Hill Tribes Memory Community Center: Heading to Northeast: Border Conflict and Displacement Through A Lens of A Family

Hill Tribes Memory Community Center.
Heading to Northeast: Conflict and Displacement Through A Lens of A Family.
Text by So Farina, DC-Cam’s Director of Hill Tribes Memory Community Center

Heading to Northeast: Border Conflict and Displacement Through A Lens of A Family

Chhoeum Sanghar, 35, and his wife, Y Sida, 30, are residents of Pongro Village in Oddar Meanchey Province, located near the Thai border. The couple has three children: an 11-year-old son and seven-month-old twins who were born via caesarean section on June 22, 2025. To escape aerial bombardments by the Thai military, the family fled across the country from the North to the Northeast, eventually settling in Putaing Village, Sangkat Romnea, Sen Monorom City, Mondulkiri Province on December 20, 2025. Looking at his infants, Sanghar lamented, “They were born so small, yet they have already tasted the bitterness of war. We have run three times now,” while Sida added, “We must keep running until we can no longer hear the sound of the Siamese military’s fighter jet dropping bombs.” Despite a ceasefire declared on December 27, the family remains displaced nearly a month later, as they still do not feel it is safe enough to return to their home.

រត់ឆ្ពោះទៅទិសឦសាន៖ ជម្លោះព្រំដែននិងការភៀសសឹកតាមរយៈបទពិសោធន៍របស់ក្រុមគ្រួសារមួយ

ឈឿម សង្ហារ អាយុ៣៥ឆ្នាំ និង ប្រពន្ធឈ្មោះ អ៊ី ស៊ីដា អាយុ៣០ឆ្នាំ មានទីលំនៅ ភូមិពង្រ ឃុំបន្ទាយអំពិល ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។ ផ្ទះរបស់គាត់មានចម្ងាយប្រហែល១០គីឡូម៉ែត្រពីច្រកជប់គគីរ ជាប់នឹងខេត្តបុរីរម្យ ប្រទេសថៃ។ គាត់ទាំងពីរមានកូន៣នាក់ (ប្រុស២នាក់ និងស្រី១នាក់)។ កូនប្រុសច្បងអាយុ១១ឆ្នាំ ចំណែកកូនប្រុសនិងស្រីដែលមានអាយុប្រហែល៧ខែ គឺជាកូនភ្លោះដែលប្រសូត្រចេញមកដោយសារការវះកាត់នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់បានភៀសខ្លួនពីការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់យោធាថៃ តាំងពីភាគឧត្តរ ដល់ភាគពាយ័ព្យ រហូតដល់ភាគឦសាន ដើម្បីស្វែងរកទីតាំងសុវត្ថិភាព ហើយតាំងទីលំនៅបណ្តោះអាសន្ននៅភូមិពូតាំង សង្កាត់រមនា ក្រុងសែនមនោរម្យ ខេត្តមណ្ឌលគីរី កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។ សង្ហារ សម្លឹងមើលមុខកូនតូចទាំងពីរបណ្តើរ ពោលពាក្យនេះបណ្តើរ «គ្នាកើតមកតូចប៉ុណ្ណេះសោះ ស្គាល់រស់ជាតិសង្រ្គាមបាត់ទៅហើយ។ រត់ដល់ទៅ៣ដងហើយ»។ ចំណែក ស៊ីដា និយាយថា «យើងនាំគ្នារត់ឲ្យឆ្ងាយរហូតលែងឮសំឡេងយន្តហោះសៀមទម្លាក់គ្រាប់បែក»។ រយៈពេលជិតមួយខែបន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ហើយ ឈឿម សង្ហារ និង អ៊ី ស៊ីដា ព្រមទាំងក្រុមគ្រួសារ មិនទាន់បានវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះនៅឯខេត្តឧត្តរមានជ័យ នៅឡើយ ដោយសារគាត់យល់ថា មិនទាន់មានសុវត្ថិភាពពេញលេញនៅឡើយ។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការរៀបរាប់របស់ អ៊ី ស៊ីដា និង ឈឿម សង្ហារ អំពីការជម្លៀសដោយបង្ខំពីទីតាំងមួយទៅទីតាំងមួយទៀតក្នុងអំឡុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥៖
Sida and Sanghar recount their journey of forced displacement from one location to another​ during December 2025, as described below:

កាលពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ គឺរយៈពេល២ថ្ងៃបន្ទាប់ពីទាហានថៃបើកការវាយលុកលើប្រទេសកម្ពុជា ជាលើកទីពីរ ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ខ្ញុំបាននាំកូនភ្លោះតូចរបស់ខ្ញុំអាយុ៧ខែ ព្រមទាំងកូនប្រុសអាយុ១១ឆ្នាំ រត់គេចពីការទម្លាក់គ្រាប់បែក។ ចំណែកប្តីរបស់ខ្ញុំនៅមើលថែផ្ទះ។ នៅពេលយប់ ប្តីខ្ញុំចូលទៅពួននៅក្នុងលេនដ្ឋាននៅក្បែរផ្ទះ។ ខ្ញុំបានមកស្នាក់នៅជាមួយប្អូនថ្លៃនៅឯឃុំបន្ទាយឆ្មារប្រហែលមួយអាទិត្យ។ ដោយសារស្នូរកាំភ្លើងធំនៅតែបន្តឮ ខ្ញុំផ្លាស់ទៅស្នាក់នៅវត្តត្រពាំងស្វាយរយៈពេល២ យប់។ បន្ទាប់មកខ្ញុំបន្តទៀតទៅស្នាក់នៅក្បែរអាងត្រពាំងថ្ម ស្រុកភ្នំស្រុក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ ក្រោយមក ខ្ញុំបានធ្វើដំណើរទៅស្រុកក្រឡាញ់ ខេត្តសៀមរាប។ ដោយសារកូនតូចរបស់ខ្ញុំយំពេក ខ្ញុំបានវិលត្រឡប់មកផ្ទះដើម្បីជួបជុំប្តី នៅភូមិពង្រវិញ។

នៅពេលត្រឡប់មកដល់ផ្ទះវិញ ខ្ញុំនិងគ្រួសារបានចូលពួនក្នុងលេនដ្ឋាននៅក្បែរផ្ទះ។ ដោយសារលេនដ្ឋានមានទំហំតូចមិនអាចផ្ទុកមនុស្សរហូតដល់៥នាក់ ប្តីរបស់ខ្ញុំសុខចិត្តចេញមកពួនក្បែរលេនដ្ឋាន ដោយទុកឲ្យខ្ញុំនិងកូនពួននៅទីនោះ។

នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានថៃវាយប្រហារយើងកាន់តែខ្លាំងជាងពេលមុន។ យើងបានសម្រេចចិត្តរត់ចេញពីផ្ទះជាថ្មីម្តងទៀត ដើម្បីទៅរកកន្លែងដែលមានសុវត្ថិភាព។ យើងបានជិះឡានឈ្នួលទៅស្នាក់នៅជំរំភៀសសឹកនៅឯវិទ្យាល័យប៉ោយចារ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ដោយសារស្នាក់នៅទីនោះបានប្រហែល១យប់។ បន្ទាប់មកក៏ធ្វើដំណើរទៅស្រុកក្រឡាញ់ ខេត្តសៀមរាប។ យើងធ្វើដំណើរកាន់តែឆ្ងាយកាន់តែល្អ ដោយសារទាហានថៃទម្លាក់គ្រាប់លើសពីទីតាំងសមរភូមិទៀត។ ទាហានថៃធ្លាប់បានទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើយន្តហោះនៅក្បែរជំរំភៀសរបស់យើងជាច្រើនកន្លែង។ ចុងក្រោយ យើងក៏បង្ខំចិត្តធ្វើដំណើរមករស់នៅជាមួយបងស្រី ដែលបានរៀបការជាមួយបងថ្លៃខ្ញុំនៅឯខេត្តមណ្ឌលគីរី ដោយជិះឡានឈ្នួលពីសៀមរាបទៅខេត្តរតនគីរី និងបន្តតាមឡានក្រុងមកខេត្តមណ្ឌលគីរី។ យើងនាំគ្នារត់ឲ្យឆ្ងាយរហូតលែងឮសំឡេងយន្តហោះសៀមទម្លាក់គ្រាប់បែក។

