អត្ថបទខាងក្រោម ជាសំណេររបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជា បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងនោះបានជួបសម្ភាស និងសំណេះសំណាលជាមួយអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិឃុំរបស់ខ្លួន។ ស្នាដៃទាំងនេះ គឺជាលទ្ធផលសកម្មភាពមួយនៃគម្រោងស្តីពី ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម។ រាល់អត្ថបទខាងក្រោម ចម្លងចេញពីកម្រងសំណួរដោយ ថុន ស្រីពេជ្រ, ជឹម សុខគា និង ធឹប ស្រីនិច្ច និងស្ថិតក្រោមការកែសម្រួលអក្ខរាវិរុទ្ធ និងឃ្លោងឃ្លារដោយ ដារារដ្ឋ មេត្តា និង ផេង ពង្សរ៉ាស៊ី។
These articles were authored by Cambodian youth volunteers following interviews with Khmer Rouge survivors in their local communities. This initiative is a result of the “Promoting Democracy and Good Governance Through Youth Leadership in Volunteer Civil Action” project. Originally compiled from questionnaires by Thon Sreypich, Chhim Sokkea, and Thib Srey Nich, these works were edited for clarity and mechanics by Dararoat Meta and Pheng Pong-Rasy.
[ENGLISH BELOW]
រឿងរ៉ាវជីវិតលោកស្រី លី ឌី៖ ការចងចាំដ៏ឈឺចាប់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម និងក្តីបារម្ភចំពោះសន្តិភាព
លោកស្រី លី ឌី ជនជាតិខ្មែរឥស្លាម បច្ចុប្បន្នអាយុ ៧២ឆ្នាំ រស់នៅភូមិអង្គក្រូច ឃុំបូរីជលសារ ស្រុកបូរីជលសារ ខេត្តតាកែវ។ លោកស្រីមានស្វាមីឈ្មោះ នាក់ អេល (អាយុ ៦៤ឆ្នាំ) និងមានកូនចំនួន ៩នាក់ (ក្នុងនោះ ៧នាក់នៅរស់ និង ២នាក់បានបាត់បង់ជីវិតដោយសារជំងឺ និងគ្រោះថ្នាក់លង់ទឹក)។
មុនរបបខ្មែរក្រហម លោកស្រីគឺជាកសិករធ្វើស្រែចម្ការធម្មតា។ ប៉ុន្តែនៅពេលរបបខ្មែរក្រហមឡើងកាន់អំណាច លោកស្រីត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យចូលក្នុងកងចល័ត ដោយត្រូវធ្វើការងារជាទម្ងន់ដូចជា លើកទំនប់ និងជីកប្រឡាយ ក្នុងស្ថានភាពអត់អាហារ និងគ្មានពេលសម្រាកគ្រប់គ្រាន់។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ លោកស្រីបានស្នាក់នៅសហករណ៍កោះអណ្ដែត ខេត្តតាកែវ និងបានជួបប្រទះហេតុការណ៍ដែលមិនអាចបំភ្លេចបានពេញមួយជីវិតរបស់លោកស្រី គឺហេតុការណ៍សម្លាប់ក្មេងប្រុសម្នាក់ ដោយអារកនឹងធាងត្នោត។ លោកស្រី លី ឌី បានរៀបរាប់ពីហេតុការណ៍ដូច្នេះថា៖
«ក្មេងប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ លីម (អាយុប្រហែល ១៤ឆ្នាំ) មកពីភូមិផ្សេង បានមកសុំបាយនៅសហករណ៍កោះអណ្ដែត ដើម្បីហូប។ ប្រធានកងចល័តឈ្មោះ ហេង បានឱ្យបាយក្មេងនោះហូបជាធម្មតា ដោយមិនមានសកម្មភាពអ្វីឡើយ។ លុះកុមារ លីម មកសុំបាយហូបជាលើកទីបួន ប្រធានកងចល័តនោះបានខឹងយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះគាត់យល់ថា ក្មេងនោះមិនបានធ្វើការងារអ្វីឡើយ! មួយថ្ងៃៗចេះតែដើរសុំបាយគេហូប។ បន្តិចក្រោយមក ប្រធានកងនោះបានអូសកុមារ លីម ទៅក្បែរដើមត្នោតក្បែររោងបាយ រួចយកធាងត្នោតមកអារកសម្លាប់ក្មេងនោះយ៉ាងព្រៃផ្សៃ។ មនុស្សម្នាច្រើននាក់បានឃើញហេតុការណ៍នេះ ប៉ុន្តែពុំមាននរណាម្នាក់ហ៊ានជួយក្មេងនោះឡើយ។ កុមារ លីម បានស្រែកដង្ហោយហៅឱ្យគេជួយ ប៉ុន្តែម្នាក់ៗដើរចេញគ្រប់គ្នា។ ខ្ញុំ និងស្ត្រីពីរនាក់ទៀតគឺ ស្រីនាង និងយាយយ៉ាស់ បានឃើញរឿងរ៉ាវដ៏រន្ធត់នេះដែរ ប៉ុន្តែពួកយើងមិនហ៊ានជាមួយប្រធានកងនោះឡើយ។»
ទោះបីរបបខ្មែរក្រហមបានកន្លងផុតទៅច្រើនទសវត្សរ៍ហើយក្តី ក៏លោកស្រីនៅតែមានក្តីបារម្ភចំពោះសន្តិភាព។ ជម្លោះរវាងកងទ័ពកម្ពុជា និងយោធាថៃ កាលពីថ្ងៃទី២៤ ដល់ ២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានធ្វើឱ្យលោកស្រីមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាច និងខឹងសម្បារ ដែលរំឭកឱ្យគាត់នឹកឃើញដល់ទុក្ខវេទនាក្នុងសម័យ ប៉ុល ពត។ លោកស្រីបានដឹងពីការចាប់ខ្លួន និងដោះលែងកងទ័ពកម្ពុជា ២នាក់ ក្នុងសភាពពិការ និងបាត់បង់ស្មារតី ដែលជាភាពតក់ស្លុតមួយបន្ថែមទៀតសម្រាប់គាត់។
លោកស្រី លី ឌី ចង់ឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយចងចាំនូវប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជូរចត់ និងភាពលំបាកវេទនាក្នុងរបប ប៉ុល ពត ដើម្បីកុំឱ្យរឿងរ៉ាវបែបនេះកើតឡើងម្តងទៀតនៅលើទឹកដីកម្ពុជា។
———————-
សរសេរដោយ អាត់ ណាហ្វីយ៉ះ យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ នៅរស់នៅភូមិអង្គក្រូច ឃុំបូរីជលសារ ស្រុកបូរីជលសារ ខេត្តតាកែវ។ សម្ភាសនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ។
The Life Story of Ms. Ly Dy
Painful Memories of the Khmer Rouge and a Plea for Lasting Peace
Ms. Ly Dy, a 72-year-old Khmer Muslim woman, currently resides in Ang Krouch Village, Takeo Province. Today, she lives with her 64-year-old husband, Naing El, and is a mother to nine children—seven of whom survived, while two were tragically lost to illness and drowning.
Before the rise of the Khmer Rouge, Ly Dy lived a quiet life as a farmer. That peace was shattered when the regime seized power. She was forced into a mobile work unit, where she endured grueling labor, constructing dams and digging canals under the constant shadow of starvation and exhaustion.
While stationed at the Koh Andet Cooperative, she witnessed an act of brutality that remains seared into her memory: the murder of a young boy named Lim.
“Lim was about 14 years old,” Ly Dy recalls. “He came from another village to our cooperative to beg for rice. At first, the unit leader, Heng, gave him food. But by the fourth time, Heng became enraged, viewing the hungry child as a burden who ate without working.”
The situation turned horrific when the leader dragged Lim to a nearby palm tree. In front of many witnesses, he used the sharp, jagged fronds of the tree to brutally kill the boy.
“Lim screamed for help,” Ly Dy says, her voice heavy with the memory. “Many people saw it, but no one dared to move. We all had to walk away. My friends Srey Neang, Yaya Yas, and I watched in terror, paralyzed by the fear that if we intervened, we would be next.”
Though decades have passed since the fall of Pol Pot, Ly Dy’s sense of security remains fragile. Recent events have reopened old wounds. The border conflict between the Cambodian and Thai militaries in July 2025 sparked a deep-seated anxiety in her, mirroring the trauma of the 1970s.
Reports of the arrest and mistreatment of two disabled Cambodian soldiers further distressed her, serving as a cold reminder of how quickly peace can be threatened.
Ms. Ly Dy’s wish is simple but profound: she wants the younger generation to never forget the bitterness and hardship of the Pol Pot era. By remembering this history, she hopes the youth will ensure that such atrocities never darken Cambodian soil again.
