។ ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម ទំនប់ជ្រោយចេកស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ ៤១ នៃភូមិភាគបូព៌ា (ឬភូមិភាគកណ្តាល/តំបន់ចាស់គឺភាគខាងជើង)។ ពេលនោះ ភូមិភាគកណ្តាលត្រូវបានបែងចែកជាបីតំបន់គឺ៖ តំបន់ ៤១, តំបន់ ៤២ និងតំបន់ ៤៣។ ប្រជាជនជាច្រើនបានបាត់បង់ជីវិតក្នុងអំឡុងពេលសាងសង់ទំនប់នេះ ដោយសារការបង្ខំឱ្យធ្វើការងារហួសកម្លាំង ការអត់ឃ្លាន និងជំងឺគ្មានថ្នាំព្យាបាល។
៦) ស្ដូបតម្កល់អដ្ឋិធាតុជនរងគ្រោះក្នុងរបបខ្មែរក្រហម នៅភ្នំប្រុសភ្នំស្រី
ស្ដូបតម្កល់អដ្ឋិធាតុជនរងគ្រោះក្នុងរបបខ្មែរក្រហម នៅភ្នំប្រុសភ្នំស្រី គឺជាទីតាំងរំឭកការចងចាំដល់ជនរងគ្រោះដែលបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា មានការប្រារព្ធ ទិវាជាតិនៃការចងចាំ ដើម្បីគោរពដល់ជនដែលបានបាត់បង់ជីវិតក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។
Community Development Project: Dark Tourism Cycling Tour to Han Chey Community
Han Chey Community is located in Kampong Siem District, approximately 20 kilometers from Kampong Cham Provincial Town. The area features beautiful landscapes along the Mekong River, mountains, ancient temples, and Buddhist pagodas, making it a potential destination for developing Dark Tourism, with a focus on historical and educational experiences.
Dark Tourism Cycling Tour to Han Chey Community focuses on learning about the Khmer Rouge History through visits to historical sites, listening to the stories and experiences of Khmer Rouge survivors, and exploring the cultural and natural landscapes of the community.
The tour can be organized as a cycling tour, allowing students, researchers, and local and international visitors to travel between different sites and learn about the history and significance of each location.
1) Kampong Cham Documentation Center
The Kampong Cham Documentation Center is the fifth branch of the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam), serving as the provincial research center for public, students and researchers, specifically those residing in Kampong Cham province. The center aims at providing access to a variety of resources, concerning the history of the Khmer Rouge to promote the awareness and understanding among the fellow citizens. The archives included but not limited to the Khmer Rouge documents, confessions, testimonies, films, and photographs. The center continues carrying the focal works of its parental institution, i.e. DC-Cam, in documenting, educating and disseminating documents on the Khmer Rouge history (or the history of Democratic Kampuchea), which governed Cambodia from 1975 to 1979. Since its inception on July 1, 2021, the center has opened to public and welcomed many delegates and visitors, including Khmer Rouge survivors, youths, teachers, and students to access its archives.
2) Moan Heur Pagoda – Killing Site During the Khmer Rouge Regime
Moan Heur Pagoda was a site where the Khmer Rouge brought and killed local people. According to the experience of Mr. Ngim Ngon, 73 years old, residents in this area were subjected to forced labor, severe food shortages, and killings under the Khmer Rouge regime.
3) Han Chey Mountain – Hiding Place for People Fleeing Khmer Rouge’s Killing
Han Chey Mountain is remembered in connection with stories of people fleeing and struggling to survive after enduring suffering and facing the threat of execution under the Khmer Rouge regime. From mid-1978 until the end of 1978, some people decided to flee into the forest on Han Chey Mountain to escape arrest and killing and to seek refuge and continue their lives.
According to the experience of Tong Sithat, a survivor of the Khmer Rouge regime, she recalled hearing about people whose relatives had been killed by Khmer Rouge cadres from the Southwestern Zone. Fearing that they would suffer the same fate, these people decided to flee into the forest on Han Chey Mountain in search of shelter and safety. To survive, they hid in the forest during the day and came out at night to search for food. Some reportedly stole food supplies or attacked Khmer Rouge militia units in order to obtain weapons and food. Later, those who had fled and resisted the control of Angkar were referred to by the Khmer Rouge as “Khmer White” (Khmer Sar) and were considered enemies opposing the Angkar.
The story of Han Chey Mountain reflects the difficult experiences of people during the Khmer Rouge regime, as well as their struggle for survival and their search for refuge in circumstances filled with fear.
4) Ke Prae Dam (Re-education Dam)
Ke Prae Dam (Re-education Dam) locates in L’peak village,Srak commune, Kampong Siem district, Kampong Cham province and its distance is about twenty kilometers from the provincial town. The dam is preserved and developed as a water storage reservoir for irrigating the rice fields of nearby communities. The dam was built by the forced labor of the Cambodian people to store water for rice fields and plantations during the Khmer Rouge regime (1975-1979). During the Khmer Rouge period, the Kae Prae dam was in Region 42 of the Central Zone (Old North Zone). The Central Zone was divided into three regions: Region 41; Region 42; and Region 43. As a result of forced labor, starvation, illness and execution, many people lost their life during constructing the dam.
5) The Chroy Chek Dam (Truoy Chek)
The Chroy Chek Dam (Truoy Chek) is located in Veal Kriel village, Trean commune, Kampong Siem district, and its another end is in Lepeak village, Srak commune, Kampong Siem district. Not only is the dam preserved and developed as a water storage reservoir for irrigating the rice fields of local communities but also it has become an attractive tourist destination for local tourists due to its beautiful landscape of the lush green rice field along with the large lake at the beginning of the rainy season. Reflecting back to the history, the dam was built by the forced labor of the Cambodian people to store water for rice fields and plantations during the Khmer Rouge regime between 1975 and 1978. During the Khmer Rouge period, the Chroy Chek Dam was located in Region 41 of the Central Zone (Old North Zone). The Central Zone was divided into three regions: Region 41; Region 42; and Region 43. Many people lost their life during the construction of the dam due to forced labor, starvation, and illness without a medical treatment.
6) Memorial keeping skulls and bones of the victims of the Khmer Rouge Regime at Phnom Pros–Phnom Srei
The Memorial keeping skulls and bones of the victims of the Khmer Rouge Regime at Phnom Pros–Phnom Srei is a memorial site dedicated to remembering those who lost their lives during the Khmer Rouge regime. Every year on May 20, Cambodia observes the National Day of Remembrance to honor and commemorate those who lost their lives during the Khmer Rouge regime.
https://photos.app.goo.gl/Nm1RsDXwmepGisaW8