ក្រុមការងារមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្មរៀបចំវេទិកាថ្នាក់រៀន ស្តីពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ(១៩៧៥-១៩៧៩)។
នៅម៉ោង៨និង០៥នាទីព្រឹក ថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ សិស្សានុសិស្សចំនួន១២នាក់ (ស្រី៦នាក់) អញ្ជើញពីសាលាបឋមសិក្សា ប៊ុន រ៉ានី ហ៊ុន សែន កោះថ្ម ដើម្បីទស្សនកិច្ចសិក្សានៅមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្ម ក្នុងគោលបំណងស្វែងយល់ពីអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហម និងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ(១៩៧៥-១៩៧៩)។
ជាកិច្ចចាប់ផ្តើម លោក ឈុំ រ៉ា បុគ្គលិកមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្ម ដឹកនាំសិស្សទស្សនាពិព័រណ៍រូបភាពនៅមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្ម បានបន្សល់ទុកតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ លោក ឈុំ រ៉ា បង្ហាញសិស្សានុសិស្សពីពិព័រណ៍រូបភាព និងផ្ទាំងគំនូរ ស្តីពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩) ដំណើរឆ្ពោះទៅផ្តួលរំលំរបបប្រល័យពូជសាសន៍ ថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៧។ តំបន់កោះថ្ម គឺជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃដំណើរផ្សងគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិតរបស់សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន។ ទីតាំងកោះថ្ម ឃុំទន្លូង ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ នៃបញ្ជាការដ្ឋានវរសេនាធំ តំបន់២១ សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន និងកម្មាភិបាលដ៏ទុកចិត្តបួននាក់ គឺ នុច ថន, ញឹក ហួន, ស៊ូ គីមស្រ៊ាង (ហៅសាញ់) និង វ៉ា ប៉ោអ៊ាន ចាប់ផ្តើមដំណើរភៀសខ្លួនទៅវៀតណាម ដើម្បីស្វែងរកការជួយឧបត្ថម្ភក្នុងការរំដោះជាតិ ចេញពីរបបប្រល័យពូជសាន៍ ប៉ុល ពត។
លោក ឈុំ រ៉ា និយាយសាច់រឿងរបស់ សំ ឡុង ជាសាក្សីរស់បានឆ្លងកាត់ពីរបបខ្មែរក្រហម ទៅកាន់សិស្សានុសិស្ស៖
ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧ឪពុកខ្ញុំ និងអ្នកភូមិបុស្សតាអឹមប្រមាណ៣០នាក់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចោទថាបានចូលជាមួយយួននៅពេលដែលខ្មែរក្រហមចាត់តាំងឱ្យបររទេះទៅអារឈើនៅក្នុងស្រុកឆ្លូង ខេត្តក្រចេះ។ ពេលត្រឡប់មកដល់ភូមិបុស្សតាអឹមវិញឪពុកខ្ញុំ និងអ្នកភូមិត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាប់យកទៅសម្លាប់នៅកន្លែងផ្សេងៗគ្នា។ ឪពុកខ្ញុំ និងពូម្នាក់ឈ្មោះ កយ ត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់នៅភូមិថ្មទទឹង ឃុំជាំតាម៉ៅ ច្រកក្នុងបាវយកទៅវាលខាងលិចភូមិ និងបាត់ខ្លួនរហូត។ សំ ឡុង អាយុ ៦៣ឆ្នាំ ជនជាតិខ្មែរភេទប្រុស រស់នៅភូមិតាម៉ៅកើត ឃុំជាំតាម៉ៅ ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ បានរៀបរាប់រឿងរ៉ាវដែលបានកើតឡើងក្នុងរបបខ្មែរក្រហមដូចខាងក្រោម៖
ខ្ញុំមានប្រពន្ធឈ្មោះ ខៀវ សុវណ្ណ អាយុ ៦០ឆ្នាំ ជនជាតិដើមភាគតិចស្ទៀង។ ខ្ញុំមានកូន ៧នាក់ (ស្រី១ និងប្រុស៦នាក់) ស្លាប់ប្រុសម្នាក់ដោយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍។ ខ្ញុំមានមុខរបបរ ធ្វើស្រែចំការ និងលេងភ្លេងអារក្ខ។
ខ្ញុំមានស្រុកកំណើតនៅភូមិបុស្សតាអឹម ឃុំជាំតាម៉ៅ ស្រុកមេមត់ ខេត្តកំពង់ចាម។ ខ្ញុំមានឪពុកឈ្មោះ សួន សំ (ខ្មែរក្រហមសម្លាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧) និងម្តាយឈ្មោះ ច្រាញ់ ញ៉ាញ់ ស្លាប់ឆ្នាំ១៩៨៣ដោយរោគគាពាធ។ ខ្ញុំមានបងប្អូន៨នាក់ (ប្រុស៤ និងស្រី៤នាក់)។ ខ្ញុំ ជាកូនទី៣ ក្នុងគ្រួសារ។
កាលពីក្មេងខ្ញុំមិនបានរៀនសូត្រទេ ពីព្រោះនៅពេលខ្ញុំដល់វ័យចូលរៀន គឺប្រទេសជាតិមានសង្រ្គាម មិនមានសាលារៀនឡើយ។ នៅពេលនោះ ខ្ញុំ បានឃើញទាហានអាមេរិកទម្លាក់គ្រាប់បែក និងបើករថគ្រោះឆ្លងកាត់តាមភូមិ ដើម្បីសែ្វងរកកងទ័ពវៀតកុង។ ខ្ញុំបានឃើញទាហានអាមេរិកប្រយុទ្ធជាកងទ័ពវៀតកុងនៅតាមវាលស្រែនៅម្តុំភូមិស្រែតាពេជ្រ។ ពេលនោះរថគ្រោះអាមេរិក បានបើកតាមផ្លូវលំ កាត់តាមព្រៃមកភូមិតាម៉ៅ ភូមិទួលគ្រួស ភូមិជាំផ្តិន ភូមិទឹកពូក(ភូមិទឹកពូកបច្ចុប្បន្នជាភូមិល្វាលើ ឃុំទន្លូង) និងភូមិកន្ទួត ដែលជាភូមិរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចស្ទៀង។ ទាហានអាមេរិក និងកងទ័ពវៀតកុងបានចូលមកក្នុងភូមិ និងតំបន់ព្រៃក្បែរនោះប្រហែលជាង១ខែ ទៅ២ខែ ក៏ដកទៅវិញអស់។