[English Below]
ជីវប្រវត្តិ និងការចងចាំរបស់លោកតា ព្រំ ចិត្ត
ខ្ញុំឈ្មោះ ព្រំ ចិត្ត បច្ចុប្បន្នមានអាយុ៧៩ឆ្នាំ រស់នៅភូមិបានយ ឃុំអង្កាញ់ ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ កាលពីគ្រាមុនរបបខ្មែរក្រហម ជីវិតរបស់ខ្ញុំមានភាពសាមញ្ញបំផុតក្នុងនាមជាកសិករម្នាក់។ បើនិយាយពីប្រវត្តិភូមិឃុំដែលខ្ញុំចងចាំមិនភ្លេច គឺនៅក្នុងឃុំអង្កាញ់យើងនេះ កាលដើមឡើយមានព្រឹទ្ធាចារ្យម្នាក់ឈ្មោះ ដួង អ៊ួច ដែលជាអ្នកចេះដឹង និងបានរក្សាទុកនូវគម្ពីរស្លឹករឹតដ៏ល្បីល្បាញ ប៉ុន្តែជាអកុសល លោកបានទទួលមរណភាពតាំងពីមុនរបបខ្មែរក្រហមមកម៉្លេះ។
រឿងរ៉ាវដែលបានកើតឡើងចំពោះខ្ញុំក្នុងរបបខ្មែរក្រហម គឺជាការចងចាំដ៏ជូរចត់ និងខ្លោចផ្សាបំផុត។ ខ្ញុំត្រូវខ្មែរក្រហមបង្ខំឱ្យធ្វើការជាទម្ងន់ដូចជា ធ្វើស្រែ លើកទំនប់ ជីកប្រឡាយ និងដើរតាមកងចល័តនៅតាមតំបន់ដាច់ស្រយាលឆ្ងាយពីផ្ទះសម្បែង។ នៅរដូវទឹកឡើង ខ្មែរក្រហមបានប្រើខ្ញុំឱ្យទៅច្រូតស្មៅ និងបំពេញការងារហួសកម្លាំងបាយ ក្រោមការកំណត់ម៉ោងពេលយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត ខណៈដែលរបបអាហារវិញគឺមិនដែលឆ្អែតក្រពះម្តងណាឡើយ។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ ខ្ញុំមិនបានរស់នៅក្នុងភូមិកំណើតទេ ព្រោះអង្គការបានជម្លៀសខ្ញុំឱ្យទៅរស់នៅឯស្រុកអង្គរបូរី ខេត្តតាកែវ។
អ្វីដែលឈឺចាប់ខ្លាំងបំផុតក្នុងជីវិតខ្ញុំ គឺការឃើញសាច់ញាតិរបស់ខ្លួនត្រូវខ្មែរក្រហមនាំយកទៅសម្លាប់ចោលទាំងអយុត្តិធម៌។ ខ្ញុំមិនចាំថ្ងៃខែច្បាស់ទេ ប្រហែលជានៅចុងឆ្នាំ១៩៧៤ ឬនៅដើមឆ្នាំ១៩៧៥ បងប្អូនជីដូនមួយខ្ញុំ បងថ្លៃខ្ញុំ និងពូរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ ព្រំ ផេង រួមទាំងលោកតាព្រះចៅអធិការវត្តបានយ ត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់យកទៅសម្លាប់ចោលទាំងគ្មានកំហុសសោះឡើយ។ ទោះបីជាខ្ញុំមិនបានឃើញការសម្លាប់នោះដោយផ្ទាល់ភ្នែកក៏ដោយ ក៏ការបាត់បង់សមាជិកគ្រួសារ និងអ្នកមានគុណក្នុងគ្រានោះ បានក្លាយជាដំបៅផ្លូវចិត្តដ៏ជ្រៅ និងជាភាពតក់ស្លុតដែលតាមលងបន្លាចខ្ញុំរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
ក្រោយរួចផុតពីរបបវាលពិឃាត ខ្ញុំបានវិលត្រឡប់មកកាន់ស្រុកកំណើតវិញ ដើម្បីកសាងជីវិតថ្មី។ ខ្ញុំបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយភរិយាឈ្មោះ វ៉ាន់ ឈាង ដែលបច្ចុប្បន្នគាត់មានអាយុ៧៧ឆ្នាំ។ យើងទាំងពីរនាក់គឺជាកសិករដូចគ្នា និងមានកូនចំនួន៤នាក់ (ប្រុស២ ស្រី២)។ កូនៗរបស់ខ្ញុំខ្លះមានមុខរបរជាកសិករ និងកម្មករ ហើយមានម្នាក់បានក្លាយជាគ្រូបង្រៀន ដែលជាមោទនភាពសម្រាប់គ្រួសារខ្ញុំ។
សព្វថ្ងៃនេះ ភូមិឃុំដែលខ្ញុំរស់នៅមានការអភិវឌ្ឍច្រើន មានផ្លូវបេតុងខ្វាត់ខ្វែង ប៉ុន្តែវាក៏នៅមានតំបន់ខ្លះដែលផ្លូវធ្វើដំណើរនៅមានការលំបាកនៅឡើយ។ ទោះបីជាវ័យកាន់តែជរា និងចាប់ផ្ដើមមានការភ្លេចភ្លាំងខ្លះៗតាមវ័យក៏ពិតមែន ក៏ខ្ញុំនៅតែតាមដានព័ត៌មានតាមរយៈវិទ្យុជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ខ្ញុំបានដឹងអំពីព្រឹត្តិការណ៍នៅតាមព្រំដែន និងស្ថានភាពប្រទេសជាតិ។ ទោះបីជារឿងរ៉ាវទាំងនោះមិនបានប៉ះពាល់ដល់គ្រួសារខ្ញុំផ្ទាល់ក៏ដោយ ក៏ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋម្នាក់ ខ្ញុំតែងតែមានការព្រួយបារម្ភ និងចង់ឃើញប្រទេសជាតិមានសុខសន្តិភាពជានិច្ច។
ជាចុងក្រោយ ខ្ញុំមានបំណងប្រាថ្នាតែមួយគត់ គឺចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយខិតខំសិក្សារៀនសូត្រ និងយល់ដឹងឱ្យបានច្បាស់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរបបខ្មែរក្រហម។ ការដឹងឮនូវអ្វីដែលមនុស្សជំនាន់មុនបានឆ្លងកាត់ មិនមែនដើម្បីការគុំកួនទេ ប៉ុន្តែគឺដើម្បីចងចាំ និងរួមគ្នាការពារកុំឱ្យរឿងរ៉ាវដ៏ខ្មៅងងឹតបែបនេះ កើតមាននៅលើទឹកដីកម្ពុជាជាថ្មីម្ដងទៀត។
សរសេរដោយ ហាយ សុខនាង យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ នៅភូមិបានយ ឃុំអង្កាញ់ ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ សម្ភាសនៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ។
———————-
សរសេរដោយ ហាយ សុខនាង យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ នៅភូមិបានយ ឃុំអង្កាញ់ ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ សម្ភាសនៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ។
The Biography and Memories of Prum Chet
My name is Prum Chit. I am currently 79 years old and live in Ba-noy village, Angkanh commune, Prey Kabbas district, Takeo province. Before the Khmer Rouge regime, my life was very simple, living as a farmer. Speaking of the history of this commune that I remember well, in our Angkanh commune, there was once an elder named Doung Ouch who was very knowledgeable and kept the famous palm-leaf manuscripts; unfortunately, he passed away before the Khmer Rouge regime.
The events that happened to me during the Khmer Rouge regime are my most bitter and painful memories. I was forced by the Khmer Rouge to perform heavy labor, such as rice farming, building dams, digging canals, and traveling with mobile units to remote areas far from home. During the flooding season, the Khmer Rouge forced me to cut grass and perform labor beyond my physical strength under extremely strict schedules, while our food rations were never enough to fill our stomachs. During that time, I did not live in my home village because the “Angkar” evacuated me to live in Angkor Borei district, Takeo province.
The most painful thing in my life was seeing my relatives taken away by the Khmer Rouge to be killed unjustly. I do not remember the exact dates, but perhaps in late 1974 or early 1975, my cousins, my brother-in-law, and my uncle named Prum Pheng, as well as the Chief Abbot of Ba-noy Pagoda, were taken by the Khmer Rouge to be killed despite being completely innocent. Even though I did not see the killings with my own eyes, the loss of my family members and my benefactors during that time became a deep psychological wound and a shock that haunts me to this day.
After surviving the Killing Fields regime, I returned to my hometown to build a new life. I married my wife, Van Chheang, who is currently 77 years old. We are both farmers and have four children (two sons and two daughters). Some of my children are farmers and workers, and one has become a teacher, which is a source of pride for my family.
Today, the village where I live has developed a lot, with crisscrossing concrete roads, though there are still some areas where travel remains difficult. Despite getting older and starting to have some forgetfulness due to age, I still follow the news via the radio every day. I know about events at the border and the national situation. Even though those events do not affect my family directly, as a citizen, I am always concerned and wish to see the country remain in peace forever.
Finally, I have only one wish: I want the younger generation to strive in their studies and clearly understand the history of the Khmer Rouge regime. Hearing what the previous generation went through is not for the sake of holding grudges, but to remember and join together to prevent such dark history from ever happening on Cambodian soil again.
—————-
Written by Hay Sokneang, a Cambodian youth volunteer from Takeo province, under the project “Promoting Democracy and Good Governance through Youth Volunteer Leadership in Social Activities” of the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam). In Ba-noy village, Angkanh commune, Prey Kabbas district, Takeo province. Interviewed on October 2, 2025.