បន្ទាប់ពីធ្វើដំណើររអស់យៈពេល១៦ម៉ោងគឺចាប់តាំងពីម៉ោង៧ព្រឹក ដល់ម៉ោង ១១យប់ យើងបានឈានជើងចូលមករស់នៅជាមួយបងស្រី នៅភូមិពូតាំង សង្កាត់រមនា ក្រុងសែនមនោរម្យ ខេត្តមណ្ឌលគីរី នៅថ្ងៃទី២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។ នៅទីនេះប្រជាជននិងអាជ្ញាធរមានចិត្តល្អនិងមានភាពរួសរាយរាក់ទាក់ ដល់យើងដែលជាជនភៀសសឹក។
នៅពេលបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ យើងមានអារម្មណ៍ធូរស្បើយបន្តិច ដោយសារទាហានសៀម លែងទម្លាក់គ្រាប់ដូចមុនទៀត។ ប៉ុន្តែប្រជាជននៅទីនោះនៅតែភ័យខ្លាច ព្រោះ មិនទាន់មានសុវត្ថិភាពពេលលេញនៅឡើយទេ។ ទាហានសៀមនៅតែរករឿងយើង ហើយ លួចបាញ់ចូលមកទឹកដីកម្ពុជាមួយៗ។ ទោះយ៉ាងណា យើងមិនឃើញវីរកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់តបតឡើយ ដើម្បីរក្សាភាពស្ងប់ស្ងៀម។

ខ្ញុំនឹកផ្ទះនិងតែងតែទាក់ទងទៅបងប្អូនមួយចំនួនដែលបានវិលចូលភូមិឋានវិញ។ បងខ្ញុំរៀបរាប់ទាំងភ័យនិងយំប្រាប់ខ្ញុំថា «ឯងសំណាងហើយដែលបានចាកចេញផុត។ ទាហានសៀមបានចូលមកទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងគំហុតនិងជញ្រ្ជាំនៅកែ្បរនោះរយៈពេល៣ថ្ងៃចុងក្រោយ។

On December 9, 2025, just two days after Thai soldiers launched their second offensive against Cambodia in 2025, I took my seven-month-old twins and my 11-year-old son to flee from the aerial bombings while my husband stayed behind to watch over our house. At night, my husband would hide in a bunker near our home for safety. I initially stayed with my brother-in-law in Banteay Chhmar Commune for about a week, but as the sound of heavy artillery continued to echo, I moved to stay at Wat Trapeang Svay for two nights. From there, I continued to seek refuge near the Trapeang Thmar reservoir in Phnom Srok District, Banteay Meanchey Province, and later traveled to Kralanh District in Siem Reap Province. However, because my small children would not stop crying, I eventually decided to return home to reunite with my husband in Pongro Village.

When we returned home, we all hid in a bunker nearby. Because the bunker was too small to hold five people, my husband chose to stay outside near the entrance, leaving the space inside for me and the children.

On December 19, 2025, the Thai military attacks became more intense than ever before. We decided to flee our home once again in search of safety. We travelled by a rented truck and stayed in a makeshift camp located at Por Char High School in Banteay Meanchey Province for about one night, before traveling onward to Kralanh District in Siem Reap Province. We felt that the further we traveled, the better, because the Thai military was dropping bombs far beyond the actual battlefields; they had even dropped bombs from planes near several of our displacement camps. Finally, we were forced to travel to live with my older sister, who has been living there for three years since marrying my brother-in-law, in Mondulkiri Province by leaving Siem Reap province for Ratanakiri province by taxi and then continued to Mondulkiri province by bus. We must keep running until we can no longer hear the sound of the Siamese military’s fighter jet.

After 16 hours (since 7:00 a.m. till 11:00 p.m.), we finally arrived to live with my sister in Pu Tang Village, Sangkat Romnea, Sen Monorom Municipality, Mondulkiri Province, on December 20, 2025. Here, both the local people and the authorities have been very kind and welcoming to us as war refugees.

When the ceasefire went into effect on December 27, 2025, we felt a sense of relief because the Thai soldiers stopped dropping bombs like they had before. However, people there remain fearful because full safety has not yet been established. Thai soldiers continue to provoke us and occasionally fire into Cambodian territory. Nevertheless, we have not seen the heroic Cambodian troops fire back, as they are maintaining restraint to keep the peace.

I am homesick and often contact some of my relatives who have returned to the village. My brother, speaking through tears and fear, told me, “You are lucky that you got out in time. The Thai soldiers have been dropping relentless bombs in that area for the last three days of the battle.”