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ ឬឆ្នាំ១៩៧៣ ខ្មែរក្រហមបានចូលមកដល់ក្នុងភូមិបុស្សតាអឹម និងភូមិផ្សេងទៀតក្នុងឃុំជាំតាម៉ៅ នឹងបានដើរឃោសនាឱ្យប្រជាជនចូលរួមក្នុងចលនារបស់ខ្មែរក្រហម។ នៅតាមភូមិនីមួយៗ ខ្មែរក្រហមចាប់ផ្តើមឱ្យប្រជាជនបង្កើតជាក្រុមប្រវាស់ដៃ គឺជួយធ្វើការងារស្រែចំការឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក និងហូបបាយនៅតាមផ្ទះរៀងៗខ្លួន។ នៅពេលនោះ ខ្ញុំ បានជួយឪពុកម្តាយឃ្វាលគោក្របីនៅតាមវាល និងជួយធ្វើការងារស្រែចំការ។
នៅពេលខ្មែរក្រហមទទួលជ័យជម្នះទូទាំងប្រទេសនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហមបាន រៀបចំជាសហករណ៍ ដើម្បីឱ្យប្រជាជនក្នុងភូមិធ្វើការងាររួម ហូបចុករួមនៅតាមសហករណ៍។ ពេលនោះខ្មែរក្រហមក៏បានជម្លៀសប្រជាជន១៧ មេសា មកពីទីក្រុងមករស់នៅក្នុងភូមិបុស្សតាអឹម ប្រមាណ៥០គ្រួសារ។ ប្រជាជន១៧ មេសា មកដល់ដំបូង ខ្មែរក្រហមយកទៅផ្ញើនៅតាមផ្ទះអ្នកភូមិ ក្នុងមួយផ្ទះមួយគ្រួសារ។ បន្ទាប់មកទៀតទើបខ្មែរក្រហមឱ្យប្រជាជន១៧ មេសា កាប់កូនឈើ រកស្លឹកទ្រាំងមកធ្វើខ្ទមរស់នៅតាមជាយៗភូមិដោយខ្លួនងង។ ប្រជាជន១៧ មេសា បានស្លាប់ច្រើន ដោយសារជំងឺគ្រុនចាញ់ អត់អាហារ ធ្វើការងារពលកម្មហួសកម្លាំង និងត្រូវខ្មែរក្រហមយកទៅសម្លាប់។ បន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមដួលរំនៅឆ្នាំ១៩៧៩ មានគ្រួសារប្រជាជន១៧ មេសា មិនដល់១០គ្រួសារទេ ដែលបានត្រឡប់ទៅវិញ។ បច្ចុប្បន្នមានកូនប្រជាជន១៧មេសា ចំនួន២នាក់បានបន្តរស់នៅក្នុងភូមិបុស្សតាអឹម ពីព្រោះឪពុកម្តាយ បងប្អូនត្រូវបានខ្មែរក្រហមសម្លាប់ និងស្លាប់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហមអស់។នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមប្រធានកងតូច ឬប្រធានភូមិបុស្សតាអឹម មានឈ្មោះតាស៊ឹង និងប្រធានសង្កាត់ ឬឃុំជាំតាម៉ៅមានឈ្មោះតាភូមិ។
ក្រុមគ្រួសារខ្ញុំ ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាត់ជាគ្រួសារសក្តិភូមិ ហើយខ្មែរក្រហមបានបំបែកគ្រួសារខ្ញុំ ឱ្យរស់នៅបែកគ្នា ឪពុកខ្ញុំ ត្រូវខ្មែរក្រហមចាត់តាំងឱ្យទៅលើកទំនប់ឆ្ងាយពីភូមិ។ ម្តាយខ្ញុំ ត្រូវចាត់តាំងឱ្យបិទប្រព័ន្ធភ្លឺស្រែ ដកស្ទូង និងច្រូតកាត់។ បងៗរបស់ខ្ញុំ ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចាត់តាំងឱ្យធ្វើការងារក្នុងកងចល័តនៅឆ្ងាយៗពីភូមិ ខ្ញុំត្រូវខ្មែរក្រហមចាត់តាំងឃ្វាលក្របី។ ចំណែកប្អូនៗត្រូវស្ថិតនៅក្នុងកងកុមារ។ ចំពោះរបបអាហារ គឺហូបបបរ ក្នុងមួយថ្ងៃ ២ពេល (ពេលថ្ងៃត្រង់ និងពេលល្ងាច)។
នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៧ ឪពុកខ្ញុំ និងកងបុរសប្រហែល៣០នាក់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមចោទថាចូលដៃចូលជើងជាមួយយួន។ ឪពុកខ្ញុំ និងអ្នកភូមិប្រហែល៣០នាក់ផ្សេងទៀតត្រូវខ្មែរក្រហមចាត់តាំងឱ្យអារឈើ និងដឹកឈើនៅកំពង់សរសរក្នុងស្រុកឆ្លូង។ ក្នុងរទេះក្របីនីមួយៗមានមនុស្សចាស់ម្នាក់ និងក្មេងមើលក្របីម្នាក់។ ពេលត្រឡប់មកពីអារឈើវិញមានក្មេងមើលក្របីម្នាក់ឈ្មោះ មឿន ឈីន បានមករាយការណ៍ប្រាប់ប្រធានភូមិតាស៊ឹងថា អ្នកទៅអារឈើទាំងអស់បានទៅមើលខ្សែភាពយន្តឯកសាររបស់វៀតណាម តាស៊ឹងក៏បានទៅរាការណ៍ប្រាប់ប្រធានឃុំឈ្មោះតាភូមិ។ បន្ទាប់មកខ្មែរក្រហមបានចោទប្រកាន់ឪពុកខ្ញុំ និងអ្នកទៅអាឈើប្រមាណ៣០នាក់ទៀតថាជាមនុស្សក្បាលយួនខ្លួនខ្មែរ ហើយត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់យកទៅសម្លាប់។ ខ្មែរក្រហមបានចាត់តាំងឱ្យទៅអារឈើនៅភូមិកំបាស់ ឃុំមេមង ហើយបាត់ខ្លួនតែម្តង។ ចំណែកឪពុកខ្ញុំ និងពូម្នាក់ឈ្មោះកយ ត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់នៅភូមិថ្មទទឹង ច្រកក្នុងបាវយកទៅវាលខាងលិចភូមិ ហើយបាត់ខ្លួនរហូត។ ក្នុងចំណោមនោះ មានតែតាថ្លៃម្នាក់គត់បានគេចខ្លួន គឺគាត់បានរត់គេចពីមួយកន្លែងទៅមួយកន្លែង បន្ទាប់មកគាត់រត់ចូលក្នុងព្រៃ និងភៀសខ្លួនទៅប្រទេសវៀតណាម។ បន្ទាប់ពីរំដោះឆ្នាំ១៩៧៩ តាថ្លៃបានត្រឡប់មករស់នៅក្នុងភូមិថ្មទទឹងវិញ។ តាថ្លៃ ទើបតែស្លាប់ដោយសារចាស់ជរាប៉ុន្មានឆ្នាំមុននេះ។
នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៧ ខ្ញុំ និងអ្នកភូមិទាំងអស់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមជម្លៀសចេញពីភូមិឱ្យទៅស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះ។ ពេលនោះខ្មែរក្រហមបានឱ្យប្រជាជនធ្វើដំណើរ និងដេកនៅតាមព្រៃរយៈពេល៣ទៅ៤ថ្ងៃ និងរយៈពេលប្រហែលមួយខែ ទើបទៅឃុំស្វាយជ្រះ ស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះ។ ខ្ញុំ និងអ្នកភូមិបុស្សតាអឹមបានរស់នៅមួយប្រជាជនដែលជាជនជាតិភាគតិចស្ទៀងប្រហែលមួយខែទៀត ទើបខ្មែរក្រហមបន្តជម្លៀសឱ្យទៅរស់នៅជាមួយជនជាតិភាគតិចព្នងនៅភូមិស្រែជិះ ស្រែខ្លីច ក្នុងស្រុកសំបូរ ខេត្តក្រចេះ។ ក្នុងរយៈនៃការជម្លៀសនេះការរស់នៅរបស់ខ្ញុំ និងអ្នកភូមិបុស្សតាអឹមមានស្ថានភាពលំបាកខ្លាំង មានអ្នកភូមិចាស់ជរាភាគច្រើនបានស្លាប់ដោយសារអត់អាហារ ហើយខ្មែរក្រហមបង្ខំឱ្យធ្វើការងារពលកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។
នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៨ ខ្ញុំ និងអ្នកភូមិបុស្សតាអឹមទាំងអស់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមជម្លៀសមកថ្មគ្រែ ឃុំថ្មគ្រែ ខេត្តក្រចេះ ដើម្បីរង់ចាំជិះកាណូតមកស្រុកស្ទឹងត្រង់ ខេត្តកំពង់ចាម។ ខ្ញុំ និងអ្នកភូមិបុស្សតាអឹមបានស្នាក់នៅស្រុកស្ទឹងត្រង់រយៈពេល៣យប់ ទើបខ្មែរក្រហមដឹកតាមត្រាក់ទ័រមករស់នៅភូមិស្វាយភ្លើង ក្នុងស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ។ ពេលរស់នៅក្នុងភូមិស្វាយភ្លើង ខ្ញុំ និងអ្នកភូមិបុស្សតាអឹមបានហូបចុកគ្រប់គ្រាន់។ បើតាមខ្ញុំ ចង់ចាំការរស់នៅភូមិស្វាយភ្លើងបានប្រហែលមួយខែ កងទ័ពវៀតណាមចូលដល់ទីក្រុងភ្នំពេញនៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩។ នៅខណៈពេលនោះ ខ្ញុំ និងអ្នកភូមិបានធ្វើដំណើរកាត់តាមស្រុកចំការលើ មកខេត្តកំពង់ចាម និងឆ្លងស្រឡាងទៅទន្លេបិទ បន្តដំណើរមកស្រុកពញាក្រែក និងបានមករស់នៅភូមិកំណើតនៅបុស្សតាអឹមវិញ។
នៅក្នុង១៩៧៩ ដោយសារឪពុកត្រូវបានខ្មែរក្រហមសម្លាប់ ខ្ញុំ ត្រូវជួយម្តាយធ្វើស្រែចំការដើម្បីចិញ្ចឹមម្តាយ និងបងប្អូន។ នៅឆ្នាំ១៩៨០ ខ្ញុំបានមករស់នៅជាមួយឪពុកមាក្នុងភូមិតាម៉ៅកើតដើម្បីធ្វើស្រែយកស្រូវទៅជួយចិញ្ជឹមម្តាយ និងបងប្អូន។ ខ្ញុំ បានរៀនអក្សរខ្មែរក្រៅម៉ោងប្រហែល៣ ទៅ៤ ម៉ោង ក៏ឈប់រៀន។ នៅឆ្នាំ១៩៨៣ ខ្ញុំ បានចូលរៀនថ្នាក់អក្ខរកម្មប្រហែល៥-៦ខែទៀត ទើបខ្ញុំ អាចសរសេរ និងអានអក្សរបានដូចសព្វថ្ងៃនេះ។
នៅឆ្នាំ១៩៨៥ ខ្ញុំបានរៀបការប្រពន្ធឈ្មោះ ខៀវ សុវណ្ណ ដែលជាជនជាតិដើមភាគតិចស្ទៀងរស់នៅភូមិតាម៉ៅកើត។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានផ្លាស់មករស់នៅជាមួយគ្រួសារខាងប្រពន្ធ និងប្រកបរបរធ្វើស្រែចំការ។
ជាចុងក្រោយក្រុមការងារមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកោះថ្ម ចាក់បញ្ចាំខ្សែភាពយន្តមានចំណង « The First Witness » សិស្សានុសិស្សបន្ទាប់ពីទស្សនាខ្សែភាពយន្តមានរយៈពេល២២នាទី និង១៣វិនាទី មានសំណួរដូចខាងក្រោម៖
១)ហេតុអ្វីបានជាខ្មែរសម្លាប់ខ្មែរគ្នាឯង?
២)ហេតុអ្វីខ្មែរក្រហមចាប់មនុស្សដាក់ខ្នោះដៃ ខ្នោះជើង និងធ្វើទារុណកម្មរហូតដល់ស្លាប់?
៣)ប្រជាជនធ្វើការងារធ្ងន់ ហេតុអ្វីខ្មែរក្រហមមិនឱ្យហូបគ្រប់គ្រាន់?