[English Below]
ទិ ទ្រព្យ៖ ការចងចាំមិនអាចបំភ្លេចបានពីជីវិតក្នុងកងចល័ត
ខ្ញុំឈ្មោះ ទិ ទ្រព្យ បច្ចុប្បន្នអាយុ ៦៧ឆ្នាំ រស់នៅក្នុងភូមិសម្ដេចពាន់ ឃុំក្ដាញ់ ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ រាល់ថ្ងៃនេះ ជីវិតខ្ញុំហាក់មានភាពស្ងប់សុខជាងមុន ដោយចំណាយពេលនៅផ្ទះមើលថែទាំចៅៗ ជាទីស្រឡាញ់។ ខ្ញុំមានកូនចំនួន៥នាក់ (ប្រុសម្នាក់ និងស្រី៤នាក់) ដែលពួកគេសុទ្ធតែមានមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិតរៀងៗខ្លួន។ ខ្លះជាកសិករ និងខ្លះទៀតជាជាង។ ចំណែកប្ដីរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ នង ទឺ ក៏មានអាយុ ៦៧ឆ្នាំដែរ ហើយគាត់នៅតែបន្តរបរជាកសិករដដែល។
ទោះបីជាពេលវេលាបានកន្លងផុតទៅច្រើនឆ្នាំក៏ដោយ ប៉ុន្តែស្រមោលអតីតកាលដ៏ខ្មៅងងឹតក្នុងរបបខ្មែរក្រហម (១៩៧៥-១៩៧៩) នៅតែដក់ជាប់ក្នុងចិត្តខ្ញុំមិនអាចបំភ្លេចបាន។ កាលនោះ ខ្ញុំត្រូវអង្គការចាត់តាំងឱ្យនៅក្នុងកងចល័ត ដោយត្រូវធ្វើការងារដូចជាការដកស្ទូងជាដើម។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យខ្ញុំឈឺចាប់បំផុត គឺការបង្អត់អាហារ។ ខ្មែរក្រហមឱ្យយើងហូបតែបបរដែលរាវដូចទឹក ចម្អិនក្នុងខ្ទះត្នោតធំៗ។ ក្នុងម្នាក់ៗទទួលបានបបរត្រឹមតែ៣វែកប៉ុណ្ណោះ ដែលក្នុងនោះសឹងតែរកកាកអង្ករមិនឃើញ ផង។ រូបភាពដែលខ្ញុំនៅតែចងចាំច្បាស់ គឺសភាពប្រជាជននាពេលនោះ។ ម្នាក់ៗមានរូបរាងស្គមស្គាំង សល់តែស្បែកដណ្តប់ឆ្អឹង។ ដើរស្ទើរតែទប់លំនឹងមិនចង់ជាប់។ រាល់ពេលនឹកឃើញដល់រឿងរ៉ាវទាំងនេះ ខ្ញុំតែងតែមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាច សោកសៅ និងឈឺចាប់ក្នុងចិត្តជាខ្លាំង។
ខ្ញុំចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយបានដឹង និងចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ។ វាជាមេរៀនដ៏ជូរចត់ដែលមនុស្សស្លាប់ជាច្រើននាក់ ដោយសារការធ្វើបាបយ៉ាងឃោរឃៅបំផុត។
បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំមានជំងឺរលាកសន្លាក់ ដែលតែងតែធ្វើទុក្ខខ្ញុំតាមវ័យដែលកាន់តែជ្រេ។ ខ្ញុំបានព្យាបាលជំងឺនេះតាមរយៈការប្រើប្រាស់ថ្នាំពេទ្យជាប្រចាំ។ ចំពោះស្ថានភាពក្នុងភូមិឃុំដែលខ្ញុំរស់នៅវិញ ឃើញថាមានការរីកចម្រើនច្រើន មានផ្លូវថ្នល់ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងវិស័យកសិកម្មល្អជាងមុន ប៉ុន្តែខ្ញុំយល់ថាការស្ថាបនាផ្លូវក្នុងភូមិនៅមិនទាន់បានល្អគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយទេ។
ពាក់ព័ន្ធនឹងស្ថានភាពសន្តិសុខតាមព្រំដែនវិញ បើទោះបីជាខ្ញុំមិនមានកូនចៅបម្រើក្នុងជួរកងទ័ពក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្ញុំតែងតែតាមដានព័ត៌មានជានិច្ច។ ខ្ញុំបានដឹងអំពីការបាញ់ប្រហារ និងការបិទច្រកព្រំដែនពីសំណាក់យោធាថៃ កាលពីអំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ កន្លងទៅ។ ទោះជាយ៉ាងណា ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះមិនបានប៉ះពាល់ដល់គ្រួសារខ្ញុំផ្ទាល់ឡើយ។
—————
សរសេរដោយ ជ ចាន់ធឿន យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ នៅភូមិសម្ដេចពាន់ ឃុំក្ដាញ់ ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ សម្ភាសនៅថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។
Ti Trop: Unforgettable Memories of Life in the Mobile work brigade Unit
My name is Ti Trop. I am currently 67 years old and live in Samdech Poan village, Kdanh commune, Prey Kabbas district, Takeo province. These days, my life is much more peaceful; I spend my time at home caring for my beloved grandchildren. I have five children (one son and four daughters), all of whom have their own livelihoods; some are farmers, and others are blacksmiths. My husband, Nong Teu, is also 67 and continues to work as a farmer.
Even though many years have passed, the dark shadows of the Khmer Rouge regime remain deeply embedded in my mind. During that time, the Angkar assigned me to a mobile work brigade unit, where I performed tasks such as uprooting and transplanting rice seedlings.
The most painful part was the forced starvation. The Khmer Rouge fed us only watery porridge cooked in large palm-sugar pans. Each person received only three scoops of porridge. I still vividly remember the sight of the people then: everyone was emaciated—just skin and bones—barely able to keep their balance while walking. Whenever I recall these stories, I feel a profound sense of fear, sadness, and inner pain.
I want the younger generation to know and remember this history. It is a bitter lesson where so many people died due to such extreme cruelty.
Currently, I suffer from arthritis, which troubles me more as I age. I manage the condition with regular medication. Regarding the situation in my village and commune, I see significant development; there are better roads, irrigation systems, and agriculture than before. However, I feel that the construction of internal village roads is still not yet sufficient.
Regarding the security situation along the border, although I do not have children serving in the military, I always follow the news. I am aware of the **shootings and border closures by the Thai military** that occurred around July 2025. Fortunately, those events did not directly affect my family.
[English Below]
ប៊ុន លីម៖ របបខ្មែរក្រហមធ្វើឱ្យខ្ញុំឆ្អែតលែងឃ្លានបបរ
កាលពីជំនាន់ខ្មែរក្រហម ប៊ុន លីម គឺជាយុវជនក្នុងកងចល័ត។ គាត់ត្រូវអង្គការចាត់តាំងឱ្យធ្វើការងារជាច្រើនប្រភេទ និងច្រើនកន្លែង អាស្រ័យលើអង្កការតម្រូវ។ ជាថ្នូរនឹងការងារឥតស្រាកស្រាន្តទាំងនេះ ប៊ុន លីម ទទួលបានរបបអាហារតិចតួចប្រចាំថ្ងៃ។ គាត់ហូបតែបបររាវ និងមិនដែលបានបាយហូបម្តងណាឡើយ។ បទពិសោធន៍នេះ បានធ្វើឱ្យ ប៊ុន លីម លែងឃ្លានបបររហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ខាងក្រោមនេះ គឺជាការរៀបរាប់ពីបទពិសោធន៍ជូរចត់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ដែល ប៊ុន លីម នៅចងចាំជាងគេ និងមិនអាចបំភ្លេចបាន៖
«ខ្ញុំឈ្មោះ ប៊ុន លីម អាយុ៦១ឆ្នាំ រស់នៅភូមិថ្មកែវ ឃុំត្រាំកក់ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ។ បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំជាកសិករ។ ប្រពន្ធខ្ញុំ ឈ្មោះ គឹម ម៉ន អាយុ៥០ឆ្នាំ ក៏មានមុខរបរជាកសិករដូចខ្ញុំដែរ។ ខ្ញុំមានកូនស្រីពីរនាក់ កំពុងស្ថិតក្នុងវ័យសិក្សានៅឡើយ។ កាលពីមុនរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំជាកុមាររស់នៅជាមួយឪពុកម្តាយ និងបងប្អូន។ លុះចូលដល់របបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំបែកពីឪពុកម្តាយ ដោយសារអង្គការចាត់តាំងខ្ញុំឱ្យទៅលើកទំនប់ ជីកប្រឡាយ ធ្វើជី ឡើងត្នោត ឃ្វាលគោ ឆ្ងាយៗពីផ្ទះ។ ខ្ញុំនៅចងចាំពីប្រវត្តិការងារទាំងនេះមិនអាចបំភ្លេចបានឡើយ។ ខ្មែរក្រហមប្រើខ្ញុំឱ្យធ្វើការច្រើនប្រភេទណាស់ ដូចជាឡើងត្នោត មើល (ឃ្វាល)គោ ធ្វើជីដាក់ស្រែ លើកទំនប់ និងជីកប្រឡាយ។ ពេលមួយនោះ នៅពេលដែលខ្ញុំកំពុងឡើងយកទឹកត្នាត ស្រាប់តែខ្មែរក្រហមមកហៅឱ្យផ្លាស់ប្តូរការងារ។ ខ្ញុំត្រូវអង្គការដកយកឱ្យទៅធ្វើជីដាក់ស្រែវិញ។ ខ្ញុំទើបតែមកធ្វើជាអ្នកឡើងត្នោតបានរយៈពេល៥ថ្ងៃ ក៏ត្រូវប្តូរការងារទៀត។
មិនបានប៉ុន្មានថ្ងៃផង (មិនចាំថ្ងៃខែឆ្នាំ) ខ្មែរក្រហមបានជម្លៀសខ្ញុំឱ្យទៅរស់នៅភូមិព្រៃស្រង៉ែ ឃុំបល្ល័ង្ក ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ។ នៅទីនោះ ខ្ញុំត្រូវខ្មែរក្រហមប្រើឱ្យលើកទំនប់ជីកប្រឡាយ ចាប់ពីម៉ោង៧ព្រឹករហូតដល់ម៉ោង៧យប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ នៅទីនោះ ខ្ញុំក៏ពុំដែលបានទទួលរបបអាហារហូបគ្រប់គ្រាន់ដែរ។ អង្គការចែកឱ្យខ្ញុំតែបបររាវៗពីរពេលប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយខ្ញុំក៏មិនដែលហ៊ានប្រកែក ឬស្នើសុំថែមបបរអីពីអង្គការដែរ។ ខ្ញុំទើបតែធ្វើការនៅក្នុងកងចល័តបានរយៈពេល១០ថ្ងៃ អង្គការបានដកខ្ញុំឱ្យមកនៅក្នុងក្រុមឡើងត្នោតវិញ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលខ្ញុំយកទឹកត្នោតបានចំនួនតិចពេក អង្គការបានដកខ្ញុំម្តងទៀតឱ្យមកនៅក្នុងក្រុមមើល(ឃ្លាល)គោវិញ។ លើកនេះ អង្គការលែងផ្លាស់ប្តូរខ្ញុំទៀតហើយ។ លើកនេះ ខ្ញុំ និងសមាជិកក្រុមដប់នាក់ទៀតដែលនៅក្នុងក្រុមឃ្លាលគោដូចគ្នា ទទួលបានរបបអង្ករពីអង្គការចំនួន៣កំប៉ុងក្នុងមួយថ្ងៃ ដើម្បីដាំហូបទាំងអស់គ្នា។ ពួកយើងដាំបបរហូបជុំគ្នានៅក្នុងក្រុម ជាមួយនឹងម្ហូបដែលអង្គការកំណត់ឱ្យហូប ព្រោះយើងពុំអាចហូបម្ហូបណាដែលលាក់បាំងនឹងអង្គការបានឡើយ។ ខ្ញុំនៅចាំបានថា ខ្ញុំបានយកគោរបស់ខ្ញុំមួយនឹមទៅដូរយកចានបាយមួយពីអង្គការ ហើយកង់របស់ខ្ញុំវិញ ត្រូវអង្គការយកទៅដាក់រួមដោយមិនឱ្យអ្វីជាថ្នូរឡើយ។ ខ្ញុំត្រូវខ្មែរក្រហមប្រើរហូតគ្មានពេលឈប់សម្រាក និងមិនដែលបានជួបជុំគ្រួសារឡើយ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំសង្កេតឃើញថា អ្នកដែលជម្លៀសមកពីខាងភូមិភាគបូព៌ា មានសភាពយ៉ាប់ជាងខ្ញុំទៅទៀត។