The Husband and Father: Chhoeum Sanghar
រហូតមកដល់ពេលនេះ ខ្ញុំមិនទាន់រកការងារជាក់លាក់បានធ្វើនៅឡើយទេ។ អ្នកភូមិបានបបួលខ្ញុំទៅជួយដកដំឡូងមីនៅឯចម្ការ គ្រាន់បានប្រាក់ខ្លះ សម្រាប់ទិញទឹកដោះគោនិងអាហារឲ្យកូន។ ខ្ញុំបានចុះឈ្មោះកូនប្រុសច្បងរបស់ខ្ញុំឲ្យចូលរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាពូតាំង ថ្នាក់ទី៥ ដោយមានការស្វាគមន៍យ៉ាងកក់ក្តៅពីសំណាក់លោកគ្រូអ្នកគ្រូ និងមិត្តរួមថ្នាក់។

ជម្លោះនិងការឈ្លានពានរបស់ថៃ មិនត្រឹមតែបង្កភាពអសន្តិសុខនិងប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានបង្កផលប៉ះពាល់ខាងផ្លូវចិត្តដល់អ្នកជម្លៀសដូចជារូបខ្ញុំនិងក្រុមគ្រួសារ។ នៅពេលមកដល់ទីនេះភ្លាមៗ ខ្ញុំនិងក្រុមគ្រួសារនៅតែមានការភ័យខ្លាចនឹងសំឡេងយន្តហោះឬសំឡេងដែលស្រដៀងយន្តហោះ ដោយសារយើងមានអារម្មណ៍ដក់ជាប់នឹងសន្ធឹកយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់របស់ថៃមកលើភូមិឋានរបស់យើង។ សំឡេងនិងទម្ងន់គ្រាប់ដែលបានទម្លាក់នេះខ្លាំងណាស់ រហូតដល់រញ្ជួយដី ទោះយើងស្ថិតនៅជាង១០គីឡូម៉ែត្រក៏ដោយ។

នៅទីនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍សុវត្ថិភាពដោយសារស្ថិតនៅឆ្ងាយពីតំបន់ជម្លោះ និងស្ថិតនៅភាគឦសាន។ ខ្ញុំនឹកផ្ទះនិងចង់ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ដើម្បីប្រកបរបរស្រែចម្ការចិញ្ចឹមជីវិត ប៉ុន្តែមិនទាន់ហ៊ានត្រឡប់ទៅវិញនៅឡើយទេ ដោយខ្លាចក្រែងមានការវាយប្រហារពីទាហានថៃទៀត។ ខ្ញុំតែងទូរសព្ទសួរសុខទុក្ខបងប្អូននិងសាច់ញាតិនៅឯភូមិ។ ខ្ញុំបន់ស្រន់ឲ្យមានសន្តិភាពឆាប់ៗ ដើម្បីវិលទៅផ្ទះនិងបានជួបជុំសាច់ញាតិវិញ។ ខ្ញុំអាណិតកូនតូចៗទាំងពីរណាស់ គ្នាកើតមកតូចប៉ុណ្ណេះសោះ ស្គាល់រស់ជាតិសង្រ្គាមបាត់ទៅហើយ។ រត់ដល់ទៅ៣ដងហើយ។

Up until now, I haven’t been able to find steady work. Some villagers have invited me to help harvest cassava in the fields just to earn a bit of money for my children’s milk and food. I have enrolled my eldest son in the 5th grade at Pu Tang Primary School, where he received a warm welcome from the teachers and his new classmates.

The conflict and the Thai invasion have not only caused insecurity and disrupted our livelihoods, but have also left deep psychological scars on displaced people like myself and my family. When we first arrived here, my family and I were still terrified of the sound of airplanes or any noise resembling them, as the roar of Thai planes dropping bombs on our village is still etched in our minds. The noise and the weight of those bombs were so intense that the ground shook, even though we were more than 10 kilometers away.

Here, I feel safe because we are far from the conflict zone in the Northeast. I miss home and want to go back to farm and make a living, but I don’t dare return yet for fear of another Thai military attack. I frequently call to check on my siblings and relatives back in the village. I pray for peace soon so that I can go home and reunite with my family. I feel so much pity for my two little ones; they are so small, yet they have already tasted the bitterness of war. We have had to flee three times now.
The Shelter

Photo by Chhum Ra and So Farina
Team: Mony Bunsen, Long Dany, Chhum Ra and So Farina
January 25, 2026
Documentation Center of Cambodia Archives

https://photos.app.goo.gl/g5pbsbktP97tHRQp9