ចំណាប់អារម្មណ៍៖
១) នាងខ្ញុំឈ្មោះ ជឿន ស្រីណែត ជាសិស្សរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាប៊ុន រ៉ានី ហ៊ុនសែន កោះថ្ម។ ខ្ញុំមានសប្បាយរីករាយជាខ្លាំងដែលបានមកសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្រ្ត ជាពិសេសបានដឹងរឿងរ៉ាវ ដែលបាន កើតឡើងនៅក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម។ ខ្ញុំមានការស្ងើចសរសើរចំពោះការតស៊ូរបស់លោកតា លោកយាយ ដែលអាចរស់រានមានជីវិតរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
២) ខ្ញុំបាទឈ្មោះ ហឿន វ៉ាយុ ជាសិស្សរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាប៊ុន រ៉ានី ហ៊ុនសែន កោះថ្ម។ ក្រោយ ពេល ខ្ញុំបានទស្សនាវីដេអូកុនរួច ខ្ញុំពិតជាមានអារម្មណ៍ថាអាណិតជាខ្លាំងចំពោះអ្នកទោស ដែលត្រូវបាន ខ្មែរក្រហមធ្វើទាហានរុណកម្មដល់ស្លាប់។
៣) ខ្ញុំបាទឈ្មោះ រិទ្ធី វាស្មា ជាសិស្សរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាប៊ុន រ៉ានី ហ៊ុនសែន កោះថ្ម។ ក្រោយពេលខ្ញុំ បានទស្សនាកុន«សាក្សីដំបូង» រួចខ្ញុំមានអារម្មណ៍សភាពសពអ្នកទោសដែលធ្វើទារុណកម្មនៅមន្ទីរស-២១ ពិតជាសារហាវឃោរឃៅខ្លាំងណាស់។
ការអង្កេត៖
• សិស្សមានសណ្ដាប់ធ្លាប់ល្អ
• សិស្សយកចិត្តទុកដាក់ស្តាប់ក្រុមការងារពន្យល់ និងបង្ហាញពិព័រណ៍រូបភាព
• សិស្សយកចិត្តទុកដាក់ទស្សនាខ្សែភាពយន្ត ដោយមិនជជែកគ្នាលេង
• សិស្សមានភាពក្លាហានក្នុងការសួរសំណួរ
បញ្ហាប្រឈម៖
• សិស្សមិនកត់ត្រាលើសៀវភៅ
The Koh Thma Documentation Center team organized a classroom forum on the history of Democratic Kampuchea (1975-1979).
At 8:05 a.m. on July 16, 2026, 12 students (6 girls) from Bun Rany Hun Sen Koh Thma Primary School, visited and learnt the history of Democratic Kampuchea (1975-1979) at the Koh Thma Documentation Center.
To begin, Chham Ra, a staff member of the Koh Thma Documentation Center, led the students to visit the photo exhibition at the Koh Thma Documentation Center, left from the 1960s to the 1990s. Ra showed the students the photo exhibition and paintings on the history of Democratic Kampuchea (1975-1979), the journey to overthrow the genocidal regime on June 20, 1977. The Koh Thma area is the historical site of the dangerous journey that took the life of Samdech Techo Hun Sen. Location: Koh Thma, Ton Loung Commune, Memot District, Tbong Khmum Province, of the 21st Regimental Headquarters, Samdech Techo Hun Sen and four trusted cadres, Nuch Thon, Nhek Huon, Su Kim Sreang (aka Sanh), and Va Po Ean, began their journey to Vietnam to seek support in liberating the nation from the genocidal Pol Pot regime.
Mr. Chham Ra told the story of Sam Long, a living witness to the Khmer Rouge regime, to the students:
In 1977, my father and about 30 villagers of Bos Ta-Im were accused by the Khmer Rouge of joining the Vietnamese when they were assigned to drive carts to sawmills in Chlong District, Kratie Province. Upon returning to Bos Ta-Im Village, my father and the villagers were captured by the Khmer Rouge and killed in various places. My father and an uncle named Kay were captured by the Khmer Rouge in Thmar Ta Toeng village, Choam Ta Mao commune, put in sacks and taken to the fields west of the village and disappeared forever. Sam Long, 63 years old, a Khmer male living in Tamao Keut village, Choam Ta Mao commune, Memot district, Tbong Khmum province, recounted the following events that occurred during the Khmer Rouge regime:
My wife is Khieu Sovann, 60 years old, a member of the S’tieng ethnic minority. I have 7 children (1 girl and 6 boys), one of whom died in a traffic accident. I work as a farmer and play the Arakh music.