មានពេលមួយនោះ អង្គការបានប្រគល់តួនាទីឱ្យខ្ញុំគ្រប់គ្រងមនុស្ស៥០នាក់។ ខ្ញុំបានបន្ធូរបន្ថយខ្លះដល់អ្នកនៅក្នុងកងរបស់ខ្ញុំ នៅពេលដែលខ្ញុំដឹងថាអង្គការមិននៅក្បែរ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលអង្គការខ្មែរក្រហមមកពិនិត្យការងារ ខ្ញុំនិងអ្នកឯទៀតខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើការគ្មាននរណាហ៊ានត្អូញត្អែរឡើយ។ ទោះបីជាខ្ញុំមានតួនាទីតិចតួចក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំពុំដែលហ៊ានឈប់សម្រាកដោយសារតែឈឺបន្តិចបន្តួចដែរ ព្រោះខ្លាចអង្គការថ្នាក់លើធ្វើទារុណកម្ម ហើយខ្ញុំក៏ពុំដែលបានហូបបាយដែរ។ មកដល់ឥឡូវ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាឆ្អែតលែងឃ្លានបបរទៀតហើយ។
ក្រោយមក អង្គការបានជម្លៀសខ្ញុំឱ្យមកនៅសំពៅលូន ខេត្តបាត់ដំបង ដើម្បីលើកទំនប់និងជីកប្រឡាយ។ នៅសំពៅលូន ខ្ញុំបានដឹងថាមនុស្សដែលត្រូវអង្គការហៅយកទៅកសាង គឺមិនដែលឃើញវិលត្រឡប់មកវិញឡើយ ហើយខ្ញុំដឹងទៀតថា អង្គការប្រើពាក្យថាយកទៅកសាង ប៉ុន្តែធាតុពិតគឺគេយកទៅធ្វើទារុណកម្ម និងសម្លាប់ចោល។
នៅពេលដែលនឹកឃើញអំពីបទពិសោធន៍ទាំងនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាភ័យខ្លាច និងសោកសៅណាស់ ប៉ុន្តែខ្ញុំក៏មិនធ្លាប់ដេកយល់សប្តិឃើញទិដ្ឋភាពទាំងនេះដែរនាពេលបច្ចុប្បន្នេះ។ ខ្ញុំចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ ចងចាំប្រវត្តិសាស្រ្តដែលខ្ញុំឆ្លងកាត់ ដើម្បីការពារកុំឱ្យរបបនេះកើតឡើងវិញ។
សព្វថ្ងៃ ខ្ញុំមានជំងឺរលាកសន្លាក់។ ខ្ញុំគិតថាជំងឺរបស់ខ្ញុំ គឺបង្កឡើងដោយសារខ្ញុំមានអាយុកាន់តែច្រើន។ ខ្ញុំធ្លាប់ប្រើប្រាស់ថ្នាំពេទ្យដើម្បីព្យាបាលជំងឺនេះដែរ ប៉ុន្តែនៅតែមិនជាសះស្បើយសោះ។ សព្វថ្ងៃនេះ ភូមិឃុំដែលខ្ញុំកំពុងរស់នៅ មានការអភិវឌ្ឍផ្លូវថ្នល់ច្រើនជាងមុន។ ខ្ញុំគិតថា ភូមិខ្ញុំគួរមានសាលារៀនមួយដើម្បីបង្រៀនដល់ក្មេងតូចៗ។
គ្រួសារខ្ញុំ ពុំមាននរណាម្នាក់ចូលបម្រើកងទ័ពទេ។ ខ្ញុំបានដឹងថា មានព័ត៌មានអំពីការបិទច្រកទ្វារព្រំដែនដោយយោធាថៃខ្លះដែរតាមរយៈបណ្ដាញសង្គម។ ការប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងទ័ពខ្មែរ និងយោធាថៃកាលពីថ្ងៃទី២៤ ដល់២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ថ្វីត្បិតតែមិនបានប៉ះពាល់ដល់ខ្ញុំ ឬគ្រួសារខ្ញុំ ប៉ុន្តែវាបានធ្វើឱ្យខ្ញុំពុំសប្បាយចិត្តទាល់តែសោះ។»
———————
ដោយ ជីម ស្រីភួង យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ ភូមិថ្មកែវ ឃុំត្រាំកក់ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ ។ សម្ភាសនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។
Bun Lim: The Khmer Rouge Regime Left Me Fed Up with Porridge
During the Khmer Rouge era, Bun Lim served in a youth mobile unit. He was assigned to various types of labor across different locations, depending on the needs of Angkar. In exchange for this tireless work, Bun Lim received only a small daily food ration consisting of porridge; he never ate steamed rice. This experience has left Bun Lim permanently averse to porridge.
The following is a description of the bitter experiences during the Khmer Rouge regime that Bun Lim still remembers and can never forget:
“My name is Bun Lim. I am 61 years old and live in Thmar Keo Village, Tram Kak Commune, Tram Kak District, Takeo Province. Currently, I am a farmer. My wife, Kim Mon, is 50 years old and is also a farmer. We have two daughters who are still in school.
Before the Khmer Rouge regime, I was young and lived with my parents and siblings. When the regime began, I was separated from my parents because the Angkar assigned me to work far from home. I was assigned to build dams, dig canals, make fertilizer, produce palm trees, and feed cattle. I still remember these works to this day.
The Khmer Rouge asked me to work in many types of labor. Once, while I was producing the Palm juice, they suddenly reassigned me to make fertilizer for the rice fields. I had only been working in the palm unit for five days before I was forced to change jobs.
Not long after—I do not remember the exact date—the Khmer Rouge evacuated me to Prey Srang Village, Balaing Commune, Baray District, Kampong Thom Province. There, they forced me to build dams and dig canals from 7:00 AM to 7:00 PM every day. I never received enough food; the Angkar gave me only two meals of porridge a day. I never dared to argue or ask for more.
After working in that mobile unit for only ten days, the Angkar transferred me to work at the palm unit again. However, because I produced too little palm juice, they transferred me again to work at the cattle feeding unit. I remained in this role for long. My group consisted of ten members, and we received only three cans of rice from the Angkar per day to share among us. We cooked porridge and ate together in the group.
I still remember when my property was collectivized: I exchanged a pair of oxen and received only a single plate in return. My bicycle was also taken by the Angkar for communal use without any compensation. I worked without rest and never saw my family. However, I realized that the evacuees from the Eastern Zone were in even worse condition than I was.
Later, the Angkar gave me a position to take control of 50 people. When I knew the Khmer Rouge cadres were not around, I eased up and let the group rest. But when they came to inspect, we worked hard, and no one dared to complain. Even though I had a small leadership role, I never dared to take a break myself, even when I was sick, because I was afraid the Angkar would torture me. I did not even eat proper meals. To this day, I feel ‘full’ and no longer have any hunger for porridge.
Next, the Angkar evacuated me to Sampov Loun in Battambang Province to build dams and dig canals. In Sampov Loun, I learned that people who were asked to reeducate never returned. I understood that while they used the word “reeducate”, in reality, people were taken to be tortured and killed.
When I think about these experiences, I feel very scared and sad, though I do not have nightmares about them today. I want future generations to remember the history I lived through to prevent this regime from ever returning.
Today, I suffer from arthritis, which I believe is caused by my age. I have used medicine to treat it, but it has not fully healed. In my village, the roads are more developed now, but I think we still need a school for children to learn.
No one in my family serves in the army. I learned about the closure of some border gates by the Thai military through social media. Although the fighting between the Cambodian and Thai armies from July 24–28, 2025, did not affect me or my family physically, it made me very unhappy.”
[English Below]
ផន សុខេង៖ ខ្មែរក្រហមចោទខ្ញុំថា ក្បាលយួនខ្លួនខ្មែរ ព្រោះឃើញខ្ញុំមានសម្បុរសជាងអ្នកភូមិឯទៀត
ខ្ញុំឈ្មោះ ផន សុខេង សព្វថ្ងៃមានអាយុ៦១ឆ្នាំ រស់នៅភូមិកណ្ដាល ឃុំក្រញូង ស្រុកកំចាយមារ ខេត្ដព្រៃវែង។ បច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំប្រកបមុខរបរធ្វើស្រែ ហើយប្ដីខ្ញុំឈ្មោះ បូ វ៉ាត ក៏ធ្វើស្រែដែរ។ ខ្ញុំមានកូនស្រីពីរនាក់ និងកូនប្រុសម្នាក់។ កាលពីឆ្នាំ២០១៦ កូនស្រីខ្ញុំម្នាក់បានស្លាប់ដោយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍។
កាលពីមុនរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំនៅជាកុមារនៅឡើយ ហើយនៅពេលខ្មែរក្រហមចូលកាប់កាប់ប្រទេស ខ្ញុំត្រូវអង្គការស្នើឱ្យទៅធ្វើការនៅក្នុងកងកុមារ។ តួនាទីរបស់ខ្ញុំគឺ មើលគោ និងធ្វើជី។
រឿងរ៉ាវដែលខ្ញុំចងចាំជាងគេពុំអាចបំភ្លេចបាននៅក្នុងឆាកជីវិតរស់នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម គឺទាំងខ្ញុំនិងគ្រួសារ ត្រូវអង្គការចោទប្រកាន់ថាជា ក្បាលយួនខ្លួនខ្មែរ ទាំងដែលខ្ញុំមិនដឹងអីសោះ។ ខ្ញុំពិតជាឈឺចាប់ដែលខ្មែរក្រហមចោទខ្ញុំដូច្នេះ។ ការចោទប្រកាន់នេះ បានកើតឡើងបន្ទាប់ពខ្ញុំ និងគ្រួសារ ត្រូវអង្គការជម្លៀសដោយបង្ខំចេញពីស្រុកកំណើតនៅភូមិអង្រ្គងទី២ ឱ្យទៅរស់នៅក្នុងភូមិថ្មី ឃុំដូនកឹង ស្រុកកំចាយមារ ខេត្តព្រៃវែង។ ក្នុងរយៈពេល៨ខែដែលខ្ញុំបានរស់នៅទីនោះ ខ្មែរក្រហមបានចោទប្រកាន់ខ្ញុំថា ជាពួកក្បាលយួនខ្លួនខ្មែរ ព្រោះពួកវាមើលឃើញខ្ញុំមានសម្បុរសជាងអ្នកភូមិឯទៀតដែលរស់នៅទីនោះ។ ទោះបីជាកាលនោះខ្ញុំនៅជាកុមារនៅឡើយក្តី ក៏ខ្ញុំឈឺចាប់ចំពោះសម្តីដែលខ្មែរក្រហមចោទប្រកាន់ខ្ញុំនិងក្រុមគ្រួសារដូច្នេះដែរ។
ប្រហែលជានៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៨ ពូខ្ញុំម្នាក់ឈ្មោះ ភិន សាបឿន ជាមេភូមិអង្រ្គងទី២ និងមីងខ្ញុំម្នាក់ទៀតឈ្មោះ ភិន ស្រីអូន ជាគ្រូពេទ្យភូមិអង្គ្រងទី២ ត្រូវខ្មែរក្រហមចាប់បញ្ជូនយកទៅទាំងពីរនាក់បាត់សូន្យឈឹងរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ មីងពូខ្ញុំ គឺជាប្អូនបង្កើតរបស់ម្ដាយខ្ញុំ។ ខ្ញុំបានឃើញខ្មែរក្រហមបង្ខំឱ្យគាត់ទាំងពីរនាក់ឡើងឡានដែលមានបិទឃ្លុបជិត។ រួចហើយ ឡាននោះបើកចេញទៅ។ ខ្ញុំបានរត់តាមឡាននោះ ប៉ុន្តែពូនិងមីងខ្ញុំបានលើកដៃមកខាងក្រៅឃ្លុបឡាន ជាសញ្ញាប្រាប់ខ្ញុំថាមិនបាច់រត់តាមគាត់ទៀតទេ។ នៅក្នុងភូមិឯណេះវិញ កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមក្នុងភូមិបានប្រាប់ខ្ញុំថា ពូនិងមីងរបស់ខ្ញុំត្រូវអង្គការបញ្ចូលទៅរស់នៅឯតំបន់ដីខ្លាញ់ហើយ មិនបាច់ភ័យព្រួយទេ។
ថ្ងៃមួយ នៅក្រោយថ្ងៃរំដោះ ៧ មករា ខ្ញុំ និងតាខ្ញុំ បានដើរមកកាត់សាលាឬស្សីវេទ ដែលបច្ចុប្បន្នជាសាកលវិទ្យាល័យ ជាស៊ីម កំចាយមារ បានប្រទះឃើញអណ្ដូងទឹកបិទជិតមួយ។ តាខ្ញុំ បានបើកគំរបអណ្តូងទឹកនោះ។ ខ្ញុំទៅអើតមើលទៅក្នុងអណ្តូងទឹកនោះ។ ខ្ញុំឃើញមានស្លែព័ទ្ធជុំវិញអណ្តូងទឹក ហើយទឹកនៅក្នុងអណ្តូងនោះមានពណ៌ខៀវ។ តា បានប្រាប់ខ្ញុំថា អណ្តូងនេះអាចជាកន្លែងដាក់សាកសពមនុស្ស ព្រោះទីតាំងជុំវិញនេះគឺជាកន្លែងដែលខ្មែរក្រហមធ្វើទារុណកម្មមនុស្សកាលពីរបបខ្មែរក្រហម។
នៅពេលដែលខ្ញុំនឹកឃើញអំពីបទពិសោធន៍ទាំងនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាភ័យខ្លាច សោកសៅ ខឹងផង ស្អប់ផង និងគុំកួនជាមួយខ្មែរក្រហម។ ខ្ញុំពិតជាចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយចងចាំពីរឿងរ៉ាវដែលបានកើតឡើងកាលពីជំនាន់ខ្មែរក្រហម ដើម្បីឱ្យក្មេងៗទាំងនោះយល់ដឹងថារស់នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមគឺលំបាកវេទនាគ្រប់បែបយ៉ាង។ ខ្ញុំក៏ចង់ឱ្យក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ ចេះរកវិធីទប់ស្កាត់កុំឱ្យរបបខ្មែរក្រហមត្រឡប់មកវិញដែរ។
សព្វថ្ងៃ ខ្ញុំមានជំងឺក្រពះពោះវៀន ជំងឺរលាក់សន្លាក់ និងជំងឺសម្ពាធសរសៃឈាមខួរក្បាល។ ខ្ញុំគិតថា ជំងឺទាំងនេះគឺបង្កឡើងដោយរបបខ្មែរក្រហមផង គួបផ្សំនឹងអាយុរបស់ខ្ញុំកាន់តែចាស់ផង។ ខ្ញុំធ្លាប់ព្យាបាលជំងឺទាំងនេះដោយប្រើប្រាស់ថ្នាំពេទ្យ បន្ទាប់ពីបានពិគ្រោះ និងព្យាបាលជាមួយគ្រូពេទ្យរួច។ ប៉ុន្តែជំងឺរបស់ខ្ញុំនៅតែមិនទាន់បានជាសះស្បើយនៅឡើយ។
នៅក្នុងក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំមានក្មួយប្រុសម្នាក់ចូលបម្រើកងទ័ព។ ក្មួយខ្ញុំធ្លាប់ឈរនៅសមរភូមិ ប្រាសាទតាមាន់ និងនៅស្ទឹងត្រែង។ ខ្ញុំបានដឹងព័ត៌មានពីការបិទច្រកទ្វារព្រំដែនមិនឱ្យប្រជាជនចេញចូល និងព័ត៌មានពីការរាយបន្លាលួសនៅភូមិជោគជ័យ។ ខ្ញុំក៏បានដឹងពីការបញ្ជូនកងទ័ពខ្មែរយើង២នាក់ មកវិញដោយយោធាថៃដែរ ហើយខ្ញុំក៏បានដឹងថានៅសល់កងទ័ពយើង១៨នាក់ទៀត ដែលពុំទាន់បានបញ្ជូនមក។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍អាណិតកងទ័ពយើងណាស់ ព្រោះពួកគាត់លះបង់សាច់ស្រស់ ឈាមស្រស់ ដើម្បីប្រទេសជាតិ។ ការប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងទ័ពខ្មែរ និងយោធាថៃកាលពីថ្ងៃទី២៤ ដល់២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានប៉ះពាលអារម្មណ៍ខ្ញុំខ្លាំង ជាពិសេសការបាញ់ផ្លោងគ្រាប់ពីភាគីថៃ ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតវត្ដអារាម និងផ្ទះសម្បែងរបស់អ្នកភូមិ។ ខ្ញុំរិតតែសោកស្តាយចំពោះការបាត់បង់ជីវិតវីរកងទ័ពរបស់យើង។
———————-
ដោយ វ៉ាត សំអូន យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តព្រៃវែង ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ នៅភូមិកណ្ដាល ឃុំក្រញូង ស្រុកកំចាយមារ ខេត្ដព្រៃវែង។ សម្ភាសនៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ។
Phan Sokheng: The Khmer Rouge Labeled Me “Vietnamese Head, Khmer Body” Because of My Fair Skin
My name is Phan Sokheng. I am 61 years old and reside in Kandal Village, Kranyoung Commune, Kamchay Mear District, Prey Veng Province. I am a rice farmer, as is my husband, Bou Vat. We have two daughters and one son; tragically, one of my daughters passed away in a traffic accident in 2016.
I was only a child when the Khmer Rouge seized control of the country. The “Angkar” assigned me to a children’s mobile work unit, where my primary duties were tending to cattle and producing fertilizer.
The most painful memory I carry from that era is how my family and I were accused of being “Vietnamese heads with Khmer bodies.” I was completely innocent and confused by this label. The accusations began after we were forcibly evacuated from our birthplace in Angkrong 2 Village to a new site in Daun Koeng Commune. During the eight months we lived there, the Khmer Rouge targeted me with this slur simply because my complexion was fairer than that of the other villagers. Even as a young child, those words caused me deep emotional pain.
In May 1978, the Khmer Rouge arrested my uncle, Phin Sabeun (the village chief of Angkrong 2), and my aunt, Phin Srey Oun (a village medic). They were my mother’s siblings. I watched as they were forced into a covered truck. As the vehicle began to drive away, I tried to run after it. My aunt and uncle reached their hands out from the back of the truck, signaling for me to stop following them. They disappeared that day and have never been seen since. Local cadres later told me they had been sent to “rich land” (Dei Khlanh) and that I shouldn’t worry.