I was born in Bos Ta-Im village, Choam Ta Mao commune, Memot district, Kampong Cham province. My father is Suon Sam (killed by the Khmer Rouge in 1977) and my mother is Chranh Nhanh, who died in 1983 of tuberculosis. I have 8 siblings (4 boys and 4 girls). I am the third child in the family.
When I was a child, I did not study because when I reached school age, the country was at war and there were no schools. At that time, I saw American soldiers dropping bombs and driving trucks through the village to search for Viet Cong troops. I saw American soldiers fighting as Viet Cong troops in the rice fields around Sre Ta Pich village. Then the American trucks drove along the forest path to Tamao village, Toul Kruos village, Choam Phdin village, Teuk Pouk village (Teuk Pouk village is now Lva Leu village, Tonloung commune) and Kantuot village, a village of the S’tieng ethnic minority. American soldiers and Viet Cong troops entered the village and the surrounding forest area for about a month or two, and then withdrew.
In 1972 or 1973, the Khmer Rouge arrived in Bos Ta-Im village and other villages in Choam Ta Mao commune and campaigned to get people to join the Khmer Rouge movement. In each village, the Khmer Rouge began to have people form working groups, helping each other with farm work and eating together in their own homes. At that time, I helped my parents herd cattle in the fields and help with farm work.
When the Khmer Rouge won the country on April 17, 1975, the Khmer Rouge organized cooperatives so that people in the village could work together and eat together in cooperatives. At that time, the Khmer Rouge evacuated the April 17 people from the city to live in the village of Bos Ta-Im, about 50 families. The April 17 people initially arrived, the Khmer Rouge sent them to the villagers’ houses, one family at a time. Then, the Khmer Rouge made the April 17 people cut down trees and gather leaves to build huts on the outskirts of the village. Many of the April 17 people died from malaria, starvation, overwork, and were killed by the Khmer Rouge. After the Khmer Rouge fell in 1979, less than 10 April 17 families returned. Currently, there are two April 17 children who continue to live in the village of Bos Ta-Im because their parents and siblings were killed by the Khmer Rouge and died during the Khmer Rouge regime. During the Khmer Rouge regime, the head of the small group or the head of the Bos Ta-Im village was named Ta Soeng, and the head of the commune or commune Choam Ta Mao was named Ta Phum.
My family was classified as a feudal family by the Khmer Rouge, and the Khmer Rouge separated my family and made them live separately. My father was assigned by the Khmer Rouge to build a dam far from the village. My mother was assigned to shut down the rice paddy cultivation system, to weed and to harvest. My brothers were assigned to work in mobile units far from the village by the Khmer Rouge. I was assigned to herd buffaloes by the Khmer Rouge. The younger siblings were in the children’s unit. Their diet consisted of two meals a day (lunch and dinner).
In early 1977, my father and about 30 other men were accused by the Khmer Rouge of collaborating with the Vietnamese. My father and about 30 other villagers were assigned by the Khmer Rouge to cut wood and transport it at Kampong Saros in Chhlong District. Each buffalo cart had an old man and a young buffalo driver. When they returned from cutting wood, a young buffalo driver named Moeun Chin reported to the village chief, Ta Soeng, that all the people who had gone to cut wood had gone to watch a Vietnamese documentary. Ta Soeng also reported to the commune chief, Ta Phum. The Khmer Rouge then accused my father and about 30 other people who had gone to cut wood of Vietnamese origin and were captured and killed by the Khmer Rouge. The Khmer Rouge assigned me to cut wood in Kambas village, Memong commune, and I disappeared. My father and an uncle named Kay were captured by the Khmer Rouge in Thma Ta Toeng village, put in sacks and taken to the fields west of the village, and disappeared forever. Of them, only my uncle escaped. He ran from place to place, then ran into the forest and fled to Vietnam. After the liberation in 1979, my uncle returned to live in Thma Ta Toeng village. My uncle died of old age a few years ago.