After the liberation on January 7, my grandfather and I were walking past the Russey Vet School (now Chea Sim Kamchay Mear University), where we discovered a sealed well. When my grandfather opened the cover, I peered inside and saw blue water surrounded by moss. My grandfather explained that the well was likely a mass grave, as the area had been used by the Khmer Rouge as a site for torture and executions.
Reflecting on these experiences fills me with a mixture of fear, sorrow, and lingering resentment toward the Khmer Rouge. I want the younger generation to remember these stories, so they understand the absolute suffering of that regime and work to ensure it never returns.
Today, I suffer from chronic gastrointestinal issues, arthritis, and cerebrovascular problems. I believe these health struggles are a legacy of the hardships endured under the Khmer Rouge, compounded by old age. Despite seeking medical treatment, I have yet to fully recover.
My nephew is currently a soldier who has duty at the Ta Moan temple battlefield and in Stung Treng front. I follow the news closely—the border closures, the barbed wire at Chok Chey village, and the recent tensions with the Thai military. The conflict from July 24 to 28, 2025, deeply upset me. Hearing about the shelling of pagodas, the destruction of homes, and the loss of our heroic soldiers fills me with great pity. These soldiers sacrifice their lives for our nation, and their loss is a heavy burden on my heart.
——————-
By Vat Sam Aun, a Cambodian youth volunteer from Prey Veng Province. This testimonial was collected as part of the Documentation Center of Cambodia’s project: “Promoting Democracy and Good Governance through the Leadership of Youth Volunteers in Social Activities.”
Location: Kandal Village, Kra-nhong Commune, Kamchay Mear District, Prey Veng Province. Date of Interview: October 6, 2025.
ថាច់ កៀងមុនី៖ ជីវិតជាប់ក្នុងមន្ទីរឃុំឃាំង កោះគរ ដោយសារការចោទប្រកាន់ថាមានមុខមាត់ដូចកូនស័ក្តិ៥ ជំនាន់ លន់ នល់
[ENGLISH BELOW]
កាលពីមុនរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំគឺជាសិស្សម្នាក់។ ប៉ុន្តែនៅពេលរបបអាវខ្មៅឡើងកាន់អំណាច ខ្ញុំត្រូវបានគេចាត់តាំងឱ្យចូលក្នុងកងចល័ត ដើម្បីធ្វើស្រែ និងលើកទំនប់។ រឿងរ៉ាវដែលដក់ជាប់ក្នុងចិត្តខ្ញុំបំផុត គឺនៅចុងឆ្នាំ១៩៧៨ ជិតដល់ថ្ងៃរំដោះ ៧មករា ទៅហើយ ស្រាប់តែយោធាខ្មែរក្រហមមួយក្រុមបានមកចាប់ខ្លួនខ្ញុំនៅភូមិលេខ៣ ឃុំស្វាយប្រទាល។ ពួកវាបានចោទប្រកាន់ខ្ញុំថា «មានមុខមាត់សមជាកូនស័ក្តិ៥ ជំនាន់ លន់ នល់» រួចក៏បញ្ជូនខ្ញុំទៅឃុំឃាំងនៅមន្ទីរសន្តិសុខកោះគរ។
នៅក្នុងមន្ទីរឃុំឃាំងកោះគរ លក្ខខណ្ឌរស់នៅគឺពិតជាខ្លោចផ្សាបំផុត។ ជើងទាំងពីររបស់ខ្ញុំត្រូវជាប់ខ្នោះជួរជាមួយអ្នកទោសដទៃទៀត។ ខ្ញុំមិនដែលបានបរិភោគបាយឡើយ គឺពួកគេផ្តល់ឱ្យត្រឹមតែកន្ទក់លាយអំបិលតិចៗមួយវែកប៉ុណ្ណោះ ដូចៗគ្នាគ្រប់អ្នកទោសទាំងអស់។ ខ្ញុំគ្មានសិទ្ធិចាកចេញទៅណាបានឡើយ លើកលែងតែពេលឆ្មាំគុកបញ្ជូនទៅសួរចម្លើយ។ ក្នុងពេលសួរចម្លើយ គេបានសួរដេញដោលថា តើខ្ញុំជាកូនរបស់ទាហានដែលមានឋានៈខ្ពស់មែនទេ? ខ្ញុំបានឆ្លើយតបវិញថា ខ្ញុំគ្រាន់តែជាជនជាតិចាម រស់នៅតំបន់ច្រាំងចម្រេះប៉ុណ្ណោះ។ ការដែលខ្ញុំឆ្លើយបែបនេះ ព្រោះសង្ឃឹមថា ពួកខ្មែរក្រហមនឹងដោះលែងខ្ញុំឱ្យត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។
នៅក្នុងមន្ទីរឃុំឃាំង ខ្ញុំសង្កេតឃើញថាកម្មាភិបាលគុកបានជញ្ជូនអ្នកទោសវ័យចំណាស់ៗចេញទៅមុន ដើម្បីយកទៅសម្លាប់ចោល។ រីឯអ្នកទោសវ័យក្មេងៗត្រូវជញ្ជូនចេញជាបន្តបន្ទាប់។ ចំណែករូបខ្ញុំ កងសន្តិសុខមិនទាន់បញ្ជូនចេញជាមួយអ្នកទោសវ័យក្មេងផ្សេងទៀតនៅឡើយទេ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ពួកគេបានបញ្ជូនខ្ញុំទៅសួរចម្លើយម្តងទៀត។ លើកនេះ អ្នកសួរចម្លើយបានបង្ខំឱ្យខ្ញុំហូបសាច់ជ្រូក ព្រោះដឹងថាខ្ញុំជាជនជាតិចាម។ ដោយសារខ្ញុំមិនព្រមហូបតាមការបង្ខំ កងសន្តិសុខខ្មែរក្រហមបានធាក់ខ្ញុំជាច្រើនជើង រួចបញ្ជូនខ្ញុំមកដាក់ខ្នោះក្នុងគុកវិញ។ មួយសប្តាហ៍ក្រោយមក ពួកវាបានបង្ខំឱ្យខ្ញុំហូបសាច់ជ្រូកជាថ្មី។ លើកនេះ ខ្ញុំក៏យល់ព្រមហូបដោយគ្រាន់តែលិឍៗប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីចៀសវាងការវាយធ្វើបាបដូចលើកមុន។
ក្នុងពេលសួរចម្លើយជាមួយគ្នា ខ្ញុំឃើញអ្នកទោសម្នាក់ឈ្មោះ ខេន ត្រូវបានកងសន្តិសុខវាយដំយ៉ាងព្រៃផ្សៃ រហូតដល់គាត់បាត់បង់សតិស្មារតី។ ក្រោយមក គាត់ត្រូវបានគេចាត់តាំងឱ្យសែងលាមកអ្នកទោសនៅក្នុងគុកនោះ។ រីឯអ្នកទោសម្នាក់ទៀតឈ្មោះ បងស្រ៊ុន ដែលមានជំនាញជួសជុលនាឡិកា ត្រូវបានពួកខ្មែរក្រហមរក្សាទុកមិនសម្លាប់ឡើយ ដើម្បីឱ្យគាត់ជួយជួសជុលនាឡិកាឱ្យពួកគេ។ ខ្ញុំនៅចាំបានថា មានអ្នកទោសថ្មីៗត្រូវបានបញ្ជូនមកគុកកោះគរជាបន្តបន្ទាប់។ ក្នុងនោះ ខ្ញុំឃើញយោធាខ្មែរក្រហមបណ្តើរមនុស្សប្រហែល ២០ នាក់ ដែលមើលទៅដូចជាអ្នកទីក្រុង ក្នុងស្ថានភាពចងស្លាបសេកមកកាន់មន្ទីរសន្តិសុខនេះ។
រាល់ពេលនឹកឃើញរឿងទាំងនេះ ខ្ញុំនៅតែមានអារម្មណ៍តក់ស្លុត ហើយជារឿយៗខ្ញុំតែងយល់សប្តិអាក្រក់ឃើញឈ្លបធ្វើទារុណកម្ម និងសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងព្រៃផ្សៃ។ ខ្ញុំចង់ឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ ដើម្បីកុំឱ្យរបបដ៏ខ្មៅងងឹតបែបនេះវិលត្រឡប់មកវិញសារជាថ្មី។
ទោះបីខ្ញុំគ្មានកូនចៅបម្រើក្នុងជួរកងទ័ពក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំបានដឹងថាភាគីថៃបានបិទច្រកព្រំដែន និងបានបញ្ជូនកងទ័ពខ្មែរមកវិញចំនួន២នាក់ ខណៈអ្នកផ្សេងទៀតមិនទាន់ត្រូវបានបញ្ជូនមកនៅឡើយ។ ការប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងទ័ពខ្មែរ និងថៃ កាលពីចុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ កន្លងទៅ បានធ្វើឱ្យខ្ញុំមានអារម្មណ៍មិនសប្បាយចិត្ត និងប៉ះពាល់ដល់ផ្លូវចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។»
ខ្ញុំឈ្មោះ ថាច់ កៀងមុនី អាយុ៦៧ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នជានិវត្តជន រស់នៅសង្កាត់ច្បារអំពៅទី១ ខណ្ឌច្បារអំពៅ រាជធានីភ្នំពេញ។ ខ្ញុំគឺជាបុរសពោះម៉ាយ បន្ទាប់ពីភរិយារបស់ខ្ញុំឈ្មោះ ជា ប៊ុននី បានចែកឋានទៅ។ ខ្ញុំមានកូន២នាក់ (ស្រីម្នាក់ ប្រុសម្នាក់)។ បច្ចុប្បន្នពួកគេមានជីវិតរស់នៅសុខសប្បាយធម្មតាទេ និងបំពេញការងារជាមន្ត្រីរាជការអស់ហើយ។
————————–
សម្ភាស និងសង្ខេបដោយ រ៉េន រីន យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តកណ្តាល ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ សម្ភាសនៅ សង្កាត់ច្បារអំពៅទី១ ខណ្ឌច្បារអំពៅ រាជធានីភ្នំពេញ។ សម្ភាសនៅថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥។
THACH KEING MONY: LIFE IMPRISONMENT AT KOH KOR SECURITY CENTER
DUE TO ACCUSATIONS OF RESEMBLING THE SON OF A LON NON-ARA COLONEL
Before the Khmer Rouge regime, I was a student. However, when the Khmer Rouge regime came to power, I was assigned to a mobile unit to work in the rice fields and build dams. The story that sticks in my mind the most occurred at the end of 1978, very close to the January 7 Liberation Day. Suddenly, a group of Khmer Rouge soldiers came to arrest me in Village No. 3, Svay Prateal Commune. They accused me of “having a face that looks like the son of a Lon Nol era Colonel (Level 5)” and subsequently sent me to be detained at the Koh Kor Security Center.
In the Koh Kor detention center, the living conditions were truly heart-wrenching. Both of my legs were shackled in a row with other prisoners. I never received any rice; they only provided a single ladle of rice bran mixed with a little salt, the same for every prisoner. I had no right to go anywhere, except when the prison guards took me for interrogation. During the interrogation, they grilled me, asking if I was truly the son of a high-ranking soldier. I replied that I was merely a Cham person living in the Chrang Chamres area. I answered this way because I hoped the Khmer Rouge would release me to go back home.
Inside the detention center, I observed the prison officials transporting the elderly prisoners out first to be killed. Then, the younger prisoners were transported out one after another. As for me, the security forces had not yet sent me out with the other young prisoners. The next day, they took me for interrogation again. This time, the interrogator forced me to eat pork because they knew I was Cham. Because I refused to eat as ordered, the Khmer Rouge security forces kicked me many times and sent me back to be shackled in the prison. A week later, they forced me to eat pork again. This time, I agreed to eat it by just licking it, solely to avoid the abuse I suffered previously.
During an interrogation session, I saw a prisoner named Khen being brutally beaten by the security forces until he lost consciousness. Later, he was assigned to carry the excrement of the prisoners in that jail. Meanwhile, another prisoner named Bang Srun, who had skills in watch repair, was kept alive by the Khmer Rouge so he could help repair their watches. I remember that new prisoners were continuously sent to Koh Kor prison. Among them, I saw Khmer Rouge soldiers leading about 20 people who looked like city dwellers, with their arms tied behind their backs (Chong Slab Sek), into the security center.
Whenever I recall these events, I still feel shocked, and I often have nightmares of the militiaman torturing and killing people so brutally. I want the younger generation to remember this history so that such a dark regime never returns.
Even though I have no children serving in the military, I learned that the Thai side closed the border crossings and returned two Cambodian soldiers, while others have not yet been sent back. The fighting between the Cambodian and Thai troops at the end of July 2025 made me feel very unhappy and deeply affected my mental well-being.
My name is Thach Kieng Mony, 67 years old. I am currently a retiree living in Sangkat Chbar Ampov I, Khan Chbar Ampov, Phnom Penh. I am a widower following the passing of my wife, Chea Bunny. I have two children (one daughter and one son). Currently, they live normal, happy lives and both serve as civil servants.
————————–
Interviewed and summarized by Ren Rin, Cambodian Youth Volunteer from Kandal Province, under the project “Promoting Democracy and Good Governance through Youth Leadership in Volunteer Civil Action” of the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam). Interviewed at Sangkat Chbar Ampov I, Khan Chbar Ampov, Phnom Penh. Interviewed on November 12, 2025.
[English below]
ការឈឺចាប់មិនអាចបំភ្លេចបាន និងបំណងប្រាថ្នារបស់អតីតយុទ្ធជនចូលនិវត្តន៍ម្នាក់
ខ្ញុំឈ្មោះ ប៉ែន ញ៉ អាយុ៨០ឆ្នាំ ជាអតីតយុទ្ធជនចូលនិវត្តន៍ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិអង្គក្រសាំង ឃុំព្រៃល្វា ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ ភរិយារបស់ខ្ញុំឈ្មោះ វណ្ណ ថេន អាយុ៧៤ឆ្នាំ ជាមេផ្ទះ។ យើងមានកូនប្រុសម្នាក់ និងស្រីម្នាក់។ សព្វថ្ងៃពួកគេប្រកបរបរជាកសិករ និងកម្មកររោងចក្រ។ កាលពីមុនសម័យខ្មែរក្រហម ខ្ញុំគឺជាកសិករម្នាក់ ប៉ុន្តែចូលដល់របបអាវខ្មៅ ខ្ញុំត្រូវបានគេចាត់តាំងឱ្យស្ថិតក្នុងកងចល័ត។
រឿងរ៉ាវដែលដក់ជាប់ក្នុងចិត្ត និងធ្វើឱ្យខ្ញុំឈឺចាប់បំផុតអស់រយៈពេលជាង៤០ឆ្នាំកន្លងមកនេះ គឺការបាត់បង់ឪពុកម្ដាយ និងបងប្អូន។ កាលពីឆ្នាំ១៩៧៥ បន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមគ្រប់គ្រងប្រទេស បងស្រី និងឪពុកម្ដាយរបស់ខ្ញុំដែលរស់នៅភ្នំពេញ ត្រូវបានចាត់ទុកជា «ប្រជាជន ១៧មេសា» ហើយត្រូវបានជម្លៀសទៅកាន់ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ ខេត្តបាត់ដំបង (បច្ចុប្បន្នខេត្តបន្ទាយមានជ័យ)។ ក្រោយមក ពួកគាត់ទាំងអស់គ្នាបានលាចាកលោកដោយសារការបង្អត់អាហារ និងការបង្ខំឱ្យធ្វើការងារហួសកម្លាំង។
ចំណែកបងប្រុសរបស់ខ្ញុំម្នាក់ទៀត ត្រូវបានពួកខ្មែរក្រហមយកទៅសម្លាប់ភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីគាត់បានពោលពាក្យឈឺចាប់ខ្លាំងៗថា៖ «កើតជាតិណាៗ សូមកុំឱ្យជួបអង្គការតិរច្ឆាននេះទៀតអី»។ ខ្ញុំយល់ថា មកពីគាត់ជួបការលំបាក និងការធ្វើទារុណកម្មខ្លាំងពេក ទើបគាត់ហ៊ាននិយាយពាក្យទាំងនេះចេញមក។ ការបាត់បង់មនុស្សជាទីស្រឡាញ់ទាំងដុំកំភួនបែបនេះ គឺជាដំបៅចិត្តដែលមិនអាចបំភ្លេចបាន។
ទោះបីជាត្រូវឆ្លងកាត់រឿងរ៉ាវជូរចត់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មកដល់ពេលនេះ ខ្ញុំបានជ្រើសរើសយកការអធ្យាស្រ័យ និងអត់ឱនចំពោះអ្នកដែលបានប្រព្រឹត្តផលកម្មទាំងឡាយមកលើរូបខ្ញុំ និងគ្រួសារ។ ខ្ញុំមិនដែលយល់សប្តិអាក្រក់ឡើយ ហើយអ្វីដែលខ្ញុំចង់បានបំផុត គឺការចែករំលែកបទពិសោធន៍នេះដល់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ ដើម្បីឱ្យពួកគេបានដឹង និងរៀនសូត្រពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម កុំឱ្យរឿងដដែលនេះកើតឡើងម្ដងទៀត។
ក្នុងនាមជាអតីតកងទ័ព ខ្ញុំតែងតែតាមដានព័ត៌មានតាមទូរទស្សន៍ ជាពិសេសបញ្ហាព្រំដែន។ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងកងទ័ពខ្មែរ និងថៃកន្លងមក បានធ្វើឱ្យខ្ញុំមានក្ដីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះខ្ញុំខ្លាចសង្រ្គាមកើតមានម្ដងទៀត ដែលនាំមកនូវការវិនាសហិនហោចដល់ប្រទេសជាតិដូចកាលពីមុន។
—————————–
សម្ភាស និងសង្ខេបដោយ ទ្រី សុខហេង យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ សម្ភាសនៅភូមិអង្គក្រសាំង ឃុំព្រៃល្វា ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ នៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។
UNFORGETTABLE PAIN AND THE WISHES OF A RETIRED VETERAN
My name is Pen Nhor, 80 years old. I am a retired veteran currently living in Ang Krasang Village, Prey Lvea Commune, Prey Kabbas District, Takeo Province. My wife’s name is Vann Then, 74 years old; she is a housewife. We have one son and one daughter. Today, they work as farmers and factory workers. Before the Khmer Rouge era, I was a farmer, but when the “black-shirt” regime began, I was assigned to a mobile unit.
The story that remains etched in my mind and has caused me the most pain for over 40 years is the loss of my parents and siblings. In 1975, after the Khmer Rouge took control of the country, my sister and parents—who lived in Phnom Penh—were classified as “April 17 people” and evacuated to Preah Netr Preah District, Battambang Province (now Banteay Meanchey Province). Later, they all passed away due to starvation and forced overwork.
As for another older brother of mine, he was taken and executed by the Khmer Rouge immediately after he shouted words of intense pain: “In whatever next life I am born, may I never meet this beastly ‘Angkar’ again.” I believe that because he faced such extreme hardship and torture, he dared to speak those words. Losing my loved ones in such a massive way is a mental wound that can never be forgotten.
Despite having to go through such bitter experiences, up until now, I have chosen to be understanding and forgiving toward those who committed these karmic acts against me and my family. I never have nightmares, and what I want most is to share this experience with the younger generation so they can know and learn from the history of the Khmer Rouge, to ensure this same story never happens again.
As a former soldier, I always follow the news on television, especially regarding border issues. The past armed conflicts between the Cambodian and Thai armies caused me great concern because I fear war breaking out again, which would bring destruction to the nation as it did before.
——————–
Interviewed and summarized by Try Sokheng, a Cambodian youth volunteer from Takeo Province, under the project “Promoting Democracy and Good Governance through Youth Leadership in Volunteer Civil Action” of the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam). Interviewed at Ang Krasang Village, Prey Lvea Commune, Prey Kabbas District, Takeo Province, on October 6, 2025.