In late 1977, I and all the villagers were evacuated from the village by the Khmer Rouge to Snuol District, Kratie Province. At that time, the Khmer Rouge made the people travel and sleep in the forest for 3 to 4 days and about a month before going to Svay Chreah Commune, Snuol District, Kratie Province. I and the villagers of Bos Ta-Im lived with the ethnic minority of S’tieng for about a month before the Khmer Rouge continued to evacuate us to live with the ethnic minority of Pnong in Sre Sed, Sre Khet, Sambor District, Kratie Province. During this evacuation, my life and that of the villagers of Bos Ta-Im were very difficult. Most of the elderly villagers died of starvation and the Khmer Rouge forced them to do hard labor.
In late 1978, I and all the villagers of Bos Ta-Im were evacuated to Thmar Kre, Thmar Kre Commune, Kratie Province, to wait to take a ferry to Stung Trang District, Kampong Cham Province. I and the villagers of Bos Ta-Im stayed in Stung Trang District for 3 nights before the Khmer Rouge transported me by tractor to live in Svay Phleung village, Baray district, Kampong Thom province. While living in Svay Phleung village, I and the villagers of Bos Ta-Im had enough to eat. According to me, I had lived in Svay Phleung village for about a month when the Vietnamese army entered Phnom Penh on January 7, 1979. At that time, I and the villagers traveled through Chamkar Leu district, Kampong Cham province, crossed the Strait to Tonle Bit, continued to Ponhea Krek district, and came to live in my hometown in Bos Ta-Im.
In 1979, because my father was killed by the Khmer Rouge, I had to help my mother work in the fields to support my mother and siblings. In 1980, I came to live with my uncle in Tamao Keut village to work in the fields to grow rice to help support my mother and siblings. I learned Khmer script part-time for about 3 to 4 hours, then stopped studying. In 1983, I attended literacy classes for about 5-6 months, so I could write and read like I do today.
In 1985, I married my wife, Khieu Sovann, who is a member of the S’tieng ethnic minority in Tamao Ket village. Then I moved to live with my wife’s family and started farming.
Finally, the Koh Thma Documentation Center team showed the film “The First Witness.” After watching the film for 22 minutes and 13 seconds, the students had the following questions:
1) Why did the Khmer Rouge kill each other?
2) Why did the Khmer Rouge handcuff people and torture them to death?
3) Why did the Khmer Rouge not give people enough food to eat?
Interests:
1) My name is Choeun Sreynet, a student at Bun Rany Hun Sen Primary School, Koh Thma. I am very happy to come to study history, especially to learn about the events that happened during the Khmer Rouge era. I am impressed by the struggle of my grandparents who have survived to this day.
2) My name is Hoeun Vayu, a student at Bun Rany Hun Sen Primary School, Koh Thma. After watching the movie, I really felt sorry for the prisoners who were tortured to death by the Khmer Rouge.
3) My name is Rithy Va Sama, a student at Bun Rany Hun Sen Koh Thma Primary School. After watching the movie “First Witness”, I felt that the condition of the bodies of the prisoners who were tortured at S-21 was really cruel.
Observation:
• Students were well-behaved
• Students listened attentively to the group’s explanation and presentation of the photo exhibition
• Students watched the movie attentively without chatting
• Students were brave enough to ask questions
Challenges:
• Students did not take notes in their books
Koh Thma Documentation Center
Text by Chham Ra
Photos by Chham Ra, Vor Bopha and Vy Sitha
July 16, 2026
Documentation Center of Cambodia Archives
https://photos.app.goo.gl/ujVjCYNs2FEaZYj36