[English Below]
សំណាងក្នុងគ្រាអាសន្ន៖ ការលួចអង្ករផ្ញើម៉ែ និងការរួចផុតពីមន្ទីរឃុំឃាំងខ្មែរក្រហម
ខ្ញុំឈ្មោះ ស៊ឹម រី អាយុ៦៥ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នជាកសិកររស់នៅភូមិអង្គក្រសាំង ឃុំព្រៃល្វា ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ មុនរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំក៏រស់នៅក្នុងត្រកូលកសិករដែរ។ លុះដល់សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ខ្ញុំត្រូវបានអង្គការចាត់តាំងឱ្យទៅនៅកងចល័ត។ ស្វាមីរបស់ខ្ញុំឈ្មោះ ឃិន សុន អាយុ ៧៥ឆ្នាំ បម្រើការងារជាអនុភូមិអង្គក្រសាំង។ យើងមានកូនប្រុស៣នាក់ និងកូនស្រីម្នាក់។ បច្ចុប្បន្ននេះ ពួកគេនៅរស់ទាំងអស់ និងប្រកបរបរធ្វើស្រែចម្ការដូចរូបខ្ញុំដែរ។
ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម ខ្ញុំស្ថិតក្នុងវ័យជំទង់នៅឡើយ។ រាល់ពេលនឹកដល់សម័យនោះ ខ្ញុំតែងតែចងចាំមិនភ្លេចទេ នូវព្រឹត្តិការណ៍ដែលកងឈ្លបខ្មែរក្រហមចាប់ខ្លួនខ្ញុំ បញ្ជូនទៅសួរចម្លើយនៅមន្ទីរសន្តិសុខឃុំព្រៃផ្តៅ។ កាលនោះ គេចាប់ខ្ញុំ និងមិត្តភក្តិខ្ញុំម្នាក់ទៀតឈ្មោះ ពៅ នៅភូមិឫស្សី ឃុំព្រៃផ្តៅ ខណៈដែលពួកយើងកំពុងលួចចេញពីកងជាមួយនឹងបង្វិចអង្ករ ឆ្ពោះទៅកាន់ស្រុកកំណើតនៅភូមិត្រពាំងរាំង ឃុំស្នោ។
នៅតាមផ្លូវ ពួកយើងមើលឃើញកងឈ្លបដើរមកពីចម្ងាយ។ ខ្ញុំក៏ប្រញាប់ប្រញាល់លាក់ទុកអង្ករដែលលួចបានពីអង្គភាព ក្នុងគុម្ពោតព្រៃ។ កងឈ្លបទាំងនោះ ដើរសំដៅមករកពួកយើង។ ខ្ញុំគិតថា ប្រហែលជាពួកឈ្លបបានឃើញខ្ញុំលាក់អង្ករហើយ ទើបពួកគេដើរសំដៅមក។ ពួកគេបាននាំខ្លួនខ្ញុំ និង ពៅ យកទៅកាន់មន្ទីរឃុំ។ នៅក្នុងមន្ទីរឃុំ ខ្ញុំឃើញមានអ្នកទោសជាច្រើននាក់ទៀត ដែលភាគច្រើនទំនងជាអ្នករស់នៅក្នុងឃុំព្រៃផ្តៅ ដែលបានល្មើសបទបញ្ជារបស់អង្គការ។
កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមបានសួរចម្លើយខ្ញុំ។ គេសួរដេញដោលខ្ញុំ ពីមូលហេតុដែលខ្ញុំដើររហេតរហូតខុសគោលការណ៍របស់អង្គការ។ ខ្ញុំបានឆ្លើយប្រាប់ពួកគេតាមត្រង់ថា៖ «ខ្ញុំនឹកផ្ទះខ្លាំងណាស់! ហើយចង់ទៅសួរសុខទុក្ខឪពុកម្ដាយនៅស្រុកកំណើតផង ទើបខ្ញុំសម្រេចចិត្តលួចចេញមកបែបនេះ»។ អ្វីដែលជាសំណាងបំផុត គឺពួកគេមិនបានដឹង ឬសួរដេញដោលរឿងខ្ញុំលួចអង្ករនោះឡើយ។ ការពិតដែលខ្ញុំលាក់បាំង គឺខ្ញុំបានលួចអង្ករពីរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវក្នុងឃុំព្រៃផ្ដៅ ដើម្បីយកទៅផ្ញើម៉ែនៅភូមិត្រពាំងរាំង។
ក្នុងពេលកំពុងសួរចម្លើយ មិត្តភក្តិខ្ញុំឈ្មោះ ពៅ បានជួបជាមួយអ្នកយាមមន្ទីរម្នាក់ដែលធ្លាប់ស្គាល់គ្នាពីមុនមក។ ក្រោយពីការជជែកគ្នាមួយសន្ទុះ ពួកយើងក៏ត្រូវបានគេដោះលែងឱ្យត្រឡប់មកវិញ។
បទពិសោធន៍នេះ ធ្វើឱ្យខ្ញុំចង់ចែករំលែកដល់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយឱ្យបានដឹង និងចងចាំពីប្រវត្តិ សាស្ត្រសម័យខ្មែរក្រហម។ ខ្ញុំតែងតែយកចំណុចទាំងនេះមកអប់រំកូនចៅរបស់ខ្ញុំជានិច្ច។ ទោះបីជាខ្ញុំមិនមានកូនចៅបម្រើការក្នុងកងទ័ព ប៉ុន្តែខ្ញុំតែងតែតាមដានព័ត៌មានតាមរយៈវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍ជានិច្ច។ ខ្ញុំបានដឹងអំពីព្រឹត្តិការណ៍យោធាថៃបិទច្រកទ្វារព្រំដែន ដោយសារមហិច្ឆតាចង់បានទឹកដី និងប្រាសាទខ្មែរ ព្រមទាំងមានចេតនាមើលងាយ និងដាក់សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចលើកម្ពុជា។ ខ្ញុំក៏ទទួលបានព័ត៌មានថា ភាគីថៃបានចាប់ខ្លួនកងទ័ពខ្មែរចំនួន២០នាក់ដែរ។ ការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពខ្មែរ និងយោធាថៃ កន្លងមកថ្មីៗនេះ បានធ្វើឱ្យខ្ញុំមានអារម្មណ៍តក់ស្លុត និងភ័យខ្លាចជាខ្លាំងរហូតសម្រាន្តមិនលក់ ព្រោះបារម្ភខ្លាចប្រទេសជាតិត្រូវធ្លាក់ក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមម្តងទៀត។
—————————–
សម្ភាស និងសង្ខេបដោយ ទ្រី សុខហេង យុវជនស្ម័គ្រចិត្តកម្ពុជាមកពីខេត្តតាកែវ ក្នុងគម្រោងស្តីពី «ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចល្អ តាមរយៈភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់យុវជនស្ម័គ្រចិត្តក្នុងសកម្មភាពសង្គម» នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ សម្ភាសនៅភូមិអង្គក្រសាំង ឃុំព្រៃល្វា ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ សម្ភាសនៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។
LUCK IN AN EMERGENCY: STEALING RICE FOR MOTHER
AND ESCAPING A KHMER ROUGE DETENTION CENTER
My name is Sim Ry, 65 years old. Currently, I am a farmer living in Ang Krasaing village, Prey Lvea commune, Prey Kabbas district, Takeo province. Before the Khmer Rouge regime, I also lived in a family of farmers. When the Democratic Kampuchea era arrived, I was assigned by the Angkar to a mobile labor unit. My husband’s name is Khin Son, 75 years old, who serves as the deputy village chief of Ang Krasaing. We have three sons and one daughter. Currently, they are all alive and work as farmers like me.
During the Khmer Rouge era, I was still a teenager. Every time I think back to that time, I never forget the event when the Khmer Rouge militia arrested me and sent me for interrogation at the Prey Phdao commune security center. At that time, they arrested me and my friend, Pov, in Russey village, Prey Phdau commune, while we were sneaking out of our unit toward our home village located in Trapeang Reang in Snao commune.
On the way to our home village, we saw the militia walking toward us from a distance. I rushed to hide the rice I had stolen from my unit in a thicket of bushes. I think the militia likely saw this action, which is why they came to arrest me and Pov, and then took us to the commune detention center for interrogation. Inside the center, I saw many other prisoners, most of whom appeared to be residents of Prey Phdao commune who had violated the Angkar’s orders.
The Khmer Rouge cadres interrogated me about why I was wandering around in violation of the Angkar’s principles. I answered them honestly: “I miss home so much! I wanted to go to visit my parents in my home village, so I decided to sneak out like this.” The greatest stroke of luck was that they did not know about or question me regarding the stolen rice. The truth I was hiding was that I had stolen rice from a mill in Prey Phdao commune to bring to my mother in Trapeang Reang village.
During the interrogation, my friend Pov met one of the guards who happened to be an old friend. After talking for a while, we were released and allowed to return. This experience makes me want to share it with the younger generation so they can know and remember the history of the Khmer Rouge era. I always use these points to educate my children and grandchildren.
Even though I do not have children or grandchildren serving in the military, I always follow the news via radio and television. Recently, I learned about the military events where Thailand closed the border crossings due to ambitions for territory and Khmer temples, as well as intentions to insult and place economic pressure on Cambodia. I also received information that the Thai side arrested 20 Cambodian soldiers but has only released two so far. In particular, the armed clashes between Cambodian and Thai troops from July 24 to 28, 2025, made me feel shocked and very frightened to the point of being unable to sleep, as I worry the country will fall into the flames of war once again.
————————-
Interviewed and summarized by Try Sokheng, a Cambodian youth volunteer from Takeo province under the project “Promoting Democracy and Good Governance through Youth Volunteer Leadership in Social Activities” of the Documentation Center of Cambodia (DC-Cam). Interviewed at Ang Krasang village, Prey Lvea commune, Prey Kabbas district, Takeo province. Interviewed on October 6, 2